હવે કુલર આપશે એસી જેવી શાંત અને ઠંડી હવા, અવાજ દૂર કરવા માટે અપનાવો આ સરળ ટિપ્સ
ઉનાળાની ઋતુ શરૂ થતા જ કુલર આપણા જીવનનો સૌથી મહત્વનો ભાગ બની જાય છે. બપોરનો આકરો તડકો હોય કે રાતની અસહ્ય ગરમી, કુલરની ઠંડી હવા જ આપણને સુખદ ઊંઘ આપે છે. પરંતુ જરા વિચારો, તમે ગાઢ નિદ્રામાં હોવ અને અચાનક તમારું કુલર ‘ગડ-ગડ’ કે ‘ચર-ચર’ જેવો મોટો અવાજ કરવા લાગે? સ્વાભાવિક છે કે ઊંઘ તો ઉડી જ જશે, સાથે જ મનમાં ટેન્શન પણ થશે કે હવે મિકેનિકને બોલાવવો પડશે, તે ક્યારે આવશે અને કેટલું લાંબુ બિલ બનાવશે.
ઘણીવાર આપણે નાની-નાની સમસ્યાઓ માટે મિકેનિકના ચક્કર કાપીએ છીએ, જ્યારે કુલરના 80% અવાજ એવા હોય છે જે તમે ઘરે જાતે જ ઠીક કરી શકો છો. આ માટે તમારે કોઈ એન્જિનિયરિંગની ડિગ્રીની જરૂર નથી, બસ થોડો સમય અને સાચી જાણકારી જોઈએ. ચાલો, આજે વિગતવાર જાણીએ કે મિકેનિકને બોલાવ્યા વગર તમે કુલરના એ અવાજને કેવી રીતે શાંત કરી શકો છો.
1. પંખાના પાંખિયા (Fan Blade) તપાસો: અસંતુલન જ છે અવાજનું મૂળ
મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં કુલરના અવાજનું મુખ્ય કારણ તેનો પંખો જ હોય છે. કુલરનો પંખો ખૂબ ઝડપથી ફરે છે, તેથી જો તેમાં સહેજ પણ અસંતુલન (Imbalance) આવે, તો તે આખા કુલરની બોડીને ધ્રુજાવવા લાગે છે.
-
ગંદકીની સફાઈ: ઘણીવાર ધૂળ અને માટીનો જાડો થર પાંખિયા પર જામી જાય છે. આ ગંદકી દરેક પાંખિયા પર સરખી હોતી નથી, જેના કારણે પંખાનું વજન એક તરફ વધી જાય છે. ભીના કપડાથી પાંખિયાને બરાબર સાફ કરો. તમે જોશો કે માત્ર સફાઈથી જ અડધો અવાજ ઓછો થઈ જશે.
-
ત્રાંસા પાંખિયા: જો કુલર ભૂલથી પડી ગયું હોય અથવા સફાઈ કરતી વખતે તેના પર દબાણ આવ્યું હોય, તો પંખાનું પાંખિયું ત્રાંસું થઈ શકે છે. તેને ધ્યાનથી જુઓ અને જો કોઈ પાંખિયું વળેલું હોય, તો તેને ધીરેથી હાથ અથવા પક્કડની મદદથી સીધું કરવાનો પ્રયાસ કરો.
-
ઢીલા નટ-બોલ્ટ: પંખાને મોટરના શાફ્ટ (Shaft) સાથે જોડતો નટ જો ઢીલો થઈ જાય, તો પંખો હલવા લાગે છે અને લોખંડ સાથે અથડાવાનો અવાજ આવે છે. તેને ડિસમિસ (Screwdriver) કે પાનાની મદદથી બરાબર ટાઈટ કરી દો.
2. મોટરનું ઓઈલિંગ (Oiling): સૂકા ઘટકો અવાજ પેદા કરે છે
કુલરની મોટર આખો ઉનાળો સતત ચાલે છે. ઘર્ષણ અને ગરમીને કારણે તેની અંદરનું લુબ્રિકન્ટ (તેલ) સુકાઈ જાય છે. જ્યારે મોટરના અંદરના ભાગો કોરા ચાલે છે, ત્યારે તે ‘ચીં-ચીં’ અથવા ભારે ‘ગડ-ગડ’ અવાજ કરવા લાગે છે.
-
તેલનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો: મોટરના આગળ અને પાછળના ભાગમાં તેલ નાખવા માટે નાના છિદ્રો અથવા કેપ્સ આપેલા હોય છે. તેમાં સંચાનું તેલ (Sewing machine oil) અથવા હલકા એન્જિન ઓઈલના 4-5 ટીપાં નાખો.
-
સાવધાની: ક્યારેય ખાવાનું તેલ કે બહુ ઘટ્ટ ગ્રીસ ન નાખવું, કારણ કે તે થોડા દિવસોમાં ધૂળને ચોંટાડીને ઘટ્ટ થઈ જાય છે અને મોટરને જામ કરી શકે છે. ઓઈલિંગ કરતા પહેલા પાવર સપ્લાય બંધ કરવાનું ભૂલશો નહીં.
3. વોટર પંપ અને પાઈપનું સેટિંગ: પાણીનો અવાજ ઓછો કરો
3. વોટર પંપ અને પાઈપનું સેટિંગ: પાણીનો અવાજ ઓછો કરોક્યારેક અવાજ મોટરથી નહીં, પણ વોટર પંપથી આવતો હોય છે. જો પંપ કુલરના તળિયામાં (Tank) યોગ્ય રીતે મુકાયેલો ન હોય, તો તે વાઈબ્રેટ થઈને કુલરની બોડી સાથે અથડાય છે.
-
સક્શન કપ: પંપની નીચે નાના રબરના કપ હોય છે જે તેને જમીન સાથે ચોંટાડી રાખે છે. ખાતરી કરો કે તે બરાબર લાગેલા છે અને પંપ હલી રહ્યો નથી.
-
પાઈપનું ઘર્ષણ: પંપથી ઘાસ સુધી જતી પ્લાસ્ટિકની પાઈપ જો કુલરની જાળી કે લોખંડની બોડીને અડી રહી હોય, તો પાણીના પ્રેશરને કારણે તે અથડાઈને અવાજ કરે છે. તેને કોઈ વાયર કે પ્લાસ્ટિકની દોરીથી યોગ્ય જગ્યાએ બાંધી દો જેથી તે બોડીને અડે નહીં.
4. કુલરની બોડી અને જાળી: વાઈબ્રેશનને આ રીતે રોકો
જૂના લોખંડના કુલર કે હલકા પ્લાસ્ટિકના કુલરમાં સમય જતાં નટ-બોલ્ટ ઢીલા થઈ જાય છે. જ્યારે મોટર ફૂલ સ્પીડમાં ચાલે છે, ત્યારે આખી બોડી ધ્રુજવા લાગે છે.
-
બોલ્ટ ટાઈટ કરો: કુલરની ચારે બાજુના બધા જ નટ-બોલ્ટ ચેક કરો. ખાસ કરીને એ જગ્યાએ જ્યાં મોટરનું સ્ટેન્ડ બોડી સાથે જોડાયેલું હોય.
-
પેકિંગનો ઉપયોગ: જો કુલરની જાળી (Grill) ઢીલી હોય અને હલતી હોય, તો જાળી અને બોડીની વચ્ચે રબરનો નાનો ટુકડો, જૂની ટાયર ટ્યુબ કે કાર્ડબોર્ડનું પાતળું પેકિંગ ફસાવી દો. આનાથી વાઈબ્રેશન એકદમ બંધ થઈ જશે.
5. ઘાસ (Cooling Pads)ની પસંદગી અને ટ્રીમિંગ
શું તમે ક્યારેય નોંધ્યું છે કે નવું ઘાસ નંખાવ્યા પછી કુલર વધુ અવાજ કરે છે? આવું ત્યારે થાય છે જ્યારે ઘાસના કેટલાક તણખલા પંખાના પાંખિયા સાથે અથડાતા હોય.
-
ટ્રીમિંગ કરો: જાળી લગાવ્યા પછી બહાર નીકળેલા ઘાસના વધારાના તણખલાને કાતરથી કાપી નાખો.
-
સમાન વિતરણ: ઘાસને જાળીમાં બરાબર ફેલાવો. જો ઘાસ એક જગ્યાએ બહુ વધારે અને એક જગ્યાએ ઓછું હશે, તો હવાનું દબાણ અસંતુલિત થશે અને કુલર અવાજ કરશે.
6. જ્યારે સમસ્યા ગંભીર હોય: બુશ (Bush) અને શાફ્ટની તપાસ
જો ઉપર જણાવેલા તમામ રસ્તાઓ નિષ્ફળ જાય, તો બની શકે કે તમારી મોટરના ‘બુશ’ ઘસાઈ ગયા હોય. બુશ એ ભાગ છે જેના પર મોટરનો રોડ (શાફ્ટ) ફરે છે.
-
ચેક કરવાની રીત: મોટર બંધ કરો અને પંખાને હાથથી પકડીને ઉપર-નીચે અને ડાબે-જમણે હલાવો. જો તેમાં વધારે પડતી લચક (Play) હોય, તો સમજી લો કે બુશ ઘસાઈ ગયા છે. આ માટે તમારે મોટર ખોલવી પડી શકે છે, જો તમને થોડું ટેકનિકલ જ્ઞાન હોય તો બજારમાંથી સસ્તા બુશ લાવીને તમે જાતે પણ બદલી શકો છો.
કુલરનું આયુષ્ય વધારવા માટે કેટલીક “પ્રો” ટિપ્સ
-
પેન્ટનો જાદુ: સીઝન પૂરી થયા પછી કુલરની ટાંકી સાફ કરીને ‘એન્ટી-રસ્ટ’ પેન્ટ જરૂર કરો. કાટ લોખંડને ખાઈ જાય છે જેનાથી બોડી નબળી પડે છે અને અવાજ વધે છે.
-
પાણીનું સ્તર: કુલરને ક્યારેય પાણી વગર કે બહુ ઓછા પાણીમાં ન ચલાવવું. આનાથી પંપ બળી જવાનો ભય રહે છે.
-
સાપ્તાહિક સફાઈ: અઠવાડિયામાં એકવાર કુલરનું પાણી બદલો અને ટાંકી સાફ કરો. આનાથી તાજી હવા મળશે અને ક્ષાર નહીં જમે.
ઘરે કુલરનું સમારકામ કરવું માત્ર તમારા પૈસા જ નથી બચાવતું, પરંતુ તમને આત્મવિશ્વાસ પણ આપે છે. હવે જ્યારે પણ તમારું કુલર અવાજ કરે, તો પરેશાન થવાને બદલે આ સ્ટેપ્સ અજમાવો. 15-20 મિનિટની આ નાની મહેનત તમને આખી રાત શાંત અને ઠંડી હવા આપશે.
