ભારતનો ₹80,000 કરોડનો મેગા ડિફેન્સ પ્લાન: નૌકાદળ માટે દેશમાં જ બનશે ૬ નવી અત્યાધુનિક સબમરીન; અંડરવોટર ક્ષમતામાં થશે મોટો વધારો
હિંદ મહાસાગર અને દરિયાઈ સરહદો પર વધતા ભૌગોલિક અને રાજકીય પડકારો વચ્ચે ભારતે પોતાની અંડરવોટર ડિફેન્સ (સમુદ્રી સંરક્ષણ) ક્ષમતાને મજબૂત કરવા માટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને મોટા સંરક્ષણ પ્રોજેક્ટને આખરી ઓપ આપવાની તૈયારી કરી લીધી છે. ‘પ્રોજેક્ટ-75(I)’ હેઠળ ભારત સરકાર ₹80,000 કરોડથી વધુના ખર્ચે ૬ નવી એડવાન્સ કન્વેન્શનલ સબમરીનનું દેશમાં જ ઉત્પાદન કરવા જઈ રહી છે. આ પ્રોજેક્ટ જર્મનીની જાણીતી કંપનીની ભાગીદારીમાં અને ભારતીય ખાનગી ક્ષેત્રની કંપનીઓના સહયોગથી પૂર્ણ કરવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, ભારતીય નૌકાદળના કાફલાને વધુ મજબૂત કરવા માટે વધારાની ત્રણ સ્કોર્પીન કલાસ સબમરીન બનાવવાના પ્રસ્તાવ પર પણ ગંભીરતાથી વિચારણા ચાલી રહી છે.
સંરક્ષણ સચિવ રાજેશ કુમાર સિંહે આપેલા નિવેદન અનુસાર, પ્રોજેક્ટ-75(I) ની પ્રક્રિયા હાલમાં અંતિમ તબક્કામાં પહોંચી ગઈ છે અને સક્ષમ પ્રાધિકારી તરફથી આખરી મંજૂરી મળવાની જ રાહ જોવામાં આવી રહી છે. આ મેગા પ્રોજેક્ટ હેઠળ મુંબઈ સ્થિત જાહેર ક્ષેત્રની મઝાગાંવ ડોક શિપબિલ્ડર્સ લિમિટેડ (MDL) અને જર્મનીની સંરક્ષણ ક્ષેત્રની અગ્રણી કંપની TKMS વચ્ચે વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીનો પ્રસ્તાવ છે. આ સબમરીનોનું નિર્માણ સંપૂર્ણપણે ભારતમાં ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ પહેલ હેઠળ કરવામાં આવશે, જેનાથી દેશના ખાનગી સંરક્ષણ ઉદ્યોગને પણ મોટો વેગ મળશે.
હાલના કાફલાને પૂરક બનાવવા વધારાની ૩ સ્કોર્પીન સબમરીનનો વિચાર
ભારત હાલની કાલવરી કલાસ અથવા સ્કોર્પીન લાઇનને વધુ સશક્ત બનાવવા માટે વધુ ત્રણ સબમરીન બનાવવાની યોજના પર કામ કરી રહ્યું છે. અગાઉ પ્રોજેક્ટ-75 હેઠળ ભારતમાં છ કાલવરી-ક્લાસ સબમરીન સફળતાપૂર્વક બનાવવામાં આવી ચૂકી છે. આ શ્રેણીની છેલ્લી અને છઠ્ઠી સબમરીન ‘INS વાગશીર’ ને જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ માં ભારતીય નૌકાદળમાં સત્તાવાર રીતે સામેલ કરવામાં આવી હતી. આ જ સફળ મોડલના આધારે વધારાની ત્રણ સબમરીનનું નિર્માણ પણ મુંબઈના MDL ખાતે જ કરવાનો પ્રસ્તાવ છે, જે ભારતીય નૌસેનાની તાત્કાલિક જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવામાં મદદરૂપ થશે.
DRDO ની સ્વદેશી AIP ટેકનોલોજીથી સબમરીન બનશે વધુ ઘાતક
નવી સબમરીનના નિર્માણની સાથે સાથે હાલમાં કાર્યરત સબમરીન કાફલાને પણ આધુનિક ટેકનોલોજીથી અપગ્રેડ કરવામાં આવી રહ્યો છે. સંરક્ષણ સંશોધન અને વિકાસ સંગઠન (DRDO) દ્વારા ખાસ વિકસાવવામાં આવેલી ‘એર ઇન્ડિપેન્ડન્ટ પ્રોપલ્શન’ (AIP) સિસ્ટમ હવે સ્કોર્પીન ક્લાસ સબમરીનમાં સ્થાપિત કરવામાં આવશે.
સામાન્ય રીતે ડીઝલ-ઇલેક્ટ્રિક સબમરીનને પોતાની બેટરી ચાર્જ કરવા માટે વારંવાર સમુદ્રની સપાટી પર આવવું પડે છે, જેનાથી દુશ્મનના રડારમાં પકડાઈ જવાનું જોખમ રહે છે. પરંતુ AIP ટેકનોલોજી લગાવ્યા બાદ સબમરીન સપાટી પર આવ્યા વગર લાંબા સમય સુધી પાણીની અંદર છુપાઈને રહી શકે છે. આ ટેકનોલોજીથી ભારતીય સબમરીનોની સ્ટીલ્થ (અદ્રશ્ય રહેવાની) ક્ષમતા અને લડાયક તાકાતમાં અનેક ગણો વધારો થશે.
સ્વદેશી કોમ્બેટ સિસ્ટમ અને સિક્યોરિટી અપગ્રેડ
સંરક્ષણ ક્ષેત્રે સંપૂર્ણ આત્મનિર્ભરતા હાસિલ કરવાના લક્ષ્ય સાથે, નૌકાદળની ‘નેવલ ફિઝિકલ એન્ડ ઓશનોગ્રાફિક લેબોરેટરી’ (NPOL) દ્વારા સબમરીન માટે ખાસ સ્વદેશી ‘ઇન્ટિગ્રેટેડ કોમ્બેટ સિસ્ટમ’ વિકસાવવામાં આવી છે. સંરક્ષણ સચિવના જણાવ્યા અનુસાર, નિયમિત રિફિટિંગ અને મેન્ટેનન્સ દરમિયાન આ સ્વદેશી કોમ્બેટ સિસ્ટમને હાલની તમામ સબમરીનોમાં તબક્કાવાર રીતે સ્થાપિત કરવામાં આવશે.
આમ, ₹૮૦,૦૦૦ કરોડથી વધુના આ વિશાળ પ્રોજેક્ટથી ભારત માત્ર દરિયાઈ ક્ષેત્રે પોતાની સંરક્ષણ પ્રણાલીને જ મજબૂત નથી કરી રહ્યું, પરંતુ સંરક્ષણ ઉત્પાદન ક્ષેત્રે ભારતને વૈશ્વિક હબ બનાવવાની દિશામાં પણ એક મોટું કદમ ઉઠાવી રહ્યું છે.
