ઉનાળામાં તરસ છીપાવવા ઠંડા પીણાં પીવાની ભૂલ ન કરો, થઈ શકે છે ગંભીર ડિહાઇડ્રેશન.
એપ્રિલ અને મે મહિનાની ભીષણ ગરમીમાં જ્યારે પારો ૪૦ ડિગ્રીને પાર કરી જાય છે, ત્યારે સામાન્ય રીતે લોકો ઠંડક મેળવવા માટે કોલ્ડ ડ્રિંક્સ, સોડા અને પેકેજ્ડ જ્યુસનો સહારો લેતા હોય છે. ઘણીવાર મહેમાનોના સ્વાગત માટે કે ટીવી જોતી વખતે આપણે ઠંડા પીણાં સાથે બટાકાની ચિપ્સ કે નમકીન ખાતા હોઈએ છીએ. પરંતુ, ડાયેટિશ્યન ડૉ. પરમીત કૌર ના જણાવ્યા અનુસાર, આ ‘ડેડલી કોમ્બિનેશન’ તમારા શરીરને અંદરથી ખોખલું કરી શકે છે.
ઠંડા પીણાં અને ચિપ્સ: ડિહાઇડ્રેશનનું મુખ્ય કારણ
સામાન્ય રીતે આપણને લાગે છે કે ઠંડા પીણાં પીવાથી તરસ છીપાય છે, પરંતુ હકીકત તેનાથી વિપરીત છે. ડૉ. કૌર સમજાવે છે કે સોફ્ટ ડ્રિંક્સમાં ખાંડનું પ્રમાણ ખૂબ વધારે હોય છે અને તેમાં કેફીન પણ હોય છે. કેફીન એક ‘ડાયયુરેટિક’ (Diuretic) તરીકે કામ કરે છે, જેનો અર્થ છે કે તે તમારા શરીરમાંથી પેશાબ વાટે પાણી બહાર કાઢે છે.
જ્યારે તમે તેની સાથે ચિપ્સ ખાઓ છો, જેમાં સોડિયમ (મીઠું) અને ટ્રાન્સ ફેટનું પ્રમાણ વધારે હોય છે, ત્યારે સ્થિતિ વધુ વણસે છે. ચિપ્સનું મીઠું લોહીમાં સોડિયમનું સ્તર વધારે છે, જેને બેલેન્સ કરવા માટે શરીર કોષોમાંથી પાણી ખેંચે છે. આ પ્રક્રિયાથી શરીરમાં પાણીની તીવ્ર અછત સર્જાય છે અને ઇલેક્ટ્રોલાઇટનું સંતુલન ખોરવાય છે.
ઈલેક્ટ્રોલાઈટ ઈમબેલેન્સ અને તેના લક્ષણો
જ્યારે શરીરમાં મીઠું અને પાણીનું પ્રમાણ ખોરવાય છે, ત્યારે તેને ઈલેક્ટ્રોલાઈટ ઈમબેલેન્સ કહેવામાં આવે છે. ઉનાળામાં આ સ્થિતિ હીટસ્ટ્રોક (લૂ લાગવી) નું જોખમ અનેકગણું વધારી દે છે. તેના મુખ્ય લક્ષણોમાં:
-
ખૂબ જ થાક લાગવો.
-
માથાનો દુખાવો અને ચક્કર આવવા.
-
સ્નાયુઓમાં ખેંચાણ થવી.
-
હૃદયના ધબકારા વધી જવા.
ચરબી અને હૃદયરોગનું જોખમ
ચિપ્સમાં રહેલું ટ્રાન્સ ફેટ અને કોલ્ડ ડ્રિંક્સની ખાંડ સીધી રીતે સ્થૂળતા (Obesity) વધારે છે. ઉનાળામાં પાચનતંત્ર પહેલેથી જ થોડું ધીમું હોય છે, ત્યારે આટલી મોટી માત્રામાં કેલરી અને કેમિકલ્સ લેવાથી લિવર પર દબાણ વધે છે. લાંબા ગાળે આ આદત ડાયાબિટીસ અને હાઈ બ્લડ પ્રેશર જેવી સમસ્યાઓ નોંતરી શકે છે.
નિષ્ણાતોએ સૂચવેલા શ્રેષ્ઠ વિકલ્પો
ડૉ. પરમીત કૌરના મતે, ગરમીમાં તરસ છીપાવવા માટે પ્રકૃતિએ આપણને શ્રેષ્ઠ વિકલ્પો આપ્યા છે:
૧. નાળિયેર પાણી: તે કુદરતી ઈલેક્ટ્રોલાઈટ્સથી ભરપૂર છે જે શરીરને તરત તાજગી આપે છે. ૨. લીંબુ પાણી અને ઘરે બનાવેલું ORS: ૧ લિટર પાણીમાં ૬ ચમચી ખાંડ અને અડધી ચમચી મીઠું નાખીને બનાવેલું દ્રાવણ ઉનાળા માટે શ્રેષ્ઠ અમૃત છે. ૩. મોસમી ફળો: તરબૂચ, શક્કરટેટી અને કાકડી જેવા ફળોમાં ૯૦% થી વધુ પાણી હોય છે, જે હાઈડ્રેશન માટે ઉત્તમ છે. ૪. હેલ્ધી સ્નેક્સ: ચિપ્સને બદલે શેકેલા મખાણા (કમળના બીજ), ચણા અથવા ઘરે બનાવેલો મમરાનો ચેવડો ખાવો જોઈએ.
સ્વાદ માટે ક્યારેક ઠંડુ પીણું પીવું ઠીક છે, પરંતુ તેને આદત બનાવવી અને તેની સાથે પ્રોસેસ્ડ ફૂડ લેવું એ તમારા સ્વાસ્થ્ય સાથે ચેડાં કરવા સમાન છે. આ ઉનાળામાં તમારી તરસ છીપાવવા માટે ‘ગ્લાસ’ નહીં પણ ‘કુદરત’ પસંદ કરો.
#AIIMSAdvisory #DehydrationPrevention #GujaratiHealthNews
