શું કોઈ તમારા આધારનો ખોટો ઉપયોગ કરી રહ્યું છે? એક ક્લિકમાં જાણી લો છેલ્લા 6 મહિનાની હિસ્ટ્રી
આધાર ઓથેન્ટિકેશન હિસ્ટ્રી (Aadhaar Authentication History) એક એવી સુવિધા છે, જે તમને એ જોવાની આઝાદી આપે છે કે છેલ્લા કેટલાક મહિનામાં તમારો આધાર નંબર ક્યારે, ક્યાં અને કયા કામ માટે ઉપયોગમાં લેવાયો છે. ભારતીય વિશિષ્ટ ઓળખ સત્તામંડળ (UIDAI) એ દરેક પ્રવૃત્તિનો રેકોર્ડ રાખે છે, જ્યાં બાયોમેટ્રિક, OTP કે ડેમોગ્રાફિક ડેટા દ્વારા તમારા આધારની પુષ્ટિ કરવામાં આવી હોય.
આધાર સુરક્ષા કેમ જરૂરી છે?
કલ્પના કરો કે તમે ઘરે બેઠા છો અને તમારા આધારનો ઉપયોગ કરીને કોઈ દૂરના શહેરમાં તમારા નામે નકલી બેંક ખાતું ખોલાવી લે અથવા કોઈ શંકાસ્પદ ટ્રાન્ઝેક્શન કરી દે. કારણ કે આધાર તમારી ઓળખ સાથે જોડાયેલું છે, તેથી કોઈપણ ખોટા કામની જવાબદારી તમારા પર આવી શકે છે.
પોતાની ઓથેન્ટિકેશન હિસ્ટ્રી ચેક કરવી એ બિલકુલ એવું જ છે, જેમ આપણે સમયાંતરે આપણું બેંક સ્ટેટમેન્ટ ચેક કરીએ છીએ જેથી જોઈ શકાય કે કોઈ અનિચ્છનીય ખર્ચ તો નથી થયો ને. આ તમારી ડિજિટલ સુરક્ષા માટે લેવાયેલું એક નાનું પણ અત્યંત અસરકારક પગલું છે.
સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ: કેવી રીતે ચેક કરવી તમારી આધાર હિસ્ટ્રી?
જો તમે ટેકનોલોજીમાં બહુ નિષ્ણાત નથી, તો પણ તમે નીચે આપેલા સરળ સ્ટેપ્સને ફોલો કરીને તમારી હિસ્ટ્રી જોઈ શકો છો:
1. સત્તાવાર વેબસાઇટ પર જાઓ: સૌ પ્રથમ તમારા મોબાઈલ કે કોમ્પ્યુટરના બ્રાઉઝરમાં UIDAI ની સત્તાવાર વેબસાઇટ myaadhaar.uidai.gov.in ખોલો.
2. લોગિન કરો: હોમપેજ પર તમને ‘Login’ નું બટન દેખાશે. તેના પર ક્લિક કરો. તમારો 12 અંકનો આધાર નંબર દાખલ કરો અને સ્ક્રીન પર દેખાતો કેપ્ચા કોડ ભરો. ત્યારબાદ ‘Send OTP’ પર ક્લિક કરો. તમારા આધાર સાથે લિંક થયેલા મોબાઈલ નંબર પર એક OTP આવશે, તે દાખલ કરીને લોગિન કરો.
3. ઓથેન્ટિકેશન હિસ્ટ્રી વિકલ્પ પસંદ કરો: લોગિન કર્યા પછી તમને ઘણી બધી સેવાઓના આઈકન દેખાશે. અહીં તમારે ‘Authentication History’ ટેબ પર ક્લિક કરવાનું છે.
4. ફિલ્ટર સેટ કરો: હવે તમને પૂછવામાં આવશે કે તમે કેવા પ્રકારનું ઓથેન્ટિકેશન જોવા માંગો છો (જેમ કે- માત્ર OTP વાળું, બાયોમેટ્રિક કે તમામ). તમે ‘All’ વિકલ્પ પસંદ કરી શકો છો. ત્યારબાદ તે તારીખ પસંદ કરો (Start Date અને End Date), જેની વચ્ચેની હિસ્ટ્રી તમે જોવા માંગો છો. (ધ્યાન રહે કે તમે છેલ્લા 6 મહિના સુધીનો રેકોર્ડ જ જોઈ શકો છો).
5. રેકોર્ડ જુઓ અને ડાઉનલોડ કરો: જેવું તમે ‘Fetch Authentication History’ પર ક્લિક કરશો, તમારી સામે એક લાંબી યાદી આવી જશે. તેમાં લખેલું હશે કે કઈ કંપની કે વિભાગે તમારું આધાર વાપર્યું, કઈ તારીખે વાપર્યું અને તે સફળ રહ્યું કે નહીં. તમે આ લિસ્ટને PDF તરીકે ડાઉનલોડ પણ કરી શકો છો.
શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિ જણાય તો શું કરવું?
શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિ જણાય તો શું કરવું?જો તમને લિસ્ટમાં એવી કોઈ એન્ટ્રી દેખાય જે તમે નથી કરી (ઉદાહરણ તરીકે, એવી કોઈ ટેલિકોમ કંપનીનું નામ જેને તમે જાણતા જ નથી), તો ગભરાશો નહીં. તમે તરત જ પગલાં લઈ શકો છો:
-
UIDAI ને જાણ કરો: તમે UIDAI ના ટોલ-ફ્રી નંબર 1947 પર કોલ કરીને આની ફરિયાદ નોંધાવી શકો છો.
-
ઓનલાઇન ફરિયાદ: તમે UIDAI ની વેબસાઇટ પર જઈને પણ તમારી ફરિયાદ નોંધાવી શકો છો.
-
આધાર લોક/અનલોક: જો તમને ડર હોય કે કોઈ વારંવાર તમારું આધાર વાપરવાનો પ્રયત્ન કરી રહ્યું છે, તો તમે ‘myaadhaar’ પોર્ટલ પરથી જ તમારા બાયોમેટ્રિક્સને Lock કરી શકો છો. લોક થયા પછી જ્યાં સુધી તમે પોતે તેને અનલોક નહીં કરો, ત્યાં સુધી કોઈ પણ (તમે પોતે પણ નહીં) અંગૂઠાના નિશાન કે આંખની કીકી (Iris) દ્વારા ઓથેન્ટિકેશન નહીં કરી શકે.
સુરક્ષા માટે કેટલીક જરૂરી ટિપ્સ
એક જવાબદાર નાગરિક તરીકે તમારે આ વાતો હંમેશા યાદ રાખવી જોઈએ:
-
OTP ક્યારેય શેર ન કરો: બેંક હોય કે કોઈ સરકારી અધિકારી, કોઈ પણ તમારી પાસે ફોન પર આધાર OTP માંગતું નથી.
-
જાહેર કોમ્પ્યુટરનો ઉપયોગ ટાળો: સાયબર કાફે કે જાહેર કોમ્પ્યુટર પર આધાર ડાઉનલોડ કરવાનું ટાળો. જો કરવું જ પડે, તો કામ પૂરું થયા પછી ‘Downloads’ ફોલ્ડરમાંથી ફાઈલ ડિલીટ કરવી અને બ્રાઉઝર હિસ્ટ્રી સાફ કરવી ભૂલશો નહીં.
-
માસ્ક્ડ આધાર (Masked Aadhaar): જો તમારે ક્યાંક માત્ર ઓળખ તરીકે આધારની ફોટોકોપી આપવાની હોય, તો તમે ‘Masked Aadhaar’ નો ઉપયોગ કરી શકો છો, જેમાં આધારના છેલ્લા 4 અંકો જ દેખાય છે.
તમારું આધાર તમારી ડિજિટલ ઓળખની ચાવી છે. ટેકનોલોજીએ જ્યાં આપણા કામ સરળ બનાવ્યા છે, ત્યાં કેટલાક જોખમો પણ વધાર્યા છે. પરંતુ જો આપણે જાગૃત રહીએ અને મહિનામાં ઓછામાં ઓછી એક વાર આપણી ઓથેન્ટિકેશન હિસ્ટ્રી ચેક કરવાની આદત પાડી લઈએ, તો આપણે પોતાને નાણાકીય અને કાનૂની મુસીબતોથી બચાવી શકીએ છીએ.
