ભારતીય વાયુસેના આકાશમાં રચશે નવો ઈતિહાસ: ૧૧૪ રાફેલ ફાઇટર જેટ માટે RFP તૈયાર, ટૂંક સમયમાં બહાર પડશે ૩.૩ લાખ કરોડનું મેગા ટેન્ડર
વૈશ્વિક સ્તરે અને ખાસ કરીને સરહદો પર વધી રહેલા વ્યૂહાત્મક પડકારો વચ્ચે ભારતીય વાયુસેના (IAF) પોતાની તાકાતને બમણી કરવાની દિશામાં એક ઐતિહાસિક પગલું ભરવા જઈ રહી છે. સંરક્ષણ મંત્રાલયના ઉચ્ચ સૂત્રો પાસેથી મળતી માહિતી મુજબ, વાયુસેનાએ ૧૧૪ મલ્ટી-રોલ ફાઇટર એરક્રાફ્ટ (MRFA) પ્રોગ્રામ માટે ‘રિક્વેસ્ટ ફોર પ્રપોઝલ’ (RFP) એટલે કે ટેન્ડરના પ્રારંભિક દસ્તાવેજોને આખરી ઓપ આપી દીધો છે. આગામી થોડા જ દિવસોમાં આ મેગા ટેન્ડર સત્તાવાર રીતે વૈશ્વિક સ્તરે જાહેર કરી દેવામાં આવશે. આ સંરક્ષણ સોદો માત્ર ભારતની સાર્વભૌમત્વ સુરક્ષા માટે જ નહીં, પરંતુ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના ડ્રીમ પ્રોજેક્ટ ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ (Make in India) અભિયાન માટે પણ એક મોટો માઈલસ્ટોન સાબિત થવાનો છે.
આ આખી મેગા ડીલ અંતર્ગત કુલ ૧૧૪ અદ્યતન ફાઇટર વિમાનોને ભારતીય વાયુસેનાના કાફલામાં સામેલ કરવામાં આવશે. આ પ્રોજેક્ટનું આયોજન અત્યંત વ્યાવસાયિક અને વ્યૂહાત્મક રીતે કરવામાં આવ્યું છે. યોજના અનુસાર, ૧૧૪ માંથી ૨૨ વિમાનો ‘ફ્લાય-અવે’ (Fly-away) શરત હેઠળ એટલે કે ફ્રાન્સથી સીધા જ તૈયાર સ્થિતિમાં ઉડીને ભારત આવશે, જેથી વાયુસેનાની તાત્કાલિક જરૂરિયાતોને ઝડપથી પૂરી કરી શકાય. જ્યારે બાકીના ૯૨ વિમાનોનું નિર્માણ સંપૂર્ણપણે ‘મેડ ઇન ઇન્ડિયા’ હેઠળ ભારતીય ધરતી પર જ કરવામાં આવશે. આ સ્થાનિક ઉત્પાદનમાં ભારતની અગ્રણી સંરક્ષણ કંપનીઓની ભાગીદારી રહેશે અને આ વિમાનોમાં આશરે ૫૫ થી ૬૦ ટકા જેટલી સ્વદેશી ટેકનોલોજી અને સ્પેરપાર્ટ્સનો ઉપયોગ ફરજિયાત કરવામાં આવશે.
શા માટે ભારત માટે આ સંરક્ષણ સોદો અત્યંત અનિવાર્ય છે?
અત્યારે ભારતીય વાયુસેના પોતાના ફાઇટર વિમાનોના સ્ક્વોડ્રનની ભારે અછતનો સામનો કરી રહી છે. ચીન અને પાકિસ્તાન જેવા બે પડોશી દેશો તરફથી મળતા બેવડા પડકારો (Two-Front War Threat) ને જોતા વાયુસેના પાસે મજબૂત લડાયક વિમાનોની સંખ્યા પૂરતી હોવી જરૂરી છે. આ પરિસ્થિતિમાં ૧૧૪ વિમાનોનો આ પ્રોજેક્ટ ગેમ ચેન્જર સાબિત થશે. આ સમગ્ર સંરક્ષણ સોદાની અંદાજિત કિંમત લગભગ ૪૦ અબજ ડોલર એટલે કે ભારતીય ચલણમાં આશરે ૩.૩ લાખ કરોડ રૂપિયા હોવાનું અનુમાન છે.
સૌથી રસપ્રદ વાત એ છે કે, આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે આ મહત્વપૂર્ણ કરારની પ્રક્રિયા એવા સમયે તેજ થઈ છે જ્યારે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને વાયુસેના પ્રમુખ આગામી દિવસોમાં ફ્રાન્સની સત્તાવાર મુલાકાતે જવાના છે. આ હાઈ-પ્રોફાઈલ પ્રવાસ પહેલા ટેન્ડર દસ્તાવેજ તૈયાર થઈ જવો એ દર્શાવે છે કે ભારત સરકાર આ સોદાને લઈને કેટલી ગંભીર છે અને તેને વહેલી તકે ધરાતલ પર ઉતારવા માંગે છે.
રાફેલ જ કેમ બની રહ્યું છે ભારતીય વાયુસેનાની પહેલી પસંદ?
૧૧૪ વિમાનોની આ રેસમાં ફ્રાન્સનું રાફેલ (Rafale) એરક્રાફ્ટ સૌથી આગળ ચાલી રહ્યું છે. રાફેલ તેની અદભુત મારક ક્ષમતા, અત્યાધુનિક રડાર સિસ્ટમ અને શક્તિશાળી ઈલેક્ટ્રોનિક વોરફેર સિસ્ટમ માટે સમગ્ર વિશ્વમાં પ્રખ્યાત છે. ભારત અગાઉથી જ ૩૬ રાફેલ વિમાનો ખરીદીને પોતાના કાફલામાં સામેલ કરી ચૂક્યું છે, જે હાલમાં અંબાલા અને હાંસીમારા એરબેઝ પર તૈનાત છે. આના કારણે ભારતીય વાયુસેના પાસે રાફેલના ભવ્ય રખરખાવ (Maintenance), સર્વિસિંગ અને પાયલોટોની ટ્રેનિંગ માટેનું મૂળભૂત માળખું (Infrastructure) અગાઉથી જ ઓપરેશનલ સ્થિતિમાં તૈયાર છે.
વધુમાં, ‘ઓપરેશન સિંધુ’ દરમિયાન રાફેલે વાસ્તવિક યુદ્ધ જેવી પરિસ્થિતિઓમાં પોતાની ઘાતક મારક ક્ષમતા સાબિત કરી બતાવી છે. આનો અર્થ એ થયો કે ભારત માટે રાફેલ હવે માત્ર એક નવું એરક્રાફ્ટ નથી, પરંતુ તે એક પરીક્ષણ કરાયેલું અને યુદ્ધમાં ખરું ઉતરેલું ‘વોર ટેસ્ટેડ’ (War Tested) ફાઇટર જેટ છે, જેના પર આંખ બંધ કરીને ભરોસો કરી શકાય છે.
‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ ને મળશે નવી ઉડાન: ભારત બનશે ગ્લોબલ ડિફેન્સ હબ
કેન્દ્ર સરકારનો મુખ્ય ભાર માત્ર વિદેશથી તૈયાર હથિયારો કે વિમાનો ખરીદવા પર નથી, પરંતુ ભારતને સંરક્ષણ ઉત્પાદન ક્ષેત્રે સ્વનિર્ભર બનાવવાનો છે. આ સોદા અંતર્ગત જ્યારે ૯૨ ફાઇટર વિમાનોનું નિર્માણ ભારતમાં થશે, ત્યારે દેશના ડિફેન્સ સેક્ટરને એક નવી ઉર્જા મળશે.
આનાથી ભારતમાં હજારો હાઈ-ટેક નોકરીઓ (Jobs) નું સર્જન થશે. આ સાથે જ ભારતની સ્થાનિક ખાનગી અને સરકારી સંરક્ષણ કંપનીઓને ફ્રાન્સની ટેકનોલોજીની મદદથી અત્યાધુનિક એરોસ્પેસ એન્જિનિયરિંગ અને ડિઝાઇનિંગ શીખવાની સુવર્ણ તક મળશે. આ પ્રોજેક્ટ લાંબા ગાળે ભારતને વૈશ્વિક સ્તરે લશ્કરી સાધનોના નિકાસકાર (Global Defense Hub) તરીકે સ્થાપિત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવશે.
ક્યારે શરૂ થશે ડિલિવરી? જાણો સંભવિત સમયરેખા (Timeline)
જો વર્તમાન વર્ષ ૨૦૨૬ માં આ ઐતિહાસિક સોદા પર બંને દેશો સત્તાવાર હસ્તાક્ષર (Contract Sign) કરી લે છે, તો સંરક્ષણ સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર વિમાનોની ડિલિવરીને લઈને સંભવિત સમયસીમા કંઈક આ પ્રમાણે હોઈ શકે છે:
વર્ષ ૨૦૨૯-૨૦૩૦: કરાર થયાના આશરે ૩ થી ૪ વર્ષ બાદ પ્રથમ રાફેલ ફાઇટર જેટ ભારતીય વાયુસેનાને મળી શકે છે. પ્રથમ તબક્કામાં ફ્રાન્સથી સીધા આવનારા ૨૨ ‘ફ્લાય-અવે’ વિમાનોની સપ્લાય ઝડપથી પૂરી કરવામાં આવશે, જેથી સરહદ પર વાયુસેનાની તાકાતમાં તત્કાલ વધારો થઈ શકે.
વર્ષ ૨૦૩૦ પછી: બીજા તબક્કા હેઠળ ભારતમાં જ વિમાનો બનાવવાની પ્રક્રિયા શરૂ થશે. આગામી વર્ષોમાં તબક્કાવાર રીતે બાકીના ૯૨ વિમાનો ભારતીય ફેક્ટરીઓમાંથી તૈયાર થઈને બહાર આવશે.
આ પ્રોજેક્ટ ભલે લાંબા ગાળાનો હોય, પરંતુ ૨૦૨૬ માં થનારો આ આખરી નિર્ણય ૨૦૩૦ ના દાયકાની શરૂઆતમાં જ ભારતીય આકાશને અભેદ્ય કિલ્લામાં ફેરવી દેશે. આ સોદો પૂર્ણ થતાં જ હિંદ મહાસાગરથી લઈને હિમાલયની સરહદો સુધી ભારતીય વાયુસેનાની બાદશાહત અને ધાક વધુ મજબૂત બની જશે.
