આ 4 વાતો જે દરેક માણસે કુતરા પાસેથી શીખવી જોઈએ, તેજ બનશે તમારું નસીબ
આચાર્ય ચાણક્ય, જેમને આપણે કૌટિલ્ય કે વિષ્ણુગુપ્ત તરીકે પણ ઓળખીએ છીએ, તેઓ ભારતીય ઇતિહાસના એક એવા મહાન દ્રષ્ટા, રાજનીતિજ્ઞ અને અર્થશાસ્ત્રી હતા, જેમની નીતિઓ આજે હજારો વર્ષો પછી પણ એટલી જ પ્રસ્તુત છે જેટલી તે સમયે હતી. ચાણક્યએ તેમની ‘ચાણક્ય નીતિ’માં માત્ર રાજ્ય સંચાલન અને કૂટનીતિના ગુણો જ નથી શીખવ્યા, પરંતુ તેમણે પ્રકૃતિ અને જીવજંતુઓનું બારીકાઈથી નિરીક્ષણ કરીને માણસને જીવન જીવવાનો સાચો માર્ગ પણ બતાવ્યો છે.
ચાણક્યનું માનવું હતું કે જ્ઞાન માત્ર મહાન ગ્રંથો કે વિદ્વાનો પાસે જ હોતું નથી, પરંતુ જો આપણે આપણી આંખો ખુલ્લી રાખીએ, તો આસપાસના પશુ-પક્ષીઓ પણ આપણને જીવનના સૌથી મોટા પાઠ ભણાવી શકે છે. આ સંદર્ભમાં, ચાણક્યએ એક શ્લોક દ્વારા જણાવ્યું છે કે દરેક માણસે એક ‘કુતરા’ પાસેથી 4 વિશેષ ગુણો ચોક્કસપણે શીખવા જોઈએ. જો કોઈ વ્યક્તિ આ ગુણોને પોતાના આચરણમાં ઉતારી લે, તો તેને સફળ અને સન્માનિત થતા કોઈ રોકી શકતું નથી.
ચાલો જાણીએ કુતરાના તે 4 અમૂલ્ય ગુણો, જેમને ચાણક્યએ અપનાવવાની સલાહ આપી છે:
1. અલ્પ સંતોષ: જે પ્રાપ્ત છે, તે પર્યાપ્ત છે
આજના યુગમાં માણસની સૌથી મોટી સમસ્યા ‘અસંતોષ’ છે. આપણી પાસે જે છે, આપણે તેની કદર નથી કરતા અને જે નથી, તેની પાછળ ભાગતા-ભાગતા આપણું માનસિક સુખ ગુમાવી દઈએ છીએ. ચાણક્ય કહે છે કે આ બાબતમાં કુતરો આપણો સૌથી મોટો ગુરુ બની શકે છે.
કુતરાને તમે ભલે પકવાન ખવડાવો કે સૂકી રોટલીનો એક ટુકડો, તે તેને ખૂબ જ હોંશે હોંશે ખાય છે અને તેટલામાં જ સંતુષ્ટ થઈ જાય છે. તે ખાવાની અછત માટે રડતો નથી. આ ગુણ આપણને શીખવે છે કે જીવનમાં સખત મહેનત ચોક્કસ કરો, પરંતુ મહેનત પછી જે ફળ પ્રાપ્ત થાય, તેમાં સંતોષ માનતા શીખો. ‘અલ્પ સંતોષ’નો અર્થ આળસ નથી, પરંતુ તેનો અર્થ છે કે પ્રાપ્ત સંસાધનોમાં ખુશ રહેવું અને મનને શાંત રાખવું. જે વ્યક્તિ દરેક હાલમાં સંતુષ્ટ રહેતા શીખી જાય છે, તણાવ તેનાથી કોષો દૂર રહે છે.
2. ગાઢ નિદ્રામાં પણ સતર્કતા: સજાગતા એ જ સુરક્ષા
કુતરાની ઊંઘ વિશે તમે સાંભળ્યું જ હશે— ‘શ્વાન નિદ્રા’. કુતરો ભલે ગાઢ નિદ્રામાં સૂતો હોય, પરંતુ જરા સરખો અવાજ થતા જ તે તરત જ જાગીને ઉભો થઈ જાય છે. તેની ઈન્દ્રિયો સૂતી વખતે પણ પહેરો આપતી રહે છે.
ચાણક્ય આ ગુણ દ્વારા વિદ્યાર્થીઓ અને કર્મઠ વ્યક્તિઓને સંદેશ આપે છે કે સફળતા મેળવવા માટે ‘આળસ’નો ત્યાગ અને ‘સતર્કતા’ની પસંદગી અનિવાર્ય છે. એક સફળ વ્યક્તિ તે છે જે આરામ કરતી વખતે પણ પોતાના લક્ષ્યો અને આસપાસની પરિસ્થિતિઓ પ્રત્યે સજાગ રહે. જીવનમાં પડકારો ક્યારેય કહીને આવતા નથી, તેથી જે વ્યક્તિ કુતરાની જેમ સતર્ક રહે છે, તે આવનારી મુસીબતોનો સામનો સારી રીતે કરી શકે છે અને તકોને હાથથી જતી દેતી નથી.
3. અટૂટ સ્વામીભક્તિ: વફાદારીથી મોટો કોઈ ધર્મ નથી
3. અટૂટ સ્વામીભક્તિ: વફાદારીથી મોટો કોઈ ધર્મ નથીવફાદારીની જ્યારે પણ વાત આવે છે, ત્યારે જીભ પર સૌથી પહેલું નામ કુતરાનું જ આવે છે. કુતરો પોતાના માલિક પ્રત્યે એટલો સમર્પિત હોય છે કે તેની રક્ષા માટે તે પોતાના જીવનું જોખમ ખેડતા પણ પાછો પડતો નથી. તે ક્યારેય પોતાના માલિકને દગો આપતો નથી.
આચાર્ય ચાણક્ય કહે છે કે માણસે પોતાના પરિવાર, પોતાની સંસ્થા (જ્યાં તે કામ કરે છે) અને પોતાના રાષ્ટ્ર પ્રત્યે આ રીતે વફાદાર હોવું જોઈએ. વફાદારી અને પ્રામાણિકતા કોઈપણ ચરિત્રનો પાયો હોય છે. જે વ્યક્તિ પોતાના સંબંધોમાં પ્રામાણિક છે અને કૃતજ્ઞતા (Gratitude) નો ભાવ રાખે છે, સમાજમાં તેને હંમેશા સન્માન મળે છે. વિશ્વાસઘાત કરનાર વ્યક્તિ ક્ષણિક લાભ તો મેળવી શકે છે, પરંતુ લાંબી દોડમાં તે એકલો પડી જાય છે. સંબંધોની મજબૂતીનું રહસ્ય કુતરાની આ જ ‘સ્વામીભક્તિ’માં છુપાયેલું છે.
4. નિડરતા અને વીરતા: નાના કદમાં મોટો જુસ્સો
કુતરો સ્વભાવથી ખૂબ જ નિડર હોય છે. ભલે તેની સામે તેનાથી કેટલાય ગણું મોટું પ્રાણી કે કોઈ અજાણ્યો ખતરો આવી જાય, તે પોતાના વિસ્તાર અને પોતાના સ્વજનોની રક્ષા માટે ડર્યા વગર ઉભો રહી જાય છે. તે પોતાની પૂરી તાકાતથી સામનો કરે છે.
ચાણક્ય આપણને શીખવે છે કે પરિસ્થિતિઓ સામે ઘૂંટણ ટેકવવાને બદલે નિડર થઈને તેમનો સામનો કરવો જોઈએ. ડર માણસની ક્ષમતાને અડધી કરી દે છે, જ્યારે સાહસ તેને અશક્ય કાર્ય કરવાની શક્તિ આપે છે. ભલે તમે બિઝનેસમાં હોવ, રાજનીતિમાં હોવ કે કોઈ પરીક્ષાની તૈયારી કરી રહ્યા હોવ, જ્યાં સુધી તમારામાં તમારા સિદ્ધાંતો અને લક્ષ્યો માટે લડવાની નિડરતા નહીં હોય, ત્યાં સુધી તમે વિજેતા બની શકશો નહીં.
પ્રાણી પાસેથી શીખો માણસ બનવાની કળા
આચાર્ય ચાણક્યના આ વિચારો આપણને યાદ અપાવે છે કે શ્રેષ્ઠતા કોઈ જાતિ કે પ્રજાતિમાં નથી, પરંતુ ‘ગુણો’માં હોય છે. એક કુતરો જેને સમાજમાં અવારનવાર તુચ્છ સમજવામાં આવે છે, તે પણ આપણને સંતોષ, સતર્કતા, વફાદારી અને વીરતા જેવા દિવ્ય ગુણો શીખવી શકે છે.
જો આપણે આપણા અહંકારને ત્યાગીને આ 4 વાતોને આપણા દૈનિક જીવનનો હિસ્સો બનાવી લઈએ, તો આપણું વ્યક્તિત્વ માત્ર ખીલશે જ નહીં, પરંતુ આપણે એક બહેતર માણસ તરીકે ઉભરીશું. સફળતાની રાહમાં આ ગુણો તમારા સૌથી મોટા હથિયાર સાબિત થશે.
તો હવે પછી જ્યારે તમે શેરીના કુતરાને જુઓ, ત્યારે માત્ર તેને એક પ્રાણી ન સમજતા, પરંતુ તે ગુણોને યાદ કરજો જે તમને એક સફળ જીવન તરફ લઈ જઈ શકે છે. યાદ રાખો, ગુરુ કોઈ પણ હોઈ શકે છે, બસ શીખવાની તરસ હોવી જોઈએ!
