ઈરાને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ કરતા વૈશ્વિક બજારમાં ભડકો, અમેરિકા લશ્કરી કાર્યવાહી માટે તૈયાર.
૨૩ માર્ચ, ૨૦૨૬ના રોજ વિશ્વ એક મહા વિનાશક યુદ્ધના ઉંબરે ઊભું હોય તેવું જણાઈ રહ્યું છે. મધ્ય પૂર્વમાં ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેનો સંઘર્ષ હવે ‘હોર્મુઝની સામુદ્રધુની’ (Strait of Hormuz) પર આવીને અટકી ગયો છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની ૪૮ કલાકની ડેડલાઈન અને ઈરાનની વળતી ધમકીએ વૈશ્વિક તેલ બજાર અને દરિયાઈ સુરક્ષા સામે મોટું પ્રશ્નાર્થચિહ્ન મૂકી દીધું છે.
વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ વેપાર માર્ગ ‘હોર્મુઝની સામુદ્રધુની’ (Strait of Hormuz) ને લઈને ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેનો વિવાદ ચરમસીમાએ પહોંચ્યો છે. ઈરાને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જ્યાં સુધી અમેરિકા તેની ધમકીઓ પાછી નહીં ખેંચે અને ઈરાનના પાવર પ્લાન્ટ્સને થયેલું નુકસાન ભરપાઈ નહીં થાય, ત્યાં સુધી આ માર્ગ ખુલશે નહીં. બીજી તરફ, અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આગામી ૪૮ કલાકમાં ઈરાનને ગંભીર પરિણામો ભોગવવાની ચેતવણી આપી છે.
ટ્રમ્પની કડક ચેતવણી: “૪૮ કલાકમાં રસ્તો ખોલો”
રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે અત્યંત આક્રમક વલણ અપનાવતા જણાવ્યું છે કે, “જો ઈરાન આગામી ૪૮ કલાકની અંદર કોઈપણ શરત વિના હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને વહાણવટા માટે સંપૂર્ણપણે ખુલ્લી નહીં કરે, તો અમેરિકા ઈરાનના સૌથી મોટા પાવર પ્લાન્ટ્સ અને ઉર્જા સુવિધાઓ પર સીધો હુમલો કરશે.” ટ્રમ્પના આ નિવેદન બાદ પેન્ટાગોને ખાડી વિસ્તારમાં પોતાની નૌકાદળની હાજરી વધારી દીધી છે.
ઈરાનનો વળતો પડકાર: “અમેરિકી થાણાઓ લક્ષ્ય બનશે”
ઈરાની સંસદના સ્પીકર મોહમ્મદ બાકીર કાલિબાફે ટ્રમ્પની ધમકીનો જવાબ આપતા કહ્યું કે, “જો તેહરાનના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર કે પાવર પ્લાન્ટ પર એક પણ મિસાઈલ છોડવામાં આવશે, તો અમે આખા પ્રદેશમાં ફેલાયેલા અમેરિકી હિતોને નિશાન બનાવીશું.” ઈરાની રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જે દેશોએ અમેરિકાને લશ્કરી થાણા આપ્યા છે, ત્યાંના તેલ અને પાણીના પ્લાન્ટ્સ હવે સુરક્ષિત નથી. ઈરાને ૨૮ ફેબ્રુઆરીથી આ દરિયાઈ માર્ગ બંધ કરી દીધો છે, જેના કારણે વિશ્વમાં તેલ અને ગેસના પુરવઠામાં મોટી અછત સર્જાઈ છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનું મહત્વ અને વર્તમાન સ્થિતિ
હોર્મુઝની સામુદ્રધુની એ વિશ્વના તેલ વેપારની નસ સમાન છે. વિશ્વના કુલ તેલ પુરવઠાનો લગભગ ૨૦% થી ૩૦% ભાગ આ સાંકડા માર્ગેથી પસાર થાય છે. ઈરાને આ માર્ગ બંધ કરતા:
-
વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ આસમાને પહોંચ્યા છે.
-
તેલના ટેન્કરોનો ટ્રાફિક અટકી ગયો છે.
-
વીમા કંપનીઓએ આ રૂટ પર ચાલતા જહાજોના પ્રીમિયમમાં ૫૦૦% નો વધારો કર્યો છે.
૨૧ માર્ચથી વધતા હવાઈ હુમલા
જમીની પરિસ્થિતિ અત્યંત ગંભીર છે. ૨૧ માર્ચથી અમેરિકા અને ઈઝરાયેલની વાયુસેનાએ તેહરાન તેમજ દક્ષિણ ઈરાનના સૈન્ય મથકો પર હુમલા તેજ કર્યા છે. ખાસ કરીને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની નજીક આવેલા ઈરાની મિસાઈલ લોન્ચ પેડ્સને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા છે. ઈઝરાયેલમાં પણ સતત સાયરન વાગી રહ્યા છે કારણ કે ઈરાને અત્યાર સુધીમાં ૪૦૦ થી વધુ બેલિસ્ટિક મિસાઈલો છોડી છે. જોકે, IDF (ઈઝરાયેલ ડિફેન્સ ફોર્સ) નો દાવો છે કે તેઓએ ૯૨% મિસાઈલોને હવામાં જ તોડી પાડી છે.
ઉર્જા યુદ્ધનો ભય
ઈરાની સૈન્ય અધિકારીઓએ ધમકી આપી છે કે તેઓ અખાતી દેશોમાં આવેલા અમેરિકા સાથે જોડાયેલા ટેકનોલોજી અને પાણીના પ્લાન્ટ્સને પણ નિશાન બનાવી શકે છે. જો આવું થશે તો ખાડી દેશોમાં પીવાના પાણી અને વીજળીનું મોટું સંકટ સર્જાશે, જેની અસર ભારત સહિતના એશિયન દેશો પર પણ પડશે.
૨૩ માર્ચ, ૨૦૨૬ ના આ રીપોર્ટ મુજબ, આગામી ૪૮ કલાક સમગ્ર વિશ્વ માટે નિર્ણાયક છે. જો રાજદ્વારી રીતે ઉકેલ નહીં આવે, તો હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં લાગેલી આ આગ વૈશ્વિક અર્થતંત્રને ડૂબાડી શકે છે. ભારત અત્યારે વેટ-એન્ડ-વોચની સ્થિતિમાં છે, પરંતુ ખાડી દેશોમાંથી આવતા તેલ પુરવઠામાં કાપ મુકાતા દેશમાં ઇંધણના ભાવ વધવાની પૂરી શક્યતા છે.
