શું તમે પણ પિતા બનવામાં સમસ્યાનો સામનો કરી રહ્યા છો? આ ૭ ખોરાક આજે જ ડાયેટમાં કરો સામેલ!
આજકાલ બદલાતી જીવનશૈલી, માનસિક તણાવ અને અસંતુલિત આહારના કારણે પુરુષોમાં શુક્રાણુઓની સંખ્યા (Sperm Count) અને ગુણવત્તા ઓછી થવાની સમસ્યા ઝડપથી વધી રહી છે. જોકે, યોગ્ય પોષણ અને આહારમાં થોડા સુધારા કરીને આ પરિસ્થિતિમાં સુધારો લાવી શકાય છે.
મુંબઈના કલ્યાણમાં આવેલી ‘નોવા આઈવીએફ ફર્ટિલિટી’ (Nova IVF Fertility) ના ફર્ટિલિટી સ્પેશિયાલિસ્ટ ડૉ. શિખા મલિક જણાવે છે કે પુરુષના શરીરમાં નવા શુક્રાણુ બનવાની આખી પ્રક્રિયાને લગભગ ૯૦ દિવસ (ત્રણ મહિના) નો સમય લાગે છે. આ જ કારણ છે કે આહારમાં પોષણનું મહત્વ સૌથી વધુ છે.
ડૉ. મલિકના મતે, “કોઈ પુરુષ આજે જે ખોરાક લે છે, તે તેના વર્તમાન શુક્રાણુઓને નહીં પરંતુ આગામી ત્રણ મહિનામાં શરીરમાં બનનારા નવા શુક્રાણુઓના બેચને અસર કરે છે.” જો કે કોઈ એક જ ખોરાક ચમત્કાર કરી શકતો નથી, પરંતુ વિટામિન્સ, મિનરલ્સ, એન્ટીઓક્સીડેન્ટ્સ અને હેલ્ધી ફેટ્સથી ભરપૂર આહાર શુક્રાણુ નિર્માણ માટે જરૂરી કાચો માલ (Raw Material) પૂરો પાડે છે.
શુક્રાણુઓની સંખ્યા અને ગુણવત્તા વધારતા ૭ મુખ્ય આહાર
ડૉ. શિખા મલિકે આહારમાં નીચે મુજબના ૭ પૌષ્ટિક ખોરાક સામેલ કરવાની ભલામણ કરી છે:
૧. ઈંડા (Eggs)
ઈંડા પ્રોટીન, વિટામિન B12 અને એન્ટીઓક્સીડેન્ટ્સનો અદ્ભુત સ્ત્રોત છે. તે શુક્રાણુના કોષોને ઓક્સિડેટિવ સ્ટ્રેસ (Oxidative Stress) એટલે કે ફ્રી રેડિકલ્સના કારણે થતા નુકસાનથી બચાવે છે. બાફેલા ઈંડા, એક કઢી કે સેન્ડવિચ બનાવીને તમે તેને ડાયેટમાં સામેલ કરી શકો છો. જોકે, ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ મર્યાદિત માત્રામાં જ તેનું સેવન કરવું જોઈએ.
૨. અખરોટ (Walnuts)
અખરોટ ઓમેગા-૩ ફેટી એસિડથી ભરપૂર હોય છે, જે શુક્રાણુઓની ગતિશીલતા (Sperm Motility – તરવાની ક્ષમતા) માં નોંધપાત્ર સુધારો કરે છે. UCLA ના સંશોધકો દ્વારા ‘બાયોલોજી ઓફ રિપ્રોડક્શન’ જર્નલમાં પ્રકાશિત અભ્યાસ મુજબ, જે પુરુષોએ ૧૨ અઠવાડિયા સુધી દરરોજ ૭૫ ગ્રામ અખરોટ ખાધા, તેમના શુક્રાણુઓની જીવનક્ષમતા, ગતિશીલતા અને આકાર (Morphology) માં મોટો સુધારો જોવા મળ્યો હતો. રાત્રે ૪-૫ અખરોટ પલાળીને સવારે ખાવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.
૩. કોળાના બીજ (Pumpkin Seeds)
કોળાના બીજમાં ઝિંક (Zinc) ભરપૂર માત્રામાં હોય છે. ઝિંક એ એવું ખનિજ છે જે ટેસ્ટોસ્ટેરોન હોર્મોન અને શુક્રાણુના વિકાસમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. સંશોધનો દર્શાવે છે કે શરીરમાં ઝિંકની ઉણપથી શુક્રાણુઓની સાંદ્રતા અને ગતિશીલતા ઘટી જાય છે. શેકેલા કોળાના બીજને દૈનિક નાસ્તા તરીકે સરળતાથી લઈ શકાય છે.
૪. સાઇટ્રસ ફળો (ખાટા ફળો)
સંતરા, મોસંબી અને લીંબુ જેવા ફળો વિટામિન C થી ભરપૂર હોય છે. વિટામિન C એક શક્તિશાળી એન્ટીઓક્સીડેન્ટ છે જે શુક્રાણુઓને ક્ષતિગ્રસ્ત થતાં અટકાવે છે. ‘હ્યુમન રિપ્રોડક્શન’ જર્નલમાં પ્રકાશિત રિસર્ચ મુજબ, વિટામિન C અને વિટામિન E નો યોગ્ય ડોઝ શુક્રાણુઓની ગુણવત્તા સુધારે છે. દરરોજ એકાદ ખાટું ફળ ખાવાથી આ લાભ મેળવી શકાય છે.
૫. પાલક અને લીલા શાકભાજી
લીલા શાકભાજી ફોલેટ (Folate), આયર્ન અને એન્ટીઓક્સીડેન્ટ્સના ઉત્તમ સ્ત્રોત છે. ડૉ. મલિકના જણાવ્યા મુજબ, શુક્રાણુ કોષોમાં ક્રોમોઝોમની યોગ્ય સંખ્યા જાળવી રાખવા માટે ફોલેટ અત્યંત જરૂરી છે. શરીરમાં ફોલેટની ઉણપથી અસામાન્ય ક્રોમોઝોમ વાળા શુક્રાણુઓ બને છે. પાલકનું શાક, સૂપ કે ખીચડી બનાવીને આહારમાં લઈ શકાય છે.
૬. માછલી (Fatty Fish)
સામન, સરડાઈન અને મેકરેલ જેવી ચરબીયુક્ત માછલીઓમાં ઓમેગા-૩ ફેટી એસિડ્સ અને ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળું પ્રોટીન હોય છે. ‘એન્ડ્રોલોજિયા’ જર્નલમાં પ્રકાશિત એક અભ્યાસ અનુસાર, ઓમેગા-૩ ના સેવનથી ઓછી શુક્રાણુ સંખ્યા ધરાવતા પુરુષોના સીમન પેરામીટર્સમાં સુધારો થયો હતો. ગ્રીલ્ડ ફિશ કે લાઇટ કઢી આ માટે શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે.
૭. દાડમ (Pomegranate)
દાડમમાં પુષ્કળ પ્રમાણમાં એન્ટીઓક્સીડેન્ટ્સ હોય છે જે લોહીના પરિભ્રમણને સુધારે છે અને ઓક્સિડેટિવ સ્ટ્રેસને દૂર કરે છે. દિવસમાં એકવાર દાડમના દાણા કે તાજો રસ લેવાથી શુક્રાણુઓની ગુણવત્તા જાળવવામાં મદદ મળે છે.
આહાર ઉપરાંત આ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી
ફર્ટિલિટી સ્પેશિયાલિસ્ટ ડૉ. શિખા મલિક સ્પષ્ટ કરે છે કે માત્ર સુપરફૂડ્સ ખાવાથી જ સમસ્યા દૂર થતી નથી. ખોરાકની સાથે સાથે નીચે મુજબની જીવનશૈલી અપનાવવી એટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે:
-
નિયમિત વ્યાયામ: શારીરિક રીતે સક્રિય રહેવાથી ટેસ્ટોસ્ટેરોનનું સ્તર જળવાઈ રહે છે.
-
પૂરતી ઊંઘ: રોજ ૭ થી ૮ કલાકની ઊંઘ લેવી જરૂરી છે.
-
તણાવમુક્ત રહેવું: માનસિક તણાવ હોર્મોન્સનું સંતુલન બગાડે છે.
-
ધૂમ્રપાન અને દારૂનો ત્યાગ: સિગારેટ અને અલ્કોહોલ શુક્રાણુઓની ડીએનએ (DNA) રચનાને નુકસાન પહોંચાડે છે.
