ઝુકરબર્ગને મોટો ઝટકો! ચીને મેટાની ₹19,000 કરોડની ડીલ પર ફેરવ્યું પાણી, જાણો અંદરની વાત
ટેકનોલોજીની દુનિયામાં અત્યારે જો કોઈ ક્ષેત્રમાં સૌથી વધુ સ્પર્ધા હોય તો તે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) છે. માર્ક ઝુકરબર્ગની કંપની મેટા આ ક્ષેત્રમાં પોતાનું પ્રભુત્વ જમાવવા માટે ચીની એઆઈ સ્ટાર્ટઅપ ‘માનુસ’ (Manus) ને ખરીદવાની તૈયારીમાં હતી. પરંતુ ચીની સરકારે ‘રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા’નું બહાનું ધરીને આ પ્રસ્તાવિત ડીલ પર રોક લગાવી દીધી છે. આ આદેશ બાદ મેટાના આયોજનો પર પાણી ફરી વળ્યું છે.
રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને ટેકનોલોજી પર ચીનનો કડક પહેરો
મોડર્ન ડિપ્લોમેસીના રિપોર્ટ અનુસાર, ચીનના નેશનલ ડેવલપમેન્ટ એન્ડ રિફોર્મ કમિશન (NDRC) એ આ ડીલને રદ કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. ચીને વર્ષ 2021માં ‘વિદેશી રોકાણ સુરક્ષા નિયમો’ લાગુ કર્યા હતા, જેનો ઉપયોગ કરીને આ ટ્રાન્ઝેક્શન અટકાવવામાં આવ્યું છે. આ પગલું સ્પષ્ટ કરે છે કે ચીન હવે તેની ટેકનોલોજી, ડેટા અને ખાસ કરીને પ્રતિભાશાળી યુવાનો (Talent) ને વિદેશી કંપનીઓના હાથમાં જવા દેવા માંગતું નથી.
ચીની સત્તાવાળાઓનું માનવું છે કે જો ‘માનુસ’ જેવી ઉભરતી એઆઈ કંપની મેટાના હાથમાં જશે, તો ચીનની સંવેદનશીલ ટેકનોલોજી અને ડેટા અમેરિકા પાસે પહોંચી શકે છે. આ માત્ર આર્થિક બાબત નથી, પણ રણનીતિક રીતે પણ ચીન માટે મોટું જોખમ હોઈ શકે છે.
શા માટે આ ડીલ બની વિવાદનું કારણ?
તમને જણાવી દઈએ કે ‘માનુસ’ એક એવી એઆઈ કંપની છે જેણે શરૂઆતમાં અમેરિકી રોકાણકારો પાસેથી ભંડોળ મેળવ્યું હતું અને પાછળથી પોતાનો બેઝ વિદેશમાં શિફ્ટ કરી દીધો હતો. તેમ છતાં, ચીની અધિકારીઓએ નોંધ્યું કે કંપનીના મૂળ, તેનું ટેલેન્ટ પુલ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર હજુ પણ ચીન સાથે જોડાયેલા છે.
ચીની સરકારના મતે, કોઈ કંપની ગમે ત્યાં રજીસ્ટર્ડ હોય, પરંતુ જો તેનો ટેકનોલોજી વિકાસ અને ડેટા સુરક્ષા ચીન સાથે જોડાયેલા હોય, તો તેના પર ચીનના કાયદા લાગુ થશે. મેટા જેવી અમેરિકન કંપની જ્યારે આવી ટેકનોલોજી ખરીદવા જાય છે, ત્યારે ચીન તેને ‘ક્રિટીકલ ટેકનોલોજી’ ની ચોરી તરીકે જુએ છે.
ડીલ રદ થવાથી કેવી અસરો થશે?
આ ડીલ રદ થવી એ માત્ર કાગળ પરનો નિર્ણય નથી, પણ એક અત્યંત જટિલ પ્રક્રિયા છે. હવે મેટા અને માનુસે આ પ્રક્રિયાને ઉલટાવવી પડશે, જેમાં નીચે મુજબના પડકારો આવશે:
-
નાણાંની વાપસી: મેટાએ જે રકમનું રોકાણ કર્યું છે અથવા બાયઆઉટ માટે નક્કી કરી છે, તે પરત લેવાની રહેશે.
-
શેર ટ્રાન્સફર: અત્યાર સુધી જે શેરોની લે-વેચ થઈ હોય તેને ફરીથી મૂળ સ્થિતિમાં લાવવા પડશે.
-
બૌદ્ધિક સંપત્તિ (IP): એઆઈ જેવા સેક્ટરમાં સૌથી મહત્વનું તેની પેટન્ટ અને ટેકનોલોજી હોય છે. જે ડેટા કે કોડ મેટા પાસે ગયો હોય તેને પરત કરવો અથવા નાશ કરવો એક માથાના દુખાવા સમાન પ્રક્રિયા છે.
ગ્લોબલ રોકાણકારો માટે ચેતવણીનો સંકેત
આ કિસ્સાએ વૈશ્વિક રોકાણકારોમાં ફફડાટ ફેલાવ્યો છે. ખાસ કરીને તે કંપનીઓ માટે આ એક મોટો સંદેશ છે જેઓ ચીની મૂળની છે પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે વિસ્તરણ કરવા માંગે છે. હવે એવી સ્થિતિ સર્જાઈ છે કે જો કોઈ ટેક કંપનીનો ચીન સાથે નજીવો પણ સંબંધ હશે, તો અમેરિકન કંપનીઓ તેને ખરીદતા પહેલા સો વાર વિચારશે.
બીજી તરફ, ચીની સરકારની આ કડકાઈ બતાવે છે કે તે એઆઈ ક્ષેત્રમાં અમેરિકાને એક પણ ઇંચ જગ્યા આપવા તૈયાર નથી. આગામી સમયમાં રોકાણકારો ઓપરેશન, રિસર્ચ અને ટેકનોલોજીને અલગ-અલગ દેશોમાં વહેંચી શકે છે જેથી ભવિષ્યમાં આવા કાયદાકીય અવરોધોથી બચી શકાય.
