ઈરાનના હથિયાર સપ્લાય નેટવર્ક પર અમેરિકાની સર્જિકલ સ્ટ્રાઈક: 10 આંતરરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ પર પ્રતિબંધ
વૈશ્વિક રાજકારણમાં ફરી એકવાર ગરમાવો આવ્યો છે. અમેરિકાએ ઈરાનના સૈન્ય કાર્યક્રમો, ખાસ કરીને ડ્રોન ટેકનોલોજીને તોડી પાડવા માટે એક મોટું પગલું ભર્યું છે. તાજેતરના અહેવાલો મુજબ, અમેરિકી ટ્રેઝરી ડિપાર્ટમેન્ટે ઈરાનના હથિયાર અને ડ્રોન સપ્લાય નેટવર્કને મદદ કરતી 10 વિદેશી કંપનીઓ અને વ્યક્તિઓ પર કડક પ્રતિબંધો લાદી દીધા છે. આ કાર્યવાહીનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ઈરાનની વધતી જતી સૈન્ય તાકાતને અંકુશમાં લેવાનો અને આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટેના જોખમોને ઘટાડવાનો છે.
ચીન અને હોંગકોંગની કંપનીઓ રડારમાં
અમેરિકા દ્વારા લેવામાં આવેલા આ એક્શનમાં સૌથી ચોંકાવનારી બાબત એ છે કે પ્રતિબંધિત કંપનીઓમાં ચીન અને હોંગકોંગ સ્થિત પેઢીઓનો સમાવેશ થાય છે. આ કંપનીઓ પર આરોપ છે કે તેમણે ઈરાનની સેનાને હથિયાર બનાવવા માટે જરૂરી કાચો માલ અને ટેકનિકલ ઘટકો પૂરા પાડ્યા હતા. આ સંસાધનોનો ઉપયોગ ખાસ કરીને ઈરાનના કુખ્યાત ‘શાહિદ ડ્રોન પ્રોગ્રામ’માં કરવામાં આવ્યો હતો.
અમેરિકી ટ્રેઝરી વિભાગે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેઓ તેહરાનને તેની ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારતા અને તેની સરહદોની બહાર પ્રભાવ પાડતા રોકવા માટે આર્થિક પગલાં લેવાનું ચાલુ રાખશે. જે વિદેશી નાણાકીય સંસ્થાઓ કે કંપનીઓ ઈરાનના આ ગેરકાયદેસર વેપારમાં ભાગીદાર બનશે, તેમને ભવિષ્યમાં વધુ ગંભીર પરિણામો ભોગવવા પડી શકે છે.
પ્રતિબંધિત કંપનીઓની યાદી અને અમેરિકાનું વલણ
અમેરિકી ટ્રેઝરી સેક્રેટરી સ્કોટ બેસેન્ટે જણાવ્યું હતું કે, વહીવટીતંત્ર તે તમામ વિદેશી સંસ્થાઓને નિશાન બનાવશે જે ઈરાની સેનાના સપ્લાય ચેઈનનો ભાગ છે. રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના નેતૃત્વ હેઠળ, વોશિંગ્ટન અમેરિકાની સુરક્ષા અને અમેરિકી સૈનિકો સામે વપરાતા હથિયારોના પ્રવાહને રોકવા માટે કટિબદ્ધ છે.
પ્રતિબંધિત મુખ્ય કંપનીઓ:
Yushita Shanghai International Trade Co Ltd (ચીન)
Elite Energy FZCO (દુબઈ)
HK Hesin Industry Co Ltd અને Mustad Ltd (હોંગકોંગ)
Armory Alliance LLC (બેલારૂસ)
Pishgam Electronic Safeh Co (ઈરાન)
Hitex Insulation Ningbo Co Ltd (ચીન)
નોંધનીય છે કે આ પગલું રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના ચીન પ્રવાસના થોડા દિવસો પહેલા જ લેવામાં આવ્યું છે, જ્યાં તેઓ રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ સાથે મુલાકાત કરનાર છે. આ નિર્ણય ચીન માટે પણ એક સ્પષ્ટ સંકેત માનવામાં આવે છે.
ઈરાનની ડ્રોન શક્તિ: દર મહિને 10,000 ડ્રોનનું ઉત્પાદન
ઈરાન અત્યારે વિશ્વના અગ્રણી ડ્રોન ઉત્પાદકોમાંનું એક બની ગયું છે. ‘સેન્ટર ફોર ઇન્ફોર્મેશન રેઝિલિયન્સ’ના અંદાજ મુજબ, ઈરાન દર મહિને લગભગ 10,000 ડ્રોન બનાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. આ ડ્રોનનો ઉપયોગ માત્ર પ્રાદેશિક સંઘર્ષોમાં જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે અસ્થિરતા પેદા કરવા માટે પણ થઈ રહ્યો હોવાની આશંકા છે.
અમેરિકી અધિકારીઓ માને છે કે આ પ્રતિબંધોથી ઈરાનની તે ક્ષમતાને આંચકો લાગશે જેના દ્વારા તે ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ (Strait of Hormuz) જેવા મહત્વપૂર્ણ એનર્જી કોરિડોરમાં દરિયાઈ સુરક્ષાને જોખમમાં મૂકે છે. આ વિસ્તાર વૈશ્વિક તેલ અને ગેસ પુરવઠા માટે અત્યંત મહત્વનો છે.
શું આ પ્રતિબંધો અસરકારક રહેશે?
જોકે અમેરિકાએ કડક વલણ અપનાવ્યું છે, પરંતુ આર્થિક વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે આ પ્રતિબંધો કેટલા સફળ થશે તે જોવું રહ્યું. ઇતિહાસ સાક્ષી છે કે જ્યારે પણ ઈરાન પર પ્રતિબંધો લાદવામાં આવ્યા છે, ત્યારે તેણે પોતાની ખરીદી માટે વૈકલ્પિક સપ્લાય ચેનલો અથવા ‘શૅડો નેટવર્ક્સ’ ઊભા કરી લીધા છે.
આ પ્રતિબંધો ચોક્કસપણે ઈરાન માટે મુશ્કેલી ઊભી કરશે અને હથિયારોના ઉત્પાદન ખર્ચમાં વધારો કરશે, પરંતુ સંપૂર્ણપણે તેને અટકાવવા માટે વૈશ્વિક સ્તરે સહકારની જરૂર પડશે. હાલમાં, અમેરિકાનું આ પગલું મધ્ય પૂર્વમાં ઈરાનના વધતા પ્રભાવને નાથવા માટેની એક વ્યૂહાત્મક ચાલ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે.
