પગાર વધશે કે ભથ્થાં કપાશે? ૮મા પગાર પંચના આ ૫ નિયમો જાણીને ચોંકી જશો!
ભારતમાં કેન્દ્રીય કર્મચારીઓ અને પેન્શનધારકો માટે પે કમિશન એટલે કે પગાર પંચ ખૂબ જ મહત્વનો વિષય છે. કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ટૂંક સમયમાં અમલમાં આવનારા ૮મા પગાર પંચ (8th Pay Commission) ને લઈને કર્મચારીઓમાં ભારે ઉત્સુકતા જોવા મળી રહી છે. આ નવું પગાર પંચ તેના આખરી અહેવાલ (Final Report) માં કઈ બાબતોની સમીક્ષા કરશે અને તેના માટે કયા નિયમો નક્કી કરવામાં આવ્યા છે, તેની વિગતવાર રોડમેપ જાહેર થઈ ચૂકી છે.
કેન્દ્રીય કેબિનેટ દ્વારા મંજૂર કરવામાં આવેલી શરતો (Terms of Reference – ToR) મુજબ, આ પંચ દેશના આર્થિક સંજોગો અને સરકારી કર્મચારીઓની જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને પગાર, ભથ્થાં, પેન્શન અને અન્ય સુવિધાઓમાં મોટા સુધારાની ભલામણો કરશે. આ પગાર પંચની સીધી અસર દેશના ૧ કરોડથી વધુ લાભાર્થીઓ પર પડવાની છે, જેમાં આશરે ૫૦ લાખ કેન્દ્રીય કર્મચારીઓ અને ૬૫ લાખ જેટલા પેન્શનધારકોનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત સંરક્ષણ (Defence) અને રેલવે ક્ષેત્રના કર્મચારીઓ તથા નિવૃત્તોને પણ આનો મોટો લાભ મળશે.
ભલે કેન્દ્રીય કર્મચારીઓ અને સશસ્ત્ર દળોના જવાનો ભારતની કુલ શ્રમશક્તિનો એક નાનો હિસ્સો છે, પરંતુ ઇતિહાસ સાક્ષી છે કે દરેક પગાર પંચની ભલામણો દેશની નાણાકીય સ્થિતિ પર ઊંડી અસર છોડે છે. એટલું જ નહીં, કેન્દ્રના પગાર પંચના આધારે જ મોટાભાગની રાજ્ય સરકારો પણ પોતાના કર્મચારીઓનું વેતન માળખું નક્કી કરતી હોય છે.
૮મું પગાર પંચ: માળખું અને મુખ્ય બાબતો
આ પગાર પંચ એક અસ્થાયી સંસ્થા તરીકે કામ કરશે, જેમાં એક અધ્યક્ષ (Chairperson), એક પાર્ટ-ટાઇમ સભ્ય (Member) અને એક સભ્ય-સચિવ (Member-Secretary) રહેશે. આ પંચને તેની રચના થયાના ૧૮ મહિનાની અંદર પોતાનો આખરી અહેવાલ અને ભલામણો સુપરત કરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે. જો કે, જો જરૂર જણાશે તો પંચ સમય પહેલાં વચગાળાનો અહેવાલ (Interim Report) પણ આપી શકે છે.
પોતાની ભલામણો તૈયાર કરતી વખતે પંચે નીચેની મુખ્ય બાબતોનું મૂલ્યાંકન કરવું પડશે:
-
દેશની વર્તમાન આર્થિક સ્થિતિ અને નાણાકીય સ્થિરતા (Fiscal Sustainability).
-
વિકાસલક્ષી કાર્યો અને લોકકલ્યાણની યોજનાઓ માટે જરૂરી સંસાધનોની ઉપલબ્ધતા.
-
સરકારી તિજોરી પર પડતો બિન-અંશદાની પેન્શન યોજનાઓ (Non-contributory pension schemes) નો નાણાકીય બોજ.
-
આ ભલામણોની વિવિધ રાજ્યોની નાણાકીય સ્થિતિ પર શું અસર પડશે તેની સમીક્ષા.
-
હાલમાં સેન્ટ્રલ પબ્લિક સેક્ટર અન્ડરટેકિંગ્સ (CPSUs) અને ખાનગી ક્ષેત્ર (Private Sector) માં કર્મચારીઓને મળતા વેતન અને સુવિધાઓ સાથેની તુલના.
પગાર, ભથ્થાં અને પ્રોત્સાહક યોજનાઓમાં સુધારા
પગાર પંચની સૌથી પ્રાથમિક અને મહત્વની જવાબદારી કર્મચારીઓના વેતન માળખાની સમીક્ષા કરવાની છે. આ અંતર્ગત સેલરી સ્ટ્રક્ચર, પે મેટ્રિક્સ (Pay Matrix), અને મોંઘવારી ભથ્થું (Dearness Allowance – DA), પેન્શનરો માટે મોંઘવારી રાહત (Dearness Relief – DR) તેમજ ઘરભાડું ભથ્થું (House Rent Allowance – HRA) જેવા તમામ ભથ્થાઓની નવી મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવશે.
પંચ આ તમામ બાબતોની સમીક્ષા કરતી વખતે આધુનિક કાર્યસ્થળની જરૂરિયાતો, તાર્કિકીકરણ (Rationalisation) અને વિશિષ્ટ નોકરીઓની જરૂરિયાતોને કેન્દ્રમાં રાખશે. સરકારનો ઉદ્દેશ્ય એક એવું વેતન માળખું તૈયાર કરવાનો છે જે પ્રતિભાશાળી અને કુશળ વ્યાવસાયિકોને સરકારી સેવામાં આકર્ષી શકે અને તેમને લાંબા સમય સુધી જાળવી રાખવામાં મદદરૂપ બને. આ સાથે જ કાર્યસ્થળ પર કાર્યક્ષમતા, જવાબદારી અને પારદર્શિતા વધે તેવા પ્રયાસો કરવામાં આવશે.
આ ઉપરાંત, પંચ વર્તમાન બોનસ યોજનાઓની પણ તપાસ કરશે અને ઉત્પાદકતા (Productivity) વધારવાના ઉપાયો શોધશે. જે કર્મચારીઓ પોતાના કામમાં શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કરે છે, તેમને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે પર્ફોર્મન્સ-લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ (કામગીરી આધારિત પ્રોત્સાહન) આપવા અંગેની નવી ભલામણો પણ અહેવાલમાં જોવા મળી શકે છે. દેશમાં હાલમાં ઘણા પ્રકારના નાના-મોટા ભથ્થાઓ ચાલુ છે, તેને વ્યવસ્થિત અને મર્યાદિત કરવા માટે પણ પંચ સૂચનો આપશે.
પેન્શન સમીક્ષા પર રહેશે વિશેષ ધ્યાન
આ પગાર પંચમાં પેન્શનધારકો માટે ઘણા મહત્વના નિર્ણયો લેવાય તેવી સંભાવના છે. પંચને નેશનલ પેન્શન સિસ્ટમ (NPS) અને યુનિફાઇડ પેન્શન સ્કીમ (UPS) હેઠળ આવતા કર્મચારીઓ માટેના ‘ડેથ-કમ-રિટાયરમેન્ટ ગ્રેચ્યુઈટી’ (Death-cum-Retirement Gratuity) ના નિયમોની સમીક્ષા કરવાનું કામ સોંપવામાં આવ્યું છે.
આ સાથે જ, જે કર્મચારીઓ NPS ના દાયરામાં નથી આવતા, તેમને મળતા ગ્રેચ્યુઈટી અને પેન્શનના લાભોનું મૂલ્યાંકન કરીને યોગ્ય ભલામણો કરવામાં આવશે. દેશમાં નિવૃત્ત કર્મચારીઓની વિશાળ સંખ્યાને જોતાં, નિવૃત્તિ પછીના લાભોમાં થનારા ફેરફારો આ ૮મા પગાર પંચના સૌથી વધુ ધ્યાન ખેંચનારા નિર્ણયો સાબિત થશે.
૮મા પગાર પંચનો લાભ કોને કોને મળશે?
આ પંચની ભલામણો માત્ર સામાન્ય સરકારી કર્મચારીઓ પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ તેનો વ્યાપ ઘણો મોટો છે. આ ભલામણો નીચે મુજબના ક્ષેત્રોના કર્મચારીઓ અને સંસ્થાઓને લાગુ પડશે:
-
કેન્દ્રીય કર્મચારીઓ (ઔદ્યોગિક અને બિન-ઔદ્યોગિક બંને કેટેગરી).
-
ઓલ ઇન્ડિયા સર્વિસીસ (All India Services) ના તમામ સભ્યો.
-
સંરક્ષણ દળો (Defence Forces) અને રેલવેના કર્મચારીઓ.
-
કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો (Union Territories) ના કર્મચારીઓ.
-
ઇન્ડિયન ઓડિટ એન્ડ એકાઉન્ટ્સ ડિપાર્ટમેન્ટના અધિકારીઓ.
-
સંસદના કાયદા હેઠળ સ્થપાયેલી નિયમનકારી સંસ્થાઓ (Regulatory Bodies) ના કર્મચારીઓ (જેમાં આરબીઆઈ સામેલ નથી).
-
સુપ્રીમ કોર્ટના અધિકારીઓ અને સ્ટાફ.
-
કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો હેઠળ આવતી હાઈકોર્ટ અને ગૌણ અદાલતો (Subordinate Courts) ના જ્યુડિશિયલ ઓફિસર્સ.
એકંદરે જોઈએ તો, પગાર, પેન્શન, ભથ્થાં અને પર્ફોર્મન્સ ઇન્સેન્ટિવ જેવા વ્યાપક અધિકારક્ષેત્ર સાથે આવનારું આ ૮મું પગાર પંચ આગામી સમયમાં ભારતના એક કરોડથી વધુ સરકારી પરિવારોના આર્થિક ભવિષ્ય અને જીવનધોરણને નક્કી કરવામાં ખૂબ જ નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવશે.
