પોસ્ટ ઓફિસના નામે ફેક મેસેજથી સાવધ રહો, PIBએ જાહેર કરી ચેતવણી
આજના ડિજિટલ યુગમાં જ્યાં એક તરફ સરકાર અને સુરક્ષા એજન્સીઓ સાયબર ગુનાઓ રોકવા માટે એડીચોટીનું જોર લગાવી રહી છે, ત્યાં બીજી તરફ ઠગ એટલે કે સાયબર ગુનેગારો પણ દરરોજ લોકોને છેતરવા માટે નવા અને શાતિર રસ્તાઓ શોધી રહ્યા છે. તાજેતરમાં એક નવો ટ્રેન્ડ સામે આવ્યો છે, જેમાં જાળસાજો ઈન્ડિયા પોસ્ટ (ભારતીય ટપાલ વિભાગ) ના નામનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. તમારા મોબાઈલ પર આવેલો એક સામાન્ય દેખાતો મેસેજ તમારી આખી જિંદગીની મહેનતની કમાણી પળવારમાં સાફ કરી શકે છે.
ચાલો જાણીએ કે આ આખી રમત શું છે અને તમે આનાથી તમારી જાતને કેવી રીતે સુરક્ષિત રાખી શકો છો.
કેવી રીતે ફેલાવવામાં આવે છે છેતરપિંડીની જાળ?
છેતરપિંડી કરનારાઓ મનોવૈજ્ઞાનિક રીતે લોકોને ડરાવવા અને ઉતાવળમાં નિર્ણય લેવા માટે મજબૂર કરે છે. આ છેતરપિંડીની શરૂઆત એક SMS થી થાય છે જે બિલકુલ અસલી હોય તેવો જ લાગે છે.
મેસેજમાં શું લખેલું હોય છે? મોટેભાગે મોકલવામાં આવતા સંદેશાઓમાં લખેલું હોય છે:
“તમારું પાર્સલ અમારા વેરહાઉસ પર પહોંચી ગયું છે, પરંતુ તમારા ઘરનું સરનામું અધૂરું હોવાને કારણે ડિલિવરી થઈ શકતી નથી. કૃપા કરીને નીચે આપેલી લિંક પર ક્લિક કરી આગામી 48 કલાકની અંદર તમારું સરનામું અપડેટ કરો, અન્યથા પાર્સલ પરત મોકલી દેવામાં આવશે.”
જેવી કોઈ વ્યક્તિ આ મેસેજ વાંચે છે, તે ગભરાઈ જાય છે (ખાસ કરીને એવા લોકો જેમણે ખરેખર કંઈક ઓર્ડર કર્યું હોય). આ ગભરાટ જ ગુનેગાર માટે તક બની જાય છે.
લિંક પર ક્લિક કરતા જ શું થાય છે?
જેવા તમે મેસેજમાં આપેલી શંકાસ્પદ લિંક પર ક્લિક કરો છો, ત્યારે બે પ્રકારના જોખમો ઊભા થાય છે:
-
ફિશિંગ વેબસાઇટ: લિંક તમને એવી વેબસાઇટ પર લઈ જાય છે જે હૂબહૂ ‘ઈન્ડિયા પોસ્ટ’ ની વેબસાઇટ જેવી જ દેખાય છે. ત્યાં તમારી પાસે તમારું નામ, સરનામું, ફોન નંબર અને સૌથી ખતરનાક—તમારી બેંક અથવા કાર્ડની વિગતો માંગવામાં આવે છે.
-
માલવેરનું જોખમ: ઘણી વખત લિંક પર ક્લિક કરતા જ તમારા ફોનમાં બેકગ્રાઉન્ડમાં એક ફાઈલ ડાઉનલોડ થઈ જાય છે, જે તમારી બેંકના OTP અને પર્સનલ મેસેજ સીધા ઠગ લોકો પાસે મોકલવા લાગે છે.
સરકારી ચેતવણી: PIB Fact Checkએ શું કહ્યું?
સોશિયલ મીડિયા પર આ સ્કેમના વધતા જતા કિસ્સાઓને જોતા કેન્દ્ર સરકારની ફેક્ટ-ચેક એજન્સી PIB Fact Check એ સ્પષ્ટ ચેતવણી જાહેર કરી છે:
-
ઈન્ડિયા પોસ્ટ ક્યારેય પણ પાર્સલ ડિલિવરી માટે આવા મેસેજ કે શંકાસ્પદ લિંક મોકલતું નથી.
-
ટપાલ વિભાગ ક્યારેય તમારી પાસે તમારો પિન, પાસવર્ડ કે બેંક વિગતો અપડેટ કરવા માટે કહેતું નથી.
-
આવા તમામ મેસેજ સંપૂર્ણપણે નકલી છે અને તેનો એકમાત્ર ઉદ્દેશ્ય તમારી જમાપુંજી લૂંટવાનો છે.
TRAIના નવા નિયમો: અસલી અને નકલીની ઓળખ કેવી રીતે કરવી?
ટેલિકોમ રેગ્યુલેટર (TRAI) એ નકલી સંદેશાઓ પર રોક લગાવવા માટે હવે કડક નિયમો લાગુ કર્યા છે. હવે તમે મેસેજ મોકલનારના ‘સેન્ડર આઈડી’ થી અસલી-નકલીની ઓળખ કરી શકો છો:
-
સરકારી મેસેજ: સરકારી વિભાગો તરફથી આવતા સંદેશાઓમાં એક ખાસ ઓળખ ચિન્હ હોય છે.
-
વેરિફાઈડ સેન્ડર: બેંક અથવા પ્રતિષ્ઠિત કંપનીઓના મેસેજ હવે એક નક્કી કરેલા ફોર્મેટમાં જ આવે છે.
-
શંકાસ્પદ ઓળખ: જો મેસેજ કોઈ સામાન્ય મોબાઈલ નંબર અથવા કોઈ પણ ઓળખ વગરના રેન્ડમ કોડથી આવ્યો હોય, તો તે 100% શંકાસ્પદ છે.
પોતાને સુરક્ષિત રાખવા માટે અપનાવો આ 5 ‘ગોલ્ડન રૂલ્સ’
સાયબર ગુનેગારો ટેકનોલોજીનો સહારો લે છે, પરંતુ તમે તમારી જાગૃતિથી તેમને માત આપી શકો છો:
-
લિંક પર ક્લિક ન કરો: મેસેજ ગમે તેટલો સાચો લાગે, ક્યારેય પણ અજાણી લિંક પર ક્લિક ન કરો. જો તમારે પાર્સલ ટ્રેક કરવું હોય, તો હંમેશા અધિકૃત વેબસાઇટ (indiapost.gov.in) પર જઈને જ કરો.
-
ઉતાવળ ન કરો: ઠગ હંમેશા ’24 કલાક’ અથવા ’48 કલાક’ ની ડેડલાઈન આપે છે જેથી તમે વિચારી ન શકો. થોભો અને વિચારો કે શું તમે ખરેખર કોઈ પાર્સલ બુક કર્યું છે?
-
OTP શેર ન કરો: બેંક કે પોસ્ટ ઓફિસનો કોઈ પણ કર્મચારી તમારી પાસે ફોન પર OTP કે પાસવર્ડ માંગતો નથી.
-
નંબર બ્લોક કરો: આવા નકલી મેસેજ આવવા પર તરત જ તે નંબરને રિપોર્ટ અને બ્લોક કરો.
-
એપ્સનો ઉપયોગ: અજાણ્યા નંબરોની ઓળખ માટે ‘ટ્રુકોલર’ જેવી એપ્સની મદદ લો, જે ઘણીવાર આવા નંબરોને ‘Spam’ તરીકે માર્ક કરી દે છે.
જો છેતરપિંડી થઈ જાય તો શું કરવું?
જો અજાણતામાં તમે આવી કોઈ જાળમાં ફસાઈ ગયા હોવ અને તમારા ખાતામાંથી પૈસા કપાઈ ગયા હોય, તો સમય બગાડ્યા વગર:
-
1930 પર કોલ કરો: આ નેશનલ સાયબર ક્રાઈમ હેલ્પલાઈન નંબર છે. તમે જેટલી વહેલી જાણ કરશો, પૈસા પરત મળવાની શક્યતા એટલી જ વધી જશે.
-
cybercrime.gov.in: આ પોર્ટલ પર તમારી ફરિયાદ નોંધાવો.
-
બેંકને જાણ કરો: તરત જ તમારી બેંકમાં ફોન કરો અને તમારું કાર્ડ અથવા નેટ બેંકિંગ બ્લોક કરાવો.
ડિજિટલ ક્રાંતિએ આપણા જીવનને સરળ બનાવ્યું છે, પરંતુ સાથે સાથે આપણે વધુ સતર્ક રહેવાની પણ જરૂર છે. ‘સાવચેતી એ જ સુરક્ષા’ આ કહેવત સાયબર જગતમાં સૌથી વધુ સચોટ બેસે છે. પોસ્ટ ઓફિસ કે કોઈપણ સંસ્થાના નામે આવેલા અજાણ્યા સંદેશાઓ પર આંખ મીંચીને ભરોસો ન કરો. જાગૃત બનો અને તમારી આસપાસના વડીલોને પણ આ બાબતે માહિતગાર કરો, કારણ કે તેઓ અવારનવાર આ ઠગ લોકોના આસાન શિકાર બની જતા હોય છે.
