સુસાઈડ બોમ્બર અને ગેરિલા લડવૈયાઓ: જાણો તાલિબાનની એ 5 મોટી તાકાત, જેની સામે અમેરિકા અને રશિયાએ પણ ટેકવ્યા હતા ઘૂંટણ
અફઘાનિસ્તાનમાં તાલિબાન શાસને તાજેતરમાં પાકિસ્તાન પર કરેલા ભીષણ હુમલાએ સમગ્ર વિશ્વનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. તાલિબાનના પ્રવક્તા ઝબીહુલ્લા મુજાહિદે દાવો કર્યો છે કે આ અથડામણમાં 55 પાકિસ્તાની સૈનિકો માર્યા ગયા છે. તાલિબાન એવું સંગઠન છે જેણે સમય જતાં વિશ્વની બે સૌથી મોટી સૈન્ય શક્તિઓ — સોવિયત સંઘ (1979-1989) અને અમેરિકા-નાટો (2001-2021) — ને હરાવી છે. આખરે એવી કઈ વ્યૂહરચનાઓ છે જે તાલિબાનને આટલું મજબૂત બનાવે છે? ચાલો વિગતવાર સમજીએ.
1. સુસાઈડ બોમ્બર (આત્મઘાતી હુમલાખોરો)
તાલિબાને 2003 થી પોતાની યુદ્ધનીતિમાં આત્મઘાતી બોમ્બ વિસ્ફોટોને મુખ્ય હથિયાર બનાવ્યું છે. ઓગસ્ટ 2021 માં કાબુલ પર કબજો કર્યા પછી, તાલિબાને તેની ‘વિક્ટરી પરેડ’માં આત્મઘાતી જેકેટ્સ અને વિસ્ફોટકોથી ભરેલી કાર પ્રદર્શિત કરી હતી. તેમણે ‘લશ્કર-એ-મન્સૂરી’ નામની એક વિશેષ બ્રિગેડ બનાવી છે, જેમાં માત્ર આત્મઘાતી હુમલાખોરો જ છે. આ લડવૈયાઓ કોઈપણ ભોગે જીવ આપવા તૈયાર હોવાથી સામે પક્ષે મનોવૈજ્ઞાનિક ડર પેદા કરવામાં સફળ રહે છે.
2. ગેરિલા યુદ્ધના માસ્ટર
તાલિબાનની સૌથી મોટી તાકાત તેમની ‘હિટ એન્ડ રન’ (હુમલો કરો અને ભાગી જાઓ) નીતિ છે. તેઓ નાના-નાના જૂથોમાં ઝડપથી હુમલો કરે છે અને પહાડોમાં ગાયબ થઈ જાય છે. અમેરિકા અને સોવિયત સંઘ જેવી આધુનિક સેનાઓ માટે આ પ્રકારના અદ્રશ્ય દુશ્મન સામે લડવું સૌથી મોટો પડકાર હતો. ગ્રામીણ વિસ્તારો અને પહાડી પ્રદેશોનું ઊંડું જ્ઞાન તેમને વ્યૂહાત્મક સરસાઈ અપાવે છે.
3. બંકરો અને ગુપ્ત સુરંગોનું નેટવર્ક
અફઘાન લડવૈયાઓએ જમીનની નીચે બંકરો અને સુરંગોનું વિશાળ નેટવર્ક તૈયાર કર્યું છે. પંજશીર ખીણ અને તોરા બોરા જેવા વિસ્તારોમાં આ સુરંગો એટલી ઊંડી છે કે આધુનિક ડ્રોન સર્વેલન્સ કે હવાઈ હુમલા પણ તેને નુકસાન પહોંચાડી શકતા નથી. આ સુરંગોનો ઉપયોગ હથિયારો છુપાવવા, તબીબી સહાય મેળવવા અને સૈનિકોના સુરક્ષિત આશ્રયસ્થાન તરીકે કરવામાં આવે છે.
4. અઘરી ભૌગોલિક પરિસ્થિતિ
અફઘાનિસ્તાનનું ભૂગોળ તાલિબાન માટે કુદરતી કિલ્લા સમાન છે. હિન્દુ કુશ પર્વતમાળાની 20,000 ફૂટથી વધુ ઊંચી ચોટીઓ વિદેશી આક્રમણકારો માટે હંમેશા કબર સાબિત થઈ છે. અંદાજે 6.5 લાખ ચોરસ કિમીમાં ફેલાયેલા આ પહાડી અને દુર્ગમ વિસ્તારમાં માત્ર 26% વસ્તી શહેરોમાં રહે છે. આ વેરવિખેર વસ્તી અને પહાડી ભૂપ્રદેશ તાલિબાનને છુપાઈને હુમલો કરવામાં મદદ કરે છે.
5. વૈચારિક એકતા અને સ્થાનિક સમર્થન
તાલિબાનની પાંચમી શક્તિ તેમની સખત વિચારધારા અને શિસ્ત છે. સંગઠનની અંદર ભાગ્યે જ કોઈ આંતરિક વિખવાદ જોવા મળે છે. ઘણા વિસ્તારોમાં તેમને સ્થાનિક સમર્થન પણ મળે છે, કારણ કે લોકો અગાઉની સરકારોના ભ્રષ્ટાચારથી કંટાળેલા હતા. આ સ્થાનિક ટેકાને કારણે તેમને નવી ભરતી, ગુપ્ત માહિતી અને ખોરાક મેળવવામાં સરળતા રહે છે.
