મધ્ય પૂર્વના તણાવ વચ્ચે ભારતની ઉર્જા સુરક્ષા: નાના દેશો બન્યા મોટા મદદગાર
વર્તમાન સમયમાં જ્યારે મધ્ય પૂર્વ (મિડલ ઈસ્ટ) અને યુરોપના દેશો યુદ્ધના મેદાનમાં ફસાયેલા છે, ત્યારે ભારત સામે પોતાની ઉર્જા જરૂરિયાતો પૂરી કરવાનો મોટો પડકાર ઉભો થયો છે. ખાસ કરીને ઈરાન દ્વારા ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ બંધ કરી દેવાતા વૈશ્વિક તેલ અને ગેસ પુરવઠાને મોટો ફટકો પડ્યો છે. ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું 40-50% કાચું તેલ આ માર્ગેથી મંગાવતું હોવાથી ચિંતા વધી હતી, પરંતુ ભારતની મજબૂત કૂટનીતિએ આ મુસીબતનો રસ્તો શોધી કાઢ્યો છે.
ભારતે હવે માત્ર ખાડી દેશો પર નિર્ભર રહેવાને બદલે આફ્રિકાના નાના અને ઓછા જાણીતા દેશો તેમજ રશિયા સાથેના સંબંધો મજબૂત કર્યા છે. આ વ્યૂહાત્મક ફેરફારને કારણે ભારતીય બજારોમાં અન્ય દેશોની સરખામણીએ યુદ્ધની અસર ઘણી ઓછી જોવા મળી રહી છે. પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, છેલ્લા એક મહિનામાં ભારતમાં કાચું તેલ, LPG અને LNGની ઉપલબ્ધતામાં નોંધપાત્ર સુધારો થયો છે.
આફ્રિકાના દેશો અને નવા સપ્લાય રૂટ
ભારતે પોતાની તેલ અને ગેસની આયાતમાં વિવિધતા લાવવા માટે પશ્ચિમ આફ્રિકાના દેશોનો સંપર્ક સાધ્યો છે. અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, LPG પુરવઠા માટે ભારત હવે નાઇજીરિયા, અલ્જીરિયા, ઘાના, કોંગો અને અંગોલા જેવા દેશો સાથે સીધા સંપર્કમાં છે. આ ઉપરાંત, LNG માટે કેમરૂન, ઇક્વેટોરિયલ ગિની અને મોઝામ્બિક જેવા દેશો તરફથી પણ સકારાત્મક પ્રતિસાદ મળ્યો છે. આ નાના દેશોએ મુશ્કેલ સમયમાં ભારતની ઉર્જા સુરક્ષાને મજબૂત કરી છે.
બીજી તરફ, સાઉદી અરેબિયા અને UAE પણ ભારતની મદદ માટે આગળ આવ્યા છે. તેઓ તેમની પાઈપલાઈન (જેમ કે સાઉદીની ઈસ્ટ-વેસ્ટ પાઈપલાઈન અને UAEની હબશાન-ફુજૈરાહ પાઈપલાઈન) દ્વારા તેલ મોકલી રહ્યા છે, જે હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીને બાયપાસ કરે છે. આનાથી સમુદ્રી અવરોધો હોવા છતાં ભારતને થોડી રાહત મળી રહી છે.
રશિયા સાથેના તેલ વેપારમાં મોટો ઉછાળો
રશિયા ભારત માટે ફરી એકવાર સંકટ સમયના સાથી તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. ડિસેમ્બર 2025 અને જાન્યુઆરી 2026 દરમિયાન રશિયા પાસેથી તેલની આયાતમાં થોડો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો, પરંતુ માર્ચ 2026માં તેમાં જબરદસ્ત ઉછાળો આવ્યો છે. અમેરિકા દ્વારા રશિયન તેલની ખરીદી માટે મળેલી 30 દિવસની વિશેષ છૂટનો ભારતે પૂરો લાભ ઉઠાવ્યો છે.
આંકડા દર્શાવે છે કે માર્ચ મહિનામાં રશિયા પાસેથી કાચા તેલની ખરીદીમાં ફેબ્રુઆરીની સરખામણીએ 90% નો વધારો થયો છે. જ્યારે મધ્ય પૂર્વમાંથી થતી આયાતમાં 15% નો ઘટાડો નોંધાયો છે, ત્યારે રશિયાના તેલે ભારતીય અર્થતંત્રના પૈડા ચાલુ રાખવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે. આમ, ભારતની સ્માર્ટ કૂટનીતિએ વિશ્વના મોટા સંકટ વચ્ચે પણ દેશની જનતાને ઉર્જા કટોકટીથી બચાવી લીધી છે.
