બાળકના દાંત નીકળતી વખતે થતી પીડા: લક્ષણો ઓળખો અને આ 5 રીતે આપો રાહત
સામાન્ય રીતે બાળક 6 મહિનાનું થાય ત્યારથી તેના દૂધિયા દાંત આવવાની શરૂઆત થાય છે, જે પ્રક્રિયા 3 વર્ષની ઉંમર સુધી ચાલતી રહે છે. આ સમય દરમિયાન બાળકના પેઢામાં સોજો આવે છે અને તે સતત કંઈક ચાવવા માટે શોધતું હોય છે. નિષ્ણાતોના મતે, એક દાંત નીકળવાની આખી પ્રક્રિયામાં આશરે દોઢ અઠવાડિયા જેટલો સમય લાગે છે. આ કુદરતી પ્રક્રિયાને આપણે રોકી શકતા નથી, પરંતુ બાળકની પીડામાં ચોક્કસ ઘટાડો કરી શકીએ છીએ.
દાંત નીકળવાના મુખ્ય લક્ષણો કયા છે?
ઘણીવાર માતા-પિતા સમજી શકતા નથી કે બાળક શા માટે રડે છે. જો તમારું બાળક નીચે મુજબના ફેરફારો બતાવી રહ્યું હોય, તો સમજી લેવું કે તેના દાંત નીકળી રહ્યા છે:
- પેઢામાં સોજો: પેઢા લાલ થઈ જવા અથવા ફૂલી જવા.
- વધુ લાળ પડવી: બાળકના મોઢામાંથી સતત લાળ પડ્યા કરે છે, જેના કારણે ચહેરા પર ઝીણી ફોલ્લીઓ કે રેશિસ પણ થઈ શકે છે.
- દરેક વસ્તુ મોઢામાં નાખવી: પેઢામાં ખંજવાળ આવતી હોવાથી બાળક હાથમાં આવે તે વસ્તુ ચાવવાનો પ્રયત્ન કરે છે.
- ચીડચીડિયાપણું: બાળક વગર કારણે રડે છે અથવા ખૂબ જ અશાંત રહે છે.
- ભૂખ ઓછી થવી: પેઢામાં દુખાવો થવાને કારણે બાળકને દૂધ પીવામાં કે ખાવામાં તકલીફ પડે છે.
- ઊંઘમાં ખલેલ: દુખાવાને કારણે બાળક રાત્રે વારંવાર જાગી જાય છે.
ખાસ નોંધ: હળવો તાવ આવવો સામાન્ય છે, પરંતુ જો બાળકને ખૂબ તેજ તાવ હોય અથવા ગંભીર ઝાડા (Diarrhea) થતા હોય, તો તેને માત્ર દાંતનું કારણ માનીને ઘરે બેસી ન રહેવું જોઈએ. ઘણીવાર વસ્તુઓ મોઢામાં નાખવાથી ઇન્ફેક્શન થવાને કારણે પણ ઝાડા થઈ શકે છે.
બાળકની પીડા ઓછી કરવાના 5 શ્રેષ્ઠ ઉપાયો
જ્યારે બાળક તકલીફમાં હોય ત્યારે તેને દવાઓ આપવાને બદલે આ ઘરગથ્થુ અને સુરક્ષિત રીતો અપનાવવી જોઈએ:
1. ઠંડા ટીથર અથવા ફ્રૂટ નિબલરનો ઉપયોગ
ઠંડક પેઢાના સોજાને ઉતારવામાં મદદ કરે છે. તમે સિલિકોન ટીથરને 10-15 મિનિટ માટે ફ્રીઝરમાં (ફ્રીઝમાં નહીં) ઠંડું કરીને બાળકને આપો. આ સિવાય ફ્રૂટ નિબલરમાં ઠંડું સફરજન કે કેળાનો ટુકડો નાખીને આપવાથી બાળકને પોષણ પણ મળશે અને પેઢાને મસાજ પણ મળશે.
2. પેઢા પર હળવો મસાજ
તમારા હાથને બરાબર સાબુથી ધોઈ લો અથવા આંગળી પર સાફ ભીનું સુતરાઉ કપડું વીંટાળી લો. હવે બાળકના પેઢા પર હળવા હાથે ગોળાકાર મસાજ કરો. આ દબાણથી બાળકને અંદરથી થતી ખંજવાળ અને દુખાવામાં ઘણી રાહત મળે છે.
3. આહારમાં ફેરફાર
દાંત નીકળતી વખતે બાળકને ગરમ વસ્તુઓ ભાવતી નથી. આ સમયે તેને ઠંડું દહીં, દહીં-ભાત, ઠંડું દૂધ અથવા છૂંદેલા ફળો આપી શકાય. જો બાળક કંઈ ખાવાની ના પાડે, તો તેની સાથે જબરદસ્તી ન કરો. તેને થોડા-થોડા અંતરે પ્રવાહી (Liquid) આપતા રહો જેથી શરીરમાં પાણીની કમી ન થાય.
4. લાળને સાફ કરતા રહેવું
વધારે પડતી લાળને કારણે બાળકની હડપચી (Chin) અને ગળાના ભાગે ફોલ્લીઓ થઈ શકે છે. તેથી નરમ રૂમાલથી સતત લાળ લૂછતા રહો અને જો રેશિસ દેખાય તો ડોક્ટરની સલાહ મુજબ પેટ્રોલિયમ જેલી કે મોઈશ્ચરાઈઝર લગાવો.
5. ધ્યાન ભટકાવવું અને પ્રેમ આપવો
ક્યારેક બાળકને શારીરિક પીડા કરતા માનસિક હૂંફની વધુ જરૂર હોય છે. બાળકને ખોળામાં લો, તેની સાથે રમો અથવા તેને બહાર ફરવા લઈ જાઓ. તેનું ધ્યાન બીજે પરોવાશે તો તેને પીડાનો અહેસાસ ઓછો થશે.
નિષ્ણાતોનું સંશોધન શું કહે છે?
‘અમેરિકન એકેડેમી ઓફ પીડિયાટ્રિક્સ’ દ્વારા કરવામાં આવેલા એક મોટા અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે દાંત નીકળવાના લક્ષણો મુખ્યત્વે 8 દિવસ સુધી જ તીવ્ર હોય છે—જેમાં દાંત નીકળવાના 4 દિવસ પહેલા, જે દિવસે દાંત બહાર આવે તે દિવસ અને ત્યાર પછીના 3 દિવસનો સમાવેશ થાય છે. સંશોધકોનું કહેવું છે કે જો આ 8 દિવસ પછી પણ બાળક ખૂબ જ પરેશાન હોય કે તેને 101 ડિગ્રીથી વધુ તાવ હોય, તો તમારે તરત જ બાળરોગ નિષ્ણાત (Pediatrician) નો સંપર્ક કરવો જોઈએ.
