વિદુર નીતિ અનુસાર આ લોકો હંમેશા માનસિક તણાવ અને દુઃખમાં જીવે છે.
મહાભારતના કાળમાં મહાત્મા વિદુર કૌરવો અને પાંડવોના મુખ્ય સલાહકાર હતા. તેમની બુદ્ધિમત્તા અને દૂરંદેશી એટલી પ્રબળ હતી કે સ્વયં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ પણ તેમના જ્ઞાનનું સન્માન કરતા. વિદુર નીતિમાં મનુષ્યના સ્વભાવ અને તેના પરિણામો વિશે ખૂબ જ ઊંડાણપૂર્વક સમજાવવામાં આવ્યું છે. વર્તમાન સમયમાં જ્યારે સ્પર્ધા અને અસંતોષ વધી રહ્યો છે, ત્યારે વિદુરજીના સિદ્ધાંતો આપણને સાચો માર્ગ બતાવે છે.
ઈર્ષ્યા: પતનનું પ્રથમ પગથિયું
મહાત્મા વિદુરના મતે, જે વ્યક્તિ બીજાની પ્રગતિ, સંપત્તિ કે સુંદરતા જોઈને ઈર્ષ્યા કરે છે, તે ક્યારેય માનસિક શાંતિ મેળવી શકતો નથી. ઈર્ષ્યા એ એક એવો અગ્નિ છે જે વ્યક્તિને અંદરથી બાળે છે. દુર્યોધન પાસે બધું જ હોવા છતાં તે માત્ર પાંડવોની જાહોજલાલી જોઈને દુઃખી રહેતો હતો. આ ઈર્ષ્યા જ મહાભારતના ભયાનક યુદ્ધનું મૂળ કારણ બની હતી. વિદુરજી કહે છે કે બીજાની ખુશીમાં ખુશ રહેવું એ જ સૌથી મોટું પુણ્ય છે.
વિવેક અને નિર્ણયશક્તિ
નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા જ મનુષ્યનું ભવિષ્ય નક્કી કરે છે. વિદુર નીતિ અનુસાર, જે વ્યક્તિ પોતાની બુદ્ધિ અને વિવેકનો ઉપયોગ કર્યા વગર લાગણી કે અહંકારમાં આવીને કાર્ય કરે છે, તે હંમેશા પસ્તાય છે. કોઈપણ કાર્ય શરૂ કરતા પહેલા તેના ફાયદા અને ગેરફાયદાનું મૂલ્યાંકન કરવું અનિવાર્ય છે. જો દુર્યોધને શકુનીની ચાલને બદલે વિદુરજીની આ બુદ્ધિગમ્ય સલાહ માની હોત, તો કૌરવ વંશનો આટલો કરુણ અંત ન આવ્યો હોત.
કોણ જીવે છે હંમેશા કષ્ટભર્યું જીવન?
વિદુર નીતિમાં છ પ્રકારના લોકોનો ઉલ્લેખ છે જેઓ હંમેશા દુઃખી રહે છે: ૧. ઈર્ષ્યાળુ: જેઓ બીજાની સફળતા સહી શકતા નથી. ૨. ઘૃણા કરનાર: જેમના મનમાં હંમેશા કોઈના પ્રત્યે નફરત ભરેલી હોય છે. ૩. અસંતોષી: જેમને ગમે તેટલું મળે તો પણ ઓછું જ લાગે છે. ૪. ક્રોધી: જેઓ પોતાના ગુસ્સા પર કાબૂ રાખી શકતા નથી. ૫. શંકાશીલ: જેઓ કાયમ બીજા પર શંકા કરે છે અને ક્યારેય વિશ્વાસ કરી શકતા નથી. ૬. પરાધીન: જેઓ પોતાના જીવનના નિર્ણયો માટે બીજા પર નિર્ભર રહે છે.
ખાનદાની અને પરાક્રમનો સંગમ
વિદુરજીના મતે સુખ અને સંપત્તિ માત્ર નસીબથી નથી મળતા, પણ તે વ્યક્તિના આચરણથી મળે છે. જે વ્યક્તિ ખાનદાનીથી વર્તે છે, વડીલોનો આદર કરે છે અને જરૂરિયાતમંદોને મદદ કરે છે, તેના પર લક્ષ્મીજીની કૃપા કાયમ રહે છે. ખાનદાની એટલે માત્ર ઉચ્ચ કુળમાં જન્મ લેવો નહીં, પણ ઉમદા વિચારો અને ઉમદા કાર્યો કરવા.
આજની ભાગદોડભરી જિંદગીમાં જો આપણે વિદુર નીતિના આ નાના નાના સૂત્રોને જીવનમાં ઉતારીએ, તો અનેક માનસિક રોગો અને પારિવારિક ઝઘડાઓમાંથી મુક્તિ મેળવી શકાય છે. સંતોષ, આદર અને વિવેકપૂર્ણ બુદ્ધિ એ જ સફળ જીવનના સાચા માપદંડ છે. વિદુર નીતિ આપણને શીખવે છે કે સુખ બહારની વસ્તુઓમાં નહીં, પણ આપણા આંતરિક સ્વભાવમાં છુપાયેલું છે.
