ત્રિવેણી સંગમ પર પૂર્વજોને અંજલિ અને પછી રંગબેરંગી ઉત્સવ, ચિત્રવિચિત્ર મેળાની અનોખી પરંપરા જીવંત
હોળીના તહેવાર પછી જ્યારે પ્રકૃતિ કેસૂડાના રંગે રંગાયેલી હોય છે, ત્યારે સાબરકાંઠા જિલ્લાના પોશીના તાલુકાના ગુણભાખરી ગામે ભારતભરમાં જાણીતો ‘ચિત્રવિચિત્રનો મેળો’ ભરાય છે. આ વર્ષે ૧૭ અને ૧૮ માર્ચ ૨૦૨૬ના રોજ યોજાયેલા આ મેળામાં આદિવાસી સંસ્કૃતિના અનોખા દર્શન થયા હતા. સાબરમતી, આકુળ અને વ્યાકુળ નદીઓના પવિત્ર ત્રિવેણી સંગમ સ્થાને ભરાતો આ મેળો પોતાની પ્રાચીન પરંપરાઓ અને પૌરાણિક મહત્વને કારણે પ્રવાસીઓ માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર બન્યો છે.
પૌરાણિક કથા અને ચિત્રવીર્ય-વિચિત્રવીર્યનું મહાત્મ્ય
આ મેળાનું નામ મહાભારત કાળના રાજા શાંતનુના બે પુત્રો, ચિત્રવીર્ય અને વિચિત્રવીર્ય પરથી પડ્યું છે. લોકવાયકા મુજબ, આ બંને ભાઈઓએ આ પવિત્ર ત્રિવેણી સંગમ પર પોતાના પાપોનું પ્રાયશ્ચિત કર્યું હતું. આ ઐતિહાસિક ઘટનાને કારણે આજે પણ હજારો લોકો આ સ્થળને અત્યંત પવિત્ર માને છે અને શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂર્વજોનું તર્પણ કરવા માટે અહીં ઉમટી પડે છે. આ મેળાનું ધાર્મિક મહત્વ પેઢી દર પેઢી જળવાઈ રહ્યું છે, જે શ્રદ્ધાળુઓને આ સંગમ સ્થાન સુધી ખેંચી લાવે છે.
અસ્થિ વિસર્જન અને મરસિયાની ભાવુક પરંપરા
ચિત્રવિચિત્રના મેળાની શરૂઆત અન્ય મેળાઓની સરખામણીએ ખૂબ જ ગંભીર અને ભાવુક હોય છે. આદિવાસી સમુદાયના જે લોકોના સ્વજનોનું વીતેલા વર્ષમાં મૃત્યુ થયું હોય, તેમના અસ્થિઓનું અહીં વિસર્જન કરવામાં આવે છે. નદી કિનારે બેસીને પૂર્વજોને યાદ કરી રડવાની અને મરસિયા ગાવાની પરંપરા આ મેળાની આગવી ઓળખ છે. આ વિધિ દ્વારા પરિવારો પોતાના દિવંગત સ્વજનોને અંજલિ આપી તેમની આત્માની શાંતિ માટે પ્રાર્થના કરે છે, જે આ મેળાને ભાવનાત્મક રીતે વિશેષ બનાવે છે.
શોક પછી ઉત્સવ અને આદિવાસી સંસ્કૃતિનો નજારો
પૂર્વજોને અંજલિ આપ્યા બાદ મેળાનું વાતાવરણ એકાએક બદલાઈ જાય છે અને શોક ઉત્સવમાં ફેરવાઈ જાય છે. આદિવાસી પુરુષો અને મહિલાઓ તેમના પરંપરાગત ઘરેણાં અને રંગબેરંગી પોશાકમાં સજ્જ થઈને મેળાની રોનક વધારે છે. ઢોલ, શરણાઈ અને વાંસળીના સૂર પર ઝૂમતા યુવાનો અને પરંપરાગત નૃત્યો મેળામાં નવો પ્રાણ પૂરે છે. માટીના વાસણોથી માંડીને આધુનિક ચીજવસ્તુઓના સ્ટોલ્સ અહીં જોવા મળે છે, જે ગુજરાત અને રાજસ્થાનના પ્રવાસન ક્ષેત્ર માટે ‘એથનો-ટુરિઝમ’નું શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે.
