રી-એક્ઝામ અને કમ્પાર્ટમેન્ટને એક સમજવાની ભૂલ ન કરતા, જાણી લો બોર્ડના અસલી નિયમો
સીબીએસઈ (CBSE) બોર્ડની પરીક્ષાઓ આપવી એ દરેક વિદ્યાર્થીના જીવનનો એક મોટો પડાવ હોય છે. મહિનાઓની મહેનત, રાતોના ઉજાગરા અને પરીક્ષા ખંડનો તે તણાવ સહન કર્યા પછી હવે સમય છે પરિણામનો. વર્ષ 2026 ની બોર્ડ પરીક્ષાઓ પૂર્ણ થવાના આરે છે અને વિદ્યાર્થીઓના મનમાં રિઝલ્ટને લઈને ઉત્તેજના વધી ગઈ છે.
અવારનવાર રિઝલ્ટ આવતા પહેલા કે પરીક્ષા દરમિયાન વિદ્યાર્થીઓમાં બે શબ્દોને લઈને ઘણી મૂંઝવણ જોવા મળે છે — ‘રી-એક્ઝામ’ (Re-exam) અને ‘કમ્પાર્ટમેન્ટ એક્ઝામ’ (Compartment Exam). સાંભળવામાં આ બંને એક સરખા લાગી શકે છે કારણ કે બંને વિદ્યાર્થીઓને ફરીથી પરીક્ષામાં બેસવાની તક આપે છે, પરંતુ ટેકનિકલ અને વ્યવહારિક રીતે તેમાં જમીન-આસમાનનો તફાવત છે. ચાલો, આ તફાવતને વિગતવાર સમજીએ જેથી તમે કોઈપણ પરિસ્થિતિ માટે માનસિક રીતે તૈયાર રહો.
રી-એક્ઝામ (Re-exam) શું છે?
રી-એક્ઝામનો સીધો સંબંધ વિદ્યાર્થીના પરફોર્મન્સ સાથે નથી, પરંતુ બાહ્ય પરિસ્થિતિઓ સાથે હોય છે. આ પરીક્ષા બોર્ડ દ્વારા ત્યારે લેવામાં આવે છે જ્યારે મુખ્ય પરીક્ષા (Main Exam) ના આયોજનમાં કોઈ મોટી અડચણ આવી હોય.
-
કારણ: રી-એક્ઝામ સામાન્ય રીતે પેપર લીક થવા, કોઈ પરીક્ષા કેન્દ્ર પર ટેકનિકલ ખામી સર્જાવા, કુદરતી આફત અથવા બોર્ડની પોતાની કોઈ ભૂલને કારણે લેવામાં આવે છે.
-
કોણ સામેલ થાય? આમાં ફક્ત તે જ વિદ્યાર્થીઓ સામેલ થાય છે જેમની પરીક્ષા કોઈ કારણસર પ્રભાવિત થઈ હતી. ધારો કે જો કોઈ એક શહેરના સેન્ટર પર પેપર લીક થયું હોય, તો માત્ર તે જ સેન્ટર કે વિસ્તારના વિદ્યાર્થીઓની રી-એક્ઝામ લેવાશે, આખા દેશની નહીં.
-
વિદ્યાર્થીની ભૂમિકા: અહીં વિદ્યાર્થી ફેલ નથી થતો, પરંતુ સિસ્ટમની ખામીને કારણે તેણે ફરીથી પરીક્ષા આપવી પડે છે.
કમ્પાર્ટમેન્ટ પરીક્ષા (Compartment Exam) શું છે?
કમ્પાર્ટમેન્ટ પરીક્ષા સંપૂર્ણપણે વિદ્યાર્થીના પરિણામ અને ગુણ પર આધારિત હોય છે. આ તે વિદ્યાર્થીઓ માટે એક ‘લાઇફ-લાઇન’ સમાન છે જેઓ કોઈ એક કે બે વિષયોમાં પાસિંગ માર્ક્સ મેળવી શકતા નથી.
-
ઉદ્દેશ્ય: આનો હેતુ વિદ્યાર્થીનું આખું વર્ષ બચાવવાનો છે. જો કોઈ વિદ્યાર્થી એક કે બે વિષયોમાં ફેલ થાય છે, તો તેણે આખું વર્ષ ફરીથી ભણવાની જરૂર નથી પડતી. તે માત્ર તે જ વિષયની પરીક્ષા આપીને પોતાનું પરિણામ સુધારી શકે છે.
-
સમય: આ પરીક્ષા મુખ્ય પરિણામ જાહેર થયાના થોડા અઠવાડિયા પછી લેવામાં આવે છે.
-
શરત: કમ્પાર્ટમેન્ટની તક મર્યાદિત વિષયો માટે જ મળે છે. જો કોઈ વિદ્યાર્થી ઘણા બધા વિષયોમાં ફેલ હોય, તો તેને ‘એસેન્શિયલ રીપીટ’ (Essential Repeat) ની શ્રેણીમાં મૂકવામાં આવે છે, એટલે કે તેણે આખું ધોરણ ફરીથી ભણવું પડશે.
બંને વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત: એક નજરે
| વિશેષતા | રી-એક્ઝામ (Re-exam) | કમ્પાર્ટમેન્ટ પરીક્ષા (Compartment) |
| મુખ્ય કારણ | પેપર લીક, ટેકનિકલ ખામી કે સિસ્ટમની ભૂલ. | વિદ્યાર્થીનું કોઈ વિષયમાં ફેલ થવું કે ઓછા ગુણ આવવા. |
| કોની પસંદગી? | આ બોર્ડનો નિર્ણય હોય છે, વિદ્યાર્થીની ઈચ્છા નહીં. | આ વિદ્યાર્થી માટે પોતાનું વર્ષ બચાવવાની એક તક છે. |
| વિદ્યાર્થીની સ્થિતિ | વિદ્યાર્થી પાસ કે ફેલની શ્રેણીમાં હોતો નથી. | વિદ્યાર્થી તે વિષયમાં નાપાસ (Fail) જાહેર થયેલ હોય છે. |
| રિઝલ્ટ પર અસર | નવું સ્કોરકાર્ડ જારી કરવામાં આવે છે. | જૂની ફેલ વાળી માર્કશીટની જગ્યાએ પાસ વાળી માર્કશીટ આવે છે. |
CBSE 2026 પરીક્ષાની તાજી અપડેટ
આ વર્ષે સીબીએસઈની 10મી અને 12મીની પરીક્ષાઓ 17 ફેબ્રુઆરી 2026 થી શરૂ થઈ હતી. 10મા ધોરણના વિદ્યાર્થીઓની પરીક્ષાઓ 11 માર્ચના રોજ પૂર્ણ થઈ ગઈ છે, જ્યારે 12મા ધોરણની પરીક્ષાઓ 10 એપ્રિલ 2026 સુધી ચાલવાની છે. હાલમાં 10માના વિદ્યાર્થીઓ તેમના પરિણામની આતુરતાથી રાહ જોઈ રહ્યા છે, જ્યારે 12માના વિદ્યાર્થીઓ તેમના છેલ્લા પેપર્સની તૈયારીમાં વ્યસ્ત છે.
રિઝલ્ટ આવવા પર કેવી રીતે ચેક કરશો તમારો સ્કોર? (Step-by-Step)
જેવા સીબીએસઈ પરિણામની જાહેરાત કરશે, તમે આ સરળ સ્ટેપ્સ ફોલો કરીને તમારો સ્કોરકાર્ડ જોઈ શકો છો:
-
સૌથી પહેલા સીબીએસઈની સત્તાવાર વેબસાઇટ cbse.gov.in અથવા results.cbse.nic.in પર જાઓ.
-
હોમપેજ પર તમને ‘CBSE Class 10 Result 2026’ અથવા ‘CBSE Class 12 Result 2026’ની લિંક દેખાશે, તેના પર ક્લિક કરો.
-
હવે એક નવી વિન્ડો ખુલશે જ્યાં તમારે તમારી વિગતો ભરવાની રહેશે, જેમ કે:
-
રોલ નંબર (Roll Number)
-
સ્કૂલ નંબર (School Number)
-
એડમિટ કાર્ડ આઈડી (Admit Card ID)
-
જન્મ તારીખ (Date of Birth)
-
-
માહિતી ભર્યા પછી ‘Submit’ બટન દબાવો.
-
તમારું પરિણામ સ્ક્રીન પર આવી જશે. તેને ડાઉનલોડ કરો અને ભવિષ્ય માટે પ્રિન્ટઆઉટ લઈ લો.
ગભરાશો નહીં, તૈયારી રાખો
પરિણામ ભલે ગમે તે આવે, એ યાદ રાખવું જરૂરી છે કે બોર્ડ પરીક્ષા એ જીવનની અંતિમ પરીક્ષા નથી. સીબીએસઈ દ્વારા આપવામાં આવતા આ વિકલ્પો (જેમ કે કમ્પાર્ટમેન્ટ) વિદ્યાર્થીઓની મદદ માટે જ બનાવવામાં આવ્યા છે. જો તમે 10માના પરિણામની રાહ જોઈ રહ્યા હોવ, તો હકારાત્મક રહો અને ભવિષ્યના પ્રવાહ (Stream) પસંદ કરવા પર ધ્યાન આપો. અને જે 12માના વિદ્યાર્થીઓ અત્યારે પરીક્ષા આપી રહ્યા છે, તેમને અમારી તરફથી ખૂબ ખૂબ શુભેચ્છાઓ!

બંને વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત: એક નજરે