સરકારી કર્મચારીઓ માટે હોળી પહેલા ખુશખબર! HRA નો દર ૩૦% થી વધીને ૪૦% થઈ શકે છે
કેન્દ્રીય સરકારી કર્મચારીઓ અને પેન્શનરો માટે આગામી સમય ખૂબ જ ઉત્સાહજનક સાબિત થઈ શકે છે. ઘણા સમયથી 8મા પગાર પંચની આતુરતાથી રાહ જોઈ રહેલા સરકારી કર્મચારીઓ માટે હવે હાઉસ રેન્ટ અલાઉન્સ એટલે કે ઘર ભાડા ભથ્થા (HRA) સંબંધિત એક અત્યંત મહત્વના સમાચાર સામે આવ્યા છે. કર્મચારી યુનિયનો દ્વારા સરકાર સમક્ષ HRA માં મોટો વધારો કરવાની માંગણી મૂકવામાં આવી છે. જો સરકાર આ માગણીઓને સ્વીકારી લે છે, તો પે લેવલ 5 (Level 5) ના કર્મચારીઓના માસિક પગારમાં જબરદસ્ત ઉછાળો જોવા મળી શકે છે.
સરકારી કર્મચારી મંડળોએ નવો ફિટમેન્ટ ફેક્ટર લાગુ કરવાની સાથે ‘X’ કેટેગરીના શહેરો માટે HRA ના વર્તમાન દરને 30% થી વધારીને 40% કરવાની દરખાસ્ત રજૂ કરી છે. જો આ ભલામણોનો અમલ કરવામાં આવે, તો 8મા પગાર પંચ હેઠળ લેવલ 5 ના કર્મચારીઓને દર મહિને મળતું ઘર ભાડા ભથ્થું વધીને અંદાજે ₹૧૫,૭૬૮ (એટલે કે લગભગ ₹૧૫,૮૦૦) સુધી પહોંચી જવાની શક્યતા છે. આ નિર્ણયથી દેશભરના લાખો કેન્દ્રીય કર્મચારીઓને મોંઘવારીના જમાનામાં મોટો આર્થિક ટેકો મળશે.
HRA એટલે શું? કર્મચારીઓ માટે તે કેમ આટલું મહત્વનું છે?
હાઉસ રેન્ટ અલાઉન્સ (HRA) એ સરકારી અથવા ખાનગી ક્ષેત્રના કર્મચારીઓના માસિક પગારનો એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ હિસ્સો છે. આ ભથ્થું આપવા પાછળનો મુખ્ય હેતુ કર્મચારીઓને ભાડાના મકાનમાં રહેવા માટે થતા ખર્ચમાં આર્થિક મદદ પૂરી પાડવાનો છે. જો તમે ભાડાના મકાનમાં રહો છો, તો HRA માત્ર તમારા ખિસ્સા પરનો બોજ ઓછો નથી કરતું, પરંતુ આવકવેરામાં પણ મોટી રાહત અપાવે છે.
જૂની ટેક્સ સિસ્ટમ (Old Tax Regime) પસંદ કરનારા કર્મચારીઓ ઈન્કમ ટેક્સ એક્ટની કલમ 10(13A) હેઠળ HRA પર કર મુક્તિ (Tax Exemption) નો દાવો કરી શકે છે. જેના કારણે કર્મચારીઓને દર મહિને થતી કમાણી પર ઓછો ટેક્સ ચૂકવવો પડે છે અને તેમની ચોખ્ખી બચતમાં વધારો થાય છે.
7મા પગાર પંચ હેઠળ હાલ કેટલું HRA મળે છે?
હાલમાં દેશમાં 7મું પગાર પંચ અમલમાં છે. તે મુજબ, જો કોઈ લેવલ 5 ના કર્મચારીનો પ્રારંભિક મૂળ પગાર (Basic Salary) ₹૨૯,૨૦૦ હોય, તો તેને હાલમાં 30% ના દરે દર મહિને ₹૮,૭૬૦ HRA તરીકે મળે છે.
સરકારી નિયમો અનુસાર, જ્યારે મોંઘવારી ભથ્થું (Dearness Allowance – DA) 50% ની સપાટી વટાવી જાય છે, ત્યારે મોટા શહેરો એટલે કે ‘X’ કેટેગરીના વિસ્તારો માટે HRA નો દર આપોઆપ વધીને 30% થઈ જાય છે. હાલમાં DA ની ટકાવારી 50% થી ઉપર પહોંચી ગઈ હોવાથી, લેવલ 5 ના કર્મચારીઓને તેમના મૂળ પગાર (₹૨૯,૨૦૦) ના 30% લેખે ₹૮,૭૬૦ ઘર ભાડા ભથ્થા તરીકે ચૂકવવામાં આવી રહ્યા છે.
યુનિયનોની માંગણીઓ અને ભવિષ્યની શક્યતાઓ
8મા પગાર પંચની રચના સાથે જ કર્મચારી સંગઠનોએ પગારમાળખામાં વ્યાપક સુધારા કરવાની માગણીઓ શરૂ કરી દીધી છે. યુનિયનોનો પ્રસ્તાવ છે કે લેવલ 5 ના કર્મચારીઓનો મૂળ પગાર ₹૨૯,૨૦૦ થી વધારીને સીધો અંદાજે ₹૬૧,૩૨૦ કરવામાં આવે. આ ઉપરાંત, HRA ના વર્તમાન 30% ના દરને પણ વધારીને 40% કરવાની રજૂઆત કરવામાં આવી છે.
જો સરકાર યુનિયનોની આ બંને મુખ્ય માંગણીઓ સ્વીકારી લે છે, તો તેનાથી કર્મચારીઓના માસિક આવકમાં અભૂતપૂર્વ વધારો થશે. આ ફેરફારો બાદ કર્મચારીઓનું માસિક HRA જે હાલમાં ₹૮,૭૬૦ છે, તે વધીને સીધું ₹૨૪,૫૨૮ પર પહોંચી શકે છે. જોકે, આંકડાકીય ગણતરીઓ અને વિવિધ સરેરાશ દરખાસ્તો મુજબ કર્મચારીઓને ઓછામાં ઓછું ₹૧૫,૮૦૦ જેટલું HRA મળવું તો લગભગ નક્કી જ માનવામાં આવી રહ્યું છે.
સરકાર દ્વારા HRA ની ગણતરી કેવી રીતે કરવામાં આવે છે?
કેન્દ્ર સરકાર તેમજ મોટાભાગની ખાનગી કંપનીઓ કર્મચારીઓ રહેતા હોય તે શહેરના રહેઠાણ ખર્ચના આધારે HRA નક્કી કરે છે. આ માટે શહેરોને મુખ્યત્વે ત્રણ કેટેગરીમાં વહેંચવામાં આવે છે:
‘X’ કેટેગરી (મહાનગરો): જેમાં દિલ્હી, મુંબઈ, બેંગલુરુ, કોલકાતા અને ચેન્નઈ જેવા મોટા મહાનગરોનો સમાવેશ થાય છે. આ શહેરોમાં રહાણ-સહાણ અને ઘરભાડા ખૂબ જ મોંઘા હોવાથી કર્મચારીઓને સૌથી વધુ ટકાવારી લેખે HRA ચૂકવવામાં આવે છે (જે 7મા પગાર પંચમાં હાલ 30% છે).
‘Y’ કેટેગરી (ટાયર-2 શહેરો): જેમાં અમદાવાદ, લખનઉ, જયપુર, પટના જેવા મધ્યમ કદના અને વિકાસશીલ શહેરોનો સમાવેશ થાય છે. અહીં રહેવાનો ખર્ચ મહાનગરો કરતાં થોડો ઓછો હોવાથી મૂળ પગારના 20% ના દરે HRA આપવામાં આવે છે.
‘Z’ કેટેગરી (નાના શહેરો અને ગ્રામીણ વિસ્તારો): નાના શહેરો અને ગ્રામીણ વિસ્તારો આ કેટેગરીમાં આવે છે, જ્યાં ઘરભાડા પ્રમાણમાં ખૂબ ઓછા હોય છે. અહીં સૌથી ઓછો HRA દર (હાલમાં 10%) લાગુ પડે છે.
આગામી 8મા પગાર પંચના અમલથી દેશના લાખો સરકારી કર્મચારીઓનું આર્થિક જીવનધોરણ વધુ સુધરશે અને મોંઘવારી સામે લડવામાં મોટી રાહત મળશે.
