શું તમે જાણો છો કે નાના અલ્સર પણ મોઢાના કેન્સર તરફ દોરી શકે છે? જાણો લક્ષણો અને સાવચેતી
તમને ક્યારેક ક્યારેક મોઢામાં ચાંદા પડ્યા હશે, જે સામાન્ય રીતે થોડા દિવસોમાં જ પોતાની મેળે મટી જાય છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે ક્યારેક આ ચાંદા મોઢાના કેન્સરની શરૂઆત હોઈ શકે છે? ભારતમાં મોઢાના કેન્સરના કેસોનું પ્રમાણ વિશ્વમાં સૌથી વધુ છે, જેનું મુખ્ય કારણ લક્ષણોની અવગણના અને મોડું નિદાન છે. નિષ્ણાતોના મતે, જો મોઢાના કેન્સરનું પ્રથમ તબક્કે નિદાન થાય, તો તે સંપૂર્ણપણે મટી શકે છે.
સામાન્ય ચાંદુ કે કેન્સર? કેવી રીતે ઓળખશો?
મોઢામાં નાના ચાંદા દેખાય તે એકદમ સામાન્ય છે, જે ઘણીવાર વિટામિનની ઉણપ કે પેટની સમસ્યાને કારણે હોય છે. પરંતુ જો આ ચાંદુ બે અઠવાડિયાથી વધુ સમય સુધી ચાલુ રહે, તેમાં દુખાવો ન થતો હોય છતાં તે રૂઝાતું ન હોય, અથવા તે વધુ ખરબચડું બનતું જાય, તો તે ‘પ્રી-કેન્સર’ (Pre-cancer) ની સ્થિતિ હોઈ શકે છે. મોઢાનું કેન્સર હોઠ, જીભ, પેઢા, ગાલની અંદરની ત્વચા, તાળવું અથવા ગળાના પાછળના ભાગમાં થઈ શકે છે.
મુખ્ય લક્ષણો જેની અવગણના ભારે પડી શકે છે
નિષ્ણાતો મોઢામાં થતા ફેરફારોને ગંભીરતાથી લેવાની સલાહ આપે છે:
સફેદ ડાઘ (Leukoplakia): મોંની અંદર સફેદ ડાઘ જે ઘસવા છતાં જતા નથી અને સમય જતાં જાડા કે ખરબચડા થઈ જાય છે.
લાલ ધબ્બા (Erythroplakia): મોઢામાં લાલ રંગના મખમલી ધબ્બા, જેમાંથી ક્યારેક લોહી પણ નીકળે છે. આ લક્ષણ કેન્સર માટે વધુ જોખમી માનવામાં આવે છે.
ગઠ્ઠો કે સોજો: જીભ, ગાલ કે પેઢામાં ક્યાંય પણ કઠણ ગઠ્ઠો અનુભવવો.
અન્ય ચિહ્નો: મોં ખોલવામાં તકલીફ પડવી (Trismus), ખોરાક ગળવામાં મુશ્કેલી, અચાનક દાંત ઢીલા પડવા, અવાજ ઘોઘરો થઈ જવો અથવા લાળમાં લોહી આવવું.
શા માટે થાય છે મોઢાનું કેન્સર?
ભારતમાં મોઢાના કેન્સરનું મુખ્ય કારણ તમાકુનું સેવન છે.
વ્યસન: ગુટખા, પાન મસાલા, બીડી, સિગારેટ કે ખૈનીનું સેવન સીધું જ કેન્સરને આમંત્રણ આપે છે.
દારૂ: વધુ પડતા દારૂના સેવનથી મોઢાના કોષોને નુકસાન થાય છે.
તીક્ષ્ણ દાંત: ક્યારેક તૂટેલા કે તીક્ષ્ણ દાંત ગાલ કે જીભ સાથે સતત ઘસાતા રહેવાથી પણ લાંબા ગાળે કેન્સર જેવો ઘા બની શકે છે.
નબળી મૌખિક સ્વચ્છતા: મોઢાની સફાઈ પ્રત્યે બેદરકારી પણ રોગનું કારણ બની શકે છે.
ડૉક્ટરનો સંપર્ક ક્યારે કરવો?
એ નોંધવું મહત્વપૂર્ણ છે કે મોઢાના તમામ ચાંદા કેન્સરગ્રસ્ત નથી હોતા. મોટે ભાગે તે ૧-૨ અઠવાડિયામાં ઘરેલું ઉપચાર કે દવાઓથી ઠીક થઈ જાય છે. જો કે, જો તમને નીચેનામાંથી કોઈ પણ અનુભવાય તો તાત્કાલિક ડેન્ટિસ્ટ કે ઓન્કોલોજિસ્ટનો સંપર્ક કરવો:
ચાંદુ ૨ અઠવાડિયામાં ન રૂઝાય.
મોઢામાં કોઈ એવો ભાગ જે સુન્ન (Numb) થઈ ગયો હોય.
ગરદન કે જડબાના ભાગે સોજો કે ગઠ્ઠો દેખાય.
વગર કારણે વજનમાં ઘટાડો થાય અને સતત થાક લાગે.
બચાવના ઉપાયો
કેન્સર સામે લડવાનો શ્રેષ્ઠ માર્ગ બચાવ છે. તમાકુ અને દારૂના વ્યસનથી દૂર રહો. તમારા આહારમાં લીલા શાકભાજી અને ફળોનો સમાવેશ કરો. દરરોજ સવારે અને રાત્રે બ્રશ કરવાની આદત પાડો અને અરીસામાં સમયાંતરે તમારા મોઢાની અંદરની તપાસ જાતે કરતા રહો.
મોઢાનું કેન્સર એ સાયલન્ટ કિલર જેવું છે, જેની શરૂઆત એક નાના અને પીડારહિત ચાંદાથી થઈ શકે છે. સાવચેતી એ જ સલામતી છે. જો તમે કે તમારા કોઈ પરિચિત લાંબા સમયથી મોઢાના ચાંદાથી પરેશાન હોય, તો તેને સામાન્ય ગણીને ટાળવાને બદલે નિષ્ણાતની સલાહ લેવી એ જ સમજદારી છે.
