કેરળમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના રેશનિંગનો અમલ: જાણો કેમ લેવાયો આ કડક નિર્ણય
ભારતના દક્ષિણ રાજ્ય કેરળમાં ઇંધણના વેચાણને લઈને એક અભૂતપૂર્વ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. કેરળ પેટ્રોલ અને ડીઝલ રેશનિંગ લાગુ કરનાર દેશનું પ્રથમ રાજ્ય બન્યું છે. આ સમાચાર સાંભળતા જ સામાન્ય જનતામાં થોડો ફફડાટ ફેલાયો છે, પરંતુ આ નિર્ણય પાછળના કારણો અને તેની વાસ્તવિક અસરો સમજવી ખૂબ જ જરૂરી છે. કેરળ સ્ટેટ પેટ્રોલિયમ ટ્રેડર્સ એસોસિએશન દ્વારા લેવામાં આવેલ આ નિર્ણયનો મુખ્ય હેતુ રિટેલ આઉટલેટ્સ પર ઈંધણની સતત ઉપલબ્ધતા જાળવી રાખવાનો છે.
નવા નિયમો શું છે?
રાજ્યભરના પેટ્રોલ પંપ પર હવે ગ્રાહકો માટે ખરીદીની મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે:
-
પેટ્રોલની મર્યાદા: કોઈપણ વ્યક્તિ એક સમયે વધુમાં વધુ ₹5,000 સુધીનું જ પેટ્રોલ ખરીદી શકશે.
-
ડીઝલની મર્યાદા: ગ્રાહકો એક સમયે વધુમાં વધુ 200 લિટર ડીઝલ મેળવી શકશે.
-
જથ્થાબંધ પરિવહન પર પ્રતિબંધ: ડ્રમ, જેરીકેન અથવા કોઈપણ મોટા કન્ટેનરમાં ઇંધણ ભરીને લઈ જવા પર સખત મનાઈ ફરમાવવામાં આવી છે. આનાથી ગેરકાયદેસર સંગ્રહખોરી અને અન્ય જોખમોને ટાળી શકાશે.
આ રેશનિંગ પાછળનું અસલી ગણિત
ઘણીવાર જ્યારે ‘રેશનિંગ’ શબ્દ વપરાય છે ત્યારે લોકોને લાગે છે કે દેશમાં તેલ ખતમ થઈ ગયું છે, પરંતુ અહીં મામલો કંઈક અલગ છે. આ નિર્ણય પાછળ ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) ની બદલાયેલી નીતિઓ જવાબદાર છે.
અગાઉ, તેલ કંપનીઓ પેટ્રોલ પંપ માલિકોને ૧૫ દિવસ સુધીનો સ્ટોક રાખવાની સુવિધા આપતી હતી અને ક્રેડિટ (ઉધાર) પર તેલ આપતી હતી. હવે આ નીતિ બદલાઈ ગઈ છે. કંપનીઓ હવે માત્ર ૨-૩ દિવસની જરૂરિયાત મુજબ જ સ્ટોક આપે છે અને તેના માટે એડવાન્સ પેમેન્ટ (રોકડ ચુકવણી) ફરજિયાત કરી દીધું છે.
આ સ્થિતિમાં, જો કોઈ મોટો ગ્રાહક (જેમ કે કોઈ ફેક્ટરી માલિક કે મોટો ટ્રાન્સપોર્ટર) એકસાથે હજારો લિટર ઈંધણ ખરીદી લે, તો પંપ પાસે સામાન્ય જનતા (બાઇક અને કાર ચાલકો) માટે તેલ જ બચતું નથી. નાના પંપ માલિકો પાસે એટલું ભંડોળ હોતું નથી કે તેઓ તાત્કાલિક લાખો રૂપિયા ચૂકવીને નવો સ્ટોક મંગાવી શકે. આથી, સ્ટોકને સમાન રીતે વહેંચવા માટે આ ‘રેશનિંગ’ પદ્ધતિ અપનાવવામાં આવી છે.
કોના પર કેવી અસર પડશે?
આ નિર્ણયની અસર દરેક વર્ગ પર અલગ-અલગ જોવા મળશે:
ટુ-વ્હીલર અને ફોર-વ્હીલર માલિકો: સામાન્ય કાર કે બાઇક ચાલકો પર આની કોઈ ખાસ અસર નહીં પડે. કારણ કે ₹5,000માં કોઈ પણ સામાન્ય ગાડીની ટાંકી ફૂલ થઈ શકે છે. તેથી મધ્યમ વર્ગના પરિવારોએ ચિંતા કરવાની જરૂર નથી.
વ્યાપારી વાહનો (ટ્રક અને બસ): સૌથી વધુ અસર લાંબા અંતરના ભારે વાહનો પર પડશે. એક મોટા ટ્રકને લાંબી મુસાફરી માટે ૨૦૦ લિટરથી વધુ ડીઝલની જરૂર પડતી હોય છે. હવે આવા ડ્રાઈવરોએ મુસાફરી દરમિયાન વારંવાર પંપ પર ઉભા રહેવું પડશે અથવા અલગ-અલગ પંપ પરથી ઈંધણ લેવું પડશે.
પેટ્રોલ પંપ માલિકો: પંપ માલિકો માટે આ એક વ્યવસ્થાપનનો માર્ગ છે. તેમના માટે આ પડકારજનક સમય છે કારણ કે તેમણે રોકડ વ્યવહારો અને મર્યાદિત સપ્લાય વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનું છે.
ગભરાટમાં ખરીદી (Panic Buying) ટાળવા અપીલ
કેન્દ્ર સરકાર અને તેલ ઉદ્યોગના સંયોજકોએ સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું છે કે દેશમાં ઈંધણનો કોઈ જથ્થો ખૂટ્યો નથી. પૂરતો કટોકટી સ્ટોક ઉપલબ્ધ છે. કેરળમાં જે થઈ રહ્યું છે તે માત્ર સપ્લાય મેનેજમેન્ટ છે, ઈંધણની અછત નથી. જ્યારે પણ આવા સમાચાર આવે છે, ત્યારે લોકો પંપ પર લાઈનો લગાવવા માંડે છે, જેને ‘પેનિક બાયિંગ’ કહેવામાં આવે છે. આવી સ્થિતિમાં ખોટી અફવાઓથી દૂર રહીને માત્ર જરૂરિયાત મુજબ જ ખરીદી કરવી હિતાવહ છે.
કેરળમાં લેવાયેલો આ નિર્ણય એક અસ્થાયી વ્યવસ્થા હોઈ શકે છે. જો ઓઇલ કંપનીઓ અને ટ્રેડર્સ વચ્ચેના પેમેન્ટ અને સપ્લાયના મુદ્દાઓ ઉકેલાઈ જાય, તો આ મર્યાદાઓ હટાવી લેવામાં આવી શકે છે. હાલમાં, રાજ્ય સરકારે પણ આ બાબતે પૂરતી તકેદારી રાખવાની ખાતરી આપી છે. અન્ય રાજ્યોમાં પણ આવી સ્થિતિ સર્જાશે કે કેમ તે તો આવનારો સમય જ બતાવશે, પરંતુ હાલમાં દેશના બાકીના ભાગોમાં સ્થિતિ સામાન્ય છે.
