શું તમારા ફોનમાં પણ વાગી હતી બીપ? જાણો ભારત સરકારના ઈમરજન્સી એલર્ટ ટેસ્ટિંગનું સત્ય
૨૦ ફેબ્રુઆરીના રોજ સવારના ૧૧:૫૮ વાગ્યે અચાનક તમારા ફોનમાં એક તીવ્ર અવાજ (Beep) સાથે એક પોપ-અપ મેસેજ આવ્યો, ત્યારે ઘણા લોકો ક્ષણભર માટે ચોંકી ગયા હતા. પરંતુ આ કોઈ ખતરો નહીં, પણ ભારત સરકાર દ્વારા તમારી સુરક્ષા માટે કરવામાં આવેલું એક મહત્વપૂર્ણ પરીક્ષણ હતું. નેશનલ ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ ઓથોરિટી (NDMA) અને ટેલિકોમ વિભાગ (DoT) દ્વારા સંયુક્ત રીતે ‘ઇમરજન્સી એલર્ટ સિસ્ટમ’નું દેશવ્યાપી પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું.
ઇમરજન્સી એલર્ટ સિસ્ટમ: શું છે આ ટેકનોલોજી અને કેવી રીતે કામ કરે છે?
આ સિસ્ટમને ટેકનિકલ ભાષામાં ‘સેલ બ્રોડકાસ્ટ’ (Cell Broadcast) કહેવામાં આવે છે. સામાન્ય એસએમએસ (SMS) અને સેલ બ્રોડકાસ્ટ વચ્ચે મોટો તફાવત છે. સામાન્ય એસએમએસ નેટવર્ક જામ હોય ત્યારે મોડો પહોંચી શકે છે, પરંતુ સેલ બ્રોડકાસ્ટ સીધું મોબાઈલ ટાવર (BTS) દ્વારા તે વિસ્તારના તમામ સક્રિય મોબાઈલ હેન્ડસેટ પર એકસાથે મોકલવામાં આવે છે. આમાં કોઈ ચોક્કસ નંબરની જરૂર હોતી નથી; ટાવરની રેન્જમાં આવતા તમામ ફોન પર આ સંદેશ તરત જ પહોંચી જાય છે.
જ્યારે કોઈ કુદરતી હોનારત જેમ કે ભૂકંપ, સુનામી કે પૂર જેવી સ્થિતિ સર્જાય, ત્યારે સરકાર સેકન્ડોની અંદર લાખો લોકો સુધી ચેતવણી પહોંચાડી શકે તે હેતુથી આ સિસ્ટમ તૈયાર કરવામાં આવી છે. ૨૦ ફેબ્રુઆરીના રોજ કરવામાં આવેલું પરીક્ષણ એ ચકાસવા માટે હતું કે શું સિસ્ટમ કોઈ પણ અવરોધ વગર એન્ડ્રોઇડ અને આઇફોન (iPhone) બંને પ્લેટફોર્મ પર યોગ્ય રીતે કામ કરે છે કે નહીં. આ મેસેજમાં સ્પષ્ટ લખ્યું હતું કે આ માત્ર એક ‘ટેસ્ટ એલર્ટ’ છે અને જનતાએ તેના પર કોઈ પગલાં લેવાની જરૂર નથી.
વારંવાર આવતા મેસેજ અને પરીક્ષણનો હેતુ
પરીક્ષણ દરમિયાન ઘણા યુઝર્સે ફરિયાદ કરી હતી કે તેમને એક જ મેસેજ બે થી ત્રણ વાર મળ્યો હતો. સત્તાવાળાઓએ અગાઉથી જ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે પરીક્ષણના તબક્કા દરમિયાન યુઝર્સને ઘણી વખત એલર્ટ મળી શકે છે. આનું કારણ એ છે કે ટેલિકોમ વિભાગ વિવિધ મોબાઈલ ટાવર્સ અને નેટવર્ક પ્રોટોકોલ્સની ક્ષમતા ચકાસી રહ્યો છે. દરેક ટાવરની રેન્જ અને સંદેશ પહોંચાડવાની ગતિ અલગ હોઈ શકે છે, તેથી સિસ્ટમની સચોટતા ચકાસવા માટે વારંવાર સંદેશા મોકલવા અનિવાર્ય છે.
આ ‘વેલિડેશન ફેઝ’ એટલે કે પ્રમાણીકરણનો તબક્કો છે. જેમાં અંગ્રેજી અને હિન્દી બંને ભાષાઓમાં સંદેશા મોકલવામાં આવ્યા હતા. ભવિષ્યમાં આ સિસ્ટમને પ્રાદેશિક ભાષાઓ જેમ કે ગુજરાતી, મરાઠી કે તમિલમાં પણ વિસ્તારવામાં આવશે જેથી સ્થાનિક લોકો તરત જ સૂચના સમજી શકે. આ સિસ્ટમ ત્યારે પણ કામ કરે છે જ્યારે તમારો ફોન સાયલન્ટ મોડ પર હોય, જે તેની સૌથી મોટી ખાસિયત છે. આ તીવ્ર અવાજ એટલા માટે રાખવામાં આવ્યો છે જેથી ઊંઘમાં રહેલી વ્યક્તિ પણ જાગી જાય અને સાવચેત થઈ જાય.
આપત્તિ વ્યવસ્થાપનમાં ક્રાંતિ: ભૂકંપ અને પૂર સામે રક્ષણ
ભારત એક એવો દેશ છે જે ભૌગોલિક રીતે વિવિધ પ્રકારની કુદરતી આપત્તિઓનો સામનો કરે છે. હિમાલયના વિસ્તારોમાં ભૂકંપ, દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં ચક્રવાત અને સુનામી, તથા મેદાની પ્રદેશોમાં અચાનક આવતા પૂર (Flash Floods) મોટી જાનહાનિ કરી શકે છે. ભૂતકાળમાં ઘણી વખત યોગ્ય સમયે માહિતી ન મળવાને કારણે લોકો સુરક્ષિત સ્થળે પહોંચી શક્યા નહોતા.
નવી ઇમરજન્સી એલર્ટ સિસ્ટમ આ ખામીને દૂર કરશે. જો ભૂકંપના થોડાક સેકન્ડ પહેલા પણ લાખો લોકોના ફોનમાં એલર્ટ વાગે, તો તેઓ ઈમારતોની બહાર નીકળી શકે છે અને હજારો લોકોના જીવ બચી શકે છે. આ ટેકનોલોજી વિકસિત દેશોમાં પહેલેથી જ કાર્યરત છે અને હવે ભારત પણ તે દિશામાં મજબૂત કદમ ઉઠાવી રહ્યું છે. સરકારનો ઉદ્દેશ્ય માત્ર ટેકનોલોજી લાવવાનો જ નથી, પણ ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટની એવી ઇકોસિસ્ટમ બનાવવાનો છે જ્યાં માહિતીના અભાવે કોઈનો જીવ ન જાય.
નાગરિકો માટે મહત્વની સૂચનાઓ અને જાગૃતિ
આવા પરીક્ષણો ભવિષ્યમાં પણ થઈ શકે છે, તેથી નાગરિકોએ ગભરાવાની જરૂર નથી. જ્યારે પણ આવો મેસેજ આવે, ત્યારે શાંતિથી તેમાં લખેલી વિગતો વાંચવી જોઈએ. જો તેની ઉપર ‘TEST ALERT’ કે ‘SAMPLE TESTING MESSAGE’ લખેલું હોય, તો તેનો અર્થ છે કે તે પરીક્ષણનો ભાગ છે. સરકાર આ સુવિધાને સંપૂર્ણ રીતે સક્રિય કરતા પહેલા તમામ નેટવર્ક પ્રોવાઇડર્સ (Jio, Airtel, Vi) સાથે મળીને તેની વિશ્વસનીયતા વધારવા માંગે છે.
તમારા ફોનમાં આ સુવિધા સક્રિય છે કે નહીં તે જોવા માટે તમે સેટિંગ્સમાં જઈને ‘Emergency Alerts’ અથવા ‘Safety and Emergency’ વિકલ્પ ચેક કરી શકો છો. જોકે, પરીક્ષણ માટે સરકારે તેને ડિફોલ્ટ રાખ્યું છે જેથી દરેક સુધી સંદેશ પહોંચે. આ પહેલ ‘ડિજિટલ ઇન્ડિયા’ નું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ છે, જ્યાં ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ સામાન્ય માનવીના જીવનની સુરક્ષા માટે કરવામાં આવી રહ્યો છે. ૨૦ ફેબ્રુઆરીનું આ પરીક્ષણ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થયું છે અને તે ભારતની આપત્તિ પૂર્વ તૈયારીમાં એક નવો માઈલસ્ટોન સાબિત થશે.
