તેલ પછી હવે ‘પાણી’ બન્યું હથિયાર: UAE અને સાઉદી જેવા દેશો તરસ્યા રહેશે? ભારતીયો પર પણ મોટું સંકટ
મધ્ય પૂર્વ (મિડલ ઈસ્ટ) માં ચાલી રહેલો તણાવ હવે એક ભયાનક વળાંક લઈ રહ્યો છે. અત્યાર સુધી દુનિયા જે ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ (Strait of Hormuz) ને માત્ર તેલના સપ્લાય માટે મહત્વનું માનતી હતી, તે હવે ‘વોટર વોર’ એટલે કે જળ યુદ્ધનું કેન્દ્ર બની રહ્યું છે. તાજેતરમાં 5 મેના રોજ ફુજૈરાહ (Fujairah) માં થયેલા ડ્રોન અને મિસાઇલ હુમલાએ માત્ર તેલના ટેન્કરોને જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર આરબ દેશોની જીવાદોરી સમાન ‘ડિસેલિનેશન પ્લાન્ટ્સ’ (દરિયાના પાણીને મીઠું કરવાના પ્લાન્ટ્સ) ને પણ નિશાન બનાવ્યા છે.
શું છે ફુજૈરાહ હુમલો અને તેની તાત્કાલિક અસર?
ફુજૈરાહમાં થયેલા હુમલામાં ઓઇલ ટર્મિનલની સાથે નજીકના ડિસેલિનેશન પ્લાન્ટને ભારે નુકસાન થયું છે. અહેવાલો મુજબ, ડ્રોન હુમલામાં પ્લાન્ટની મુખ્ય વીજ લાઇન કપાઈ જવાથી પાણીનું ઉત્પાદન 24 કલાકમાં 30% જેટલું ઘટી ગયું છે. આ કોઈ નાની ઘટના નથી, કારણ કે સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) જેવા દેશો તેની પીવાના પાણીની 90% જરૂરિયાત દરિયાના પાણીને શુદ્ધ કરીને જ પૂરી કરે છે. જો આ પ્લાન્ટ્સ લાંબો સમય બંધ રહે, તો આખું અમીરાત પાણી વિના ટળવળી શકે છે.
પાણીના ભાવમાં તોતિંગ વધારો: સામાન્ય જનતા પરેશાન
હુમલાના માત્ર 48 કલાકની અંદર જ દુબઈ અને અબુ ધાબી જેવા મોટા શહેરોમાં પીવાના પાણીની અછત વર્તાવા લાગી છે. બજારમાં બોટલબંધ પાણીની કિંમતોમાં 40% સુધીનો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. પરિસ્થિતિ એટલી ગંભીર છે કે મોટી હોટલો અને રહેણાંક સોસાયટીઓએ પાણીના વપરાશ પર કડક મર્યાદાઓ લાદી દીધી છે. આ સંકટમાં ત્રણ ભારતીય નાગરિકો પણ ઘાયલ થયા હોવાના અહેવાલ છે, જેમાંથી બે પ્લાન્ટમાં ટેકનિશિયન તરીકે કામ કરતા હતા.
આખા ખાડી દેશોમાં ફેલાઈ શકે છે જળ કટોકટી
હોર્મુઝની આ ખાડી માત્ર તેલના જહાજો માટે જ નહીં, પણ ડિસેલિનેશન પ્લાન્ટ માટે જરૂરી કેમિકલ્સ અને સ્પેરપાર્ટ્સના સપ્લાય માટે પણ અનિવાર્ય છે. જો આ રસ્તો 15 દિવસથી વધુ સમય માટે પ્રભાવિત રહે, તો તેની સીધી અસર નીચે મુજબના દેશો પર પડશે:
UAE: સૌથી વધુ જોખમમાં, કારણ કે અહીં કુદરતી પાણીના સ્ત્રોત નહિવત છે.
સાઉદી અરેબિયા: સાઉદી હવે લાલ સમુદ્ર (Red Sea) ના વૈકલ્પિક માર્ગે કેમિકલ્સ મંગાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે, જે અત્યંત ખર્ચાળ છે.
કતાર અને ઓમાન: કતારે તેના પ્લાન્ટ્સની સુરક્ષા માટે સૈન્ય તૈનાત કર્યું છે.
ઈરાનનો ઈનકાર: તણાવમાં વધારો
આ હુમલા પાછળ ઈરાનનો હાથ હોવાની આશંકા સેવાઈ રહી છે, પરંતુ ઈરાને આ આરોપોને સરેઆમ ફગાવી દીધા છે. ઈરાની સૈન્ય પ્રવક્તાએ જણાવ્યું છે કે યુએઈ પોતાની નબળી નીતિઓને કારણે આ સ્થિતિમાં મુકાયું છે. જો ઈરાને કોઈ લશ્કરી કાર્યવાહી કરી હોત, તો તેની સત્તાવાર જાહેરાત કરવામાં આવી હોત. આ નિવેદને રાજદ્વારી તણાવમાં વધુ વધારો કર્યો છે.
ભારતીયો પર શું થશે અસર?
ભારત માટે આ ચિંતાનો વિષય છે કારણ કે:
35 લાખ ભારતીયો: યુએઈમાં વસતા લાખો ભારતીયોની દૈનિક જિંદગી પાણીની અછતને કારણે ખોરવાઈ શકે છે.
આર્થિક અસર: ભારત યુએઈ પાસેથી મોટા પ્રમાણમાં તેલ અને કેમિકલ્સની આયાત કરે છે. જો ત્યાં પ્લાન્ટ્સ પ્રભાવિત થાય, તો ભારત માટે આયાત મોંઘી થઈ શકે છે.
રોજગાર: અનેક ભારતીય ટેકનિશિયનો આ પ્લાન્ટ્સમાં કામ કરે છે, જેમના જીવ પણ જોખમમાં મુકાયા છે.
આગળની સ્થિતિ: યુદ્ધ કે શાંતિ?
અમેરિકા અને પાકિસ્તાન દ્વારા ઈરાન સાથે મધ્યસ્થી કરવાના પ્રયાસો ચાલુ છે, પરંતુ હજુ સુધી કોઈ નક્કર ઉકેલ મળ્યો નથી. તેલનું સંકટ તો દુનિયાએ અનેકવાર જોયું છે, પરંતુ જો મધ્ય પૂર્વમાં પાણીની અછત સર્જાશે, તો તે માનવતાવાદી સંકટમાં ફેરવાઈ જશે. પાણી હવે માત્ર જરૂરિયાત નથી રહી, પણ યુદ્ધમાં પડોશી દેશોને નમાવવાનું એક જોખમી ‘હથિયાર’ બની ગયું છે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો આગામી દિવસોમાં આ હુમલાઓ નહીં અટકે, તો ગલ્ફ દેશોમાં અનાજ કરતા પાણીની કિંમત વધુ કિંમતી બની જશે.
