અમેરિકા-ઈરાન શાંતિ મંત્રણા: તારીખ નક્કી… ઈરાન સૌથી મોટી શરત સાથે સંમત!
વિશ્વ અત્યારે ત્રીજા વિશ્વયુદ્ધના ભય નીચે જીવી રહ્યું છે ત્યારે અત્યંત રાહતજનક સમાચાર પ્રાપ્ત થયા છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પુષ્ટિ કરી છે કે ઈરાન હવે ગંભીરતાથી ‘સોદો’ કરવા માટે ઉત્સુક છે. પાકિસ્તાનના ઇસ્લામાબાદમાં થયેલી પ્રથમ રાઉન્ડની મંત્રણાઓ ભલે પરિણામ વગર પૂરી થઈ હોય, પરંતુ તેહરાન તરફથી મળેલા નવા સંદેશાએ ‘શાંતિ મંત્રણા ૨’ (Peace Talks 2) માટે નવી આશા જન્માવી છે.
૧. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની સ્પષ્ટ નીતિ: “કોઈ લડાઈ નથી, પણ નાકાબંધી રહેશે”
૧૪ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ મીડિયા સાથે વાતચીત કરતા રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે જણાવ્યું હતું કે, “ઈરાન અત્યારે આર્થિક રીતે ભીંસમાં છે. અમારી નાકાબંધીને કારણે તેમનો વ્યવસાય ઠપ થઈ ગયો છે. તેઓ સોદો કરવા માટે ખૂબ જ આતુર છે અને અમને બીજી બાજુથી (તેહરાન) મંત્રણા માટેની વિનંતી કરતો સંદેશ મળ્યો છે.” ટ્રમ્પે ફરી એકવાર ભારપૂર્વક કહ્યું કે ઈરાન ક્યારેય પરમાણુ શસ્ત્રો ધરાવશે નહીં. જો ઈરાન આ શરતે સંમત થશે તો જ આગળની વાતચીત થશે. “અમે કોઈ દેશને દુનિયાને બ્લેકમેલ કરવાની મંજૂરી આપી શકીએ નહીં,” તેમ ટ્રમ્પે ઉમેર્યું હતું.
૨. જેડી વાન્સનો મોટો ખુલાસો: પરમાણુ મુદ્દે પ્રગતિ
અમેરિકાના ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વાન્સે ફોક્સ ન્યૂઝને આપેલા ઈન્ટરવ્યુમાં એક મહત્વપૂર્ણ માહિતી આપી છે. તેમણે કહ્યું કે, “ઈસ્લામાબાદ મંત્રણામાં ભલે કોઈ અંતિમ કરાર ન થયો હોય, પરંતુ ઈરાને પરમાણુ મુદ્દા પર કેટલીક બાબતોમાં નમતું જોખ્યું છે. આ એક મોટી પ્રગતિ છે.” વાન્સે વધુમાં જણાવ્યું કે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર આ પ્રક્રિયાને લાંબી ખેંચવા માંગતું નથી, પરંતુ તેઓ એક એવો વ્યાપક અને સફળ કરાર ઈચ્છે છે જેનાથી અમેરિકા અને તેના સાથી દેશોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત થાય.
૩. ઈરાન કેમ મંત્રણા માટે મજબૂર થયું?
૧૪ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના ગ્રાઉન્ડ રિપોર્ટ મુજબ, અમેરિકાએ ઈરાની બંદરો પર જે પ્રકારની નાકાબંધી કરી છે તેનાથી ઈરાનનું તેલ વેચાણ લગભગ શૂન્ય થઈ ગયું છે. દેશમાં મોંઘવારી અને અછત વધતા જનતામાં આક્રોશ છે. આંતરિક દબાણ અને સૈન્ય વિનાશના ભયને કારણે તેહરાને પોતાની પરમાણુ શરતોમાં ફેરફાર કરવાની તૈયારી દર્શાવી છે. ઈરાને સંકેત આપ્યો છે કે તે આંતરરાષ્ટ્રીય નિરીક્ષકોને અમુક શરતો સાથે છૂટ આપવા માટે તૈયાર છે.
૪. શાંતિ મંત્રણા ૨ (Peace Talks 2.0) માં શું હશે ખાસ?
આગામી મંત્રણાઓની તારીખ હજુ સત્તાવાર રીતે જાહેર કરવામાં આવી નથી, પરંતુ સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ તે આ સપ્તાહના અંતમાં કોઈ તટસ્થ સ્થળે યોજાઈ શકે છે. આ વખતે એજન્ડામાં માત્ર યુદ્ધવિરામ જ નહીં, પણ લાંબા ગાળાના પરમાણુ પ્રતિબંધો અને આર્થિક પ્રતિબંધો હટાવવા બાબતે ચર્ચા થશે. જેડી વાન્સે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હવે બોલ ઈરાનના કોર્ટમાં છે, જો તેઓ પહેલ કરશે તો અમેરિકા શાંતિ માટે તૈયાર છે.
૫. વૈશ્વિક બજાર પર અસર
સમાચાર વાયુવેગે ફેલાતા શેરબજાર અને ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં થોડી સ્થિરતા જોવા મળી છે. જો આ મંત્રણા સફળ રહેશે તો તેલના ભાવમાં મોટો ઘટાડો થઈ શકે છે અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન ફરી કાર્યરત થઈ શકે છે.
જો ‘શાંતિ મંત્રણા ૨’ સફળ રહેશે, તો મધ્ય પૂર્વમાં લોહીની નદીઓ વહેતી અટકશે. દુનિયાની નજર હવે ટ્રમ્પ અને તેહરાન વચ્ચેના આ હાઈ-પ્રોફાઈલ રાજદ્વારી જંગ પર ટકેલી છે.
