મતગણતરી નિરીક્ષક વિવાદ: સુપ્રીમ કોર્ટે TMCની અરજી ફગાવી, કહ્યું- ‘અધિકારી પસંદ કરવાનો અધિકાર ચૂંટણી પંચનો છે’
પશ્ચિમ બંગાળમાં મતગણતરી પૂર્વે તૃણમૂલ કોંગ્રેસે સુપ્રીમ કોર્ટમાં એક અરજી દાખલ કરી હતી, જેમાં માત્ર કેન્દ્રીય કર્મચારીઓને જ મતગણતરી નિરીક્ષક (Counting Observers) તરીકે નિયુક્ત કરવાના ચૂંટણી પંચના નિર્ણયને પડકારવામાં આવ્યો હતો. TMCની દલીલ હતી કે આ પ્રક્રિયામાં રાજ્ય સરકારના અધિકારીઓનો પણ સમાવેશ થવો જોઈએ. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે આ મામલે હસ્તક્ષેપ કરવાનો ઇનકાર કરી દીધો છે.
કપિલ સિબ્બલની ધારદાર દલીલો અને ચાર મુખ્ય મુદ્દા
TMC તરફથી હાજર રહેલા વરિષ્ઠ એડવોકેટ કપિલ સિબ્બલે કોર્ટ સમક્ષ ચાર મુખ્ય મુદ્દાઓ રજૂ કર્યા હતા. તેમણે દલીલ કરી હતી કે:
માહિતીનો અભાવ: ડિસ્ટ્રિક્ટ ઇલેક્શન ઓફિસર (DEO) દ્વારા 13 એપ્રિલે નોટિસ જારી કરવામાં આવી હતી, પરંતુ અમને તેની જાણ છેક 29 એપ્રિલે થઈ. આ વિલંબ પાછળનું કારણ શું?
ગેરરીતિની આશંકા: સિબ્બલે દાવો કર્યો હતો કે દરેક બૂથ પર ગેરરીતિ થવાની આશંકા છે. તેમણે સવાલ ઉઠાવ્યો કે ચૂંટણી પંચને આ પ્રકારની આશંકા ક્યાંથી મળી?
માઈક્રો ઓબ્ઝર્વરની હાજરી: દરેક બેઠકમાં પહેલેથી જ એક કેન્દ્રીય સરકારી અધિકારી ‘માઈક્રો ઓબ્ઝર્વર’ તરીકે હાજર હોય છે. તો પછી હવે અન્ય એક કેન્દ્રીય અધિકારીની વધારાની જરૂરિયાત કેમ ઊભી થઈ?
પરિપત્રનું ઉલ્લંઘન: સિબ્બલના જણાવ્યા મુજબ, ચૂંટણી પંચના પોતાના જ પરિપત્રમાં ઉલ્લેખ છે કે રાજ્ય સરકારના અધિકારીઓ પણ હોવા જોઈએ, પરંતુ અહીં રાજ્ય સરકાર દ્વારા નામાંકિત કોઈ પણ અધિકારીની નિમણૂક કરવામાં આવી નથી.
સુપ્રીમ કોર્ટનું વલણ: ‘ચૂંટણી પંચ સ્વતંત્ર છે’
જસ્ટિસ બાગચીની ખંડપીઠે કપિલ સિબ્બલની દલીલો સાંભળ્યા બાદ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ટિપ્પણીઓ કરી હતી. જ્યારે સિબ્બલે કહ્યું કે રાજ્ય સરકારના અધિકારીઓને પણ સ્થાન મળવું જોઈએ, ત્યારે જસ્ટિસ બાગચીએ પૂછ્યું કે, “રાજકીય પક્ષોની સંમતિ લેવાનો પ્રશ્ન જ ક્યાં ઉભો થાય છે?”
કોર્ટે વધુમાં જણાવ્યું કે નિયમો અનુસાર ચૂંટણી પંચ કેન્દ્ર સરકાર અથવા રાજ્ય સરકારના કોઈ પણ અધિકારીની નિમણૂક કરી શકે છે. જો પંચે નક્કી કર્યું હોય કે બંને અધિકારીઓ કેન્દ્રના જ હશે, તો પણ કોર્ટ તેને ખોટું ઠેરવી શકે નહીં. જસ્ટિસ બાગચીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે કોઈ એક ચોક્કસ ગ્રુપ (કેન્દ્રીય કર્મચારીઓ) માંથી જ પસંદગી કરવી એ કાયદાકીય રીતે ખોટું નથી.
રાજ્ય vs કેન્દ્રના કર્મચારીઓ: કોર્ટની સ્પષ્ટતા
સુપ્રીમ કોર્ટે એક મોટી ભ્રાંતિ દૂર કરતા કહ્યું કે, લોકોમાં એવી ગેરસમજ છે કે રાજ્ય સરકારના અને કેન્દ્ર સરકારના કર્મચારીઓ અલગ-અલગ હોય છે, જ્યારે હકીકતમાં તેઓ બધા જ સરકારી કર્મચારીઓ છે અને ભારતના બંધારણ હેઠળ કામ કરે છે.
જ્યારે સિબ્બલે આગ્રહ કર્યો કે મતગણતરી સહાયક અને નિરીક્ષકોમાંથી એક રાજ્ય સરકારનો હોવો જોઈએ, ત્યારે કોર્ટે વળતો સવાલ કર્યો કે “આ પ્રમાણસર પ્રતિનિધિત્વની વિભાવના (Concept of proportional representation) ક્યાંથી આવી રહી છે?” કોર્ટના મતે, ચૂંટણી પંચ પાસે આ મુનસફી સત્તા છે કે તે કોની પાસે કામ કરાવવા માંગે છે.
આ ચુકાદાના રાજકીય અર્થ
આ ચુકાદાને તૃણમૂલ કોંગ્રેસ માટે મોટો ઝટકો માનવામાં આવી રહ્યો છે. બંગાળમાં ચૂંટણી દરમિયાન સતત કેન્દ્રીય દળો અને કેન્દ્રીય અધિકારીઓની ભૂમિકા પર સવાલો ઉઠતા રહ્યા છે. TMC ને આશંકા છે કે માત્ર કેન્દ્રીય કર્મચારીઓની હાજરીથી મતગણતરી પ્રક્રિયા પર કેન્દ્રનું વર્ચસ્વ વધી જશે.
બીજી તરફ, ચૂંટણી પંચે દલીલ કરી હતી કે મતગણતરીમાં સંભવિત ગેરરીતિઓને રોકવા અને નિષ્પક્ષતા જાળવવા માટે આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. પંચના મતે, રાજ્ય સરકાર પર લાગતા પક્ષપાતના આરોપોને ટાળવા માટે કેન્દ્રીય નિરીક્ષકો વધુ સુરક્ષિત વિકલ્પ છે.
