હોર્મુઝની જગ્યાએ જહાજો માટે નવો રસ્તો: શું માઈન્સનો ડર બતાવીને ઈરાન વસૂલાતનો નવો રૂટ તૈયાર કરી રહ્યું છે?
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સીઝફાયર (યુદ્ધવિરામ)ની જાહેરાત થઈ હોવા છતાં તણાવ ઓછો થવાનું નામ નથી લઈ રહ્યો. સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ, જે દુનિયાના વેપાર માટે અત્યંત મહત્વનો ગણાય છે, તે હજુ પણ બંધ છે. આ દરમિયાન ઈરાને હવે જહાજોની અવરજવર માટે એક વૈકલ્પિક રસ્તો જાહેર કર્યો છે. જોકે, નિષ્ણાતો માને છે કે ઈરાન દરિયામાં બિછાવેલી બારૂદી સુરંગો (માઈન્સ)નો ડર બતાવીને જહાજો પાસેથી ટેક્સ વસૂલવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે.
હોર્મુઝ કેમ બંધ છે અને ઈરાનની નવી ચાલ શું છે?
ઈઝરાયેલ દ્વારા લેબનોન પર કરવામાં આવેલા હુમલાઓના વિરોધમાં ઈરાને હોર્મુઝની ખાડીનો રસ્તો બંધ કરી દીધો છે. સીઝફાયર પછી અત્યાર સુધી માંડ 2 થી 3 જહાજો જ ત્યાંથી પસાર થઈ શક્યા છે. રિપોર્ટ્સ મુજબ, ઈરાને આ મહિનામાં હોર્મુઝની આસપાસ એક ડઝન જેટલી દરિયાઈ સુરંગો બિછાવી છે.
હવે ઈરાને એવો દાવો કર્યો છે કે જહાજો વચ્ચે અથડામણ ન થાય અને જોખમ ટાળી શકાય તે માટે ટ્રાફિકનું વિભાજન કરવામાં આવ્યું છે. પરંતુ હકીકતમાં, આ નવો રસ્તો ઈરાની નેવી (IRGC) ના સંપૂર્ણ નિયંત્રણ હેઠળ છે.
નવો રૂટ અને IRGCનો કંટ્રોલ
ઈરાને જે નવો રસ્તો સૂચવ્યો છે, તે ‘કેશ્મ’ અને ‘લારક’ ટાપુઓની વચ્ચેથી પસાર થાય છે. આ રૂટને ‘તેહરાન ટોલ બૂથ કોરિડોર’ તરીકે પણ જોવામાં આવે છે.
- એન્ટ્રી માટેનો રસ્તો: જહાજોએ ઓમાનના દરિયામાંથી લારક ટાપુના ઉત્તર ભાગ થઈને પર્શિયન ગલ્ફમાં પ્રવેશવાનું રહેશે.
- એક્ઝિટ માટેનો રસ્તો: પરત ફરતી વખતે જહાજોએ લારક ટાપુના દક્ષિણ ભાગમાંથી પસાર થઈને ઓમાનના દરિયા તરફ જવાનું રહેશે.
આ નવો રસ્તો સંપૂર્ણપણે ઈરાની જળસીમાની અંદર આવે છે, જેનો અર્થ એ છે કે દરેક જહાજે IRGC ની તપાસ અને તેમની શરતોમાંથી પસાર થવું પડશે. આ રીતે ઈરાન આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજો પર પોતાની પકડ મજબૂત કરી રહ્યું છે.
સીઝફાયર છતાં યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ
અમેરિકા સતત હોર્મુઝનો રસ્તો ખોલવાની માંગ કરી રહ્યું છે, જેથી શાંતિ જળવાઈ રહે. પરંતુ બીજી તરફ, ઈઝરાયેલ દ્વારા લેબનોનમાં હિઝબુલ્લાહ વિરુદ્ધ હુમલા તેજ કરવામાં આવ્યા છે. આ હુમલાઓમાં સેંકડો નિર્દોષ લોકોના મોત થયા છે.
ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચી અને સંસદના અધ્યક્ષ મોહમ્મદ બાકર ગાલિબાફનું કહેવું છે કે જ્યાં સુધી ઈઝરાયેલ હુમલા બંધ નહીં કરે, ત્યાં સુધી વાટાઘાટોનો કોઈ અર્થ નથી. ઈરાને આક્ષેપ કર્યો છે કે અમેરિકા અને ઈઝરાયેલે યુદ્ધવિરામની શરતોનું ઉલ્લંઘન કર્યું છે.
વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર અસર
સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ દુનિયાના તેલના વેપારની લાઈફલાઈન છે. જો આ રસ્તો લાંબો સમય બંધ રહે અથવા ઈરાન ત્યાંથી પસાર થતા જહાજો પર ‘ટોલ ટેક્સ’ જેવી વસૂલાત શરૂ કરે, તો વૈશ્વિક બજારમાં તેલની કિંમતોમાં મોટો ઉછાળો આવી શકે છે. અત્યારે તો દુનિયાભરના દેશોની નજર આ રૂટ અને ઈરાનના આગામી પગલાં પર ટકેલી છે.
