નવું AC ખરીદવાની ભૂલ ન કરતા! આ દેશી જુગાડ મિનિટોમાં રૂમને બનાવી દેશે શિમલા જેવો ઠંડો
ઉનાળાની ઋતુ શરૂ થતાં જ ચારેયબાજુ ગરમીનો પારો આસમાને પહોંચવા લાગે છે. આ કાળઝાળ ગરમી અને લૂથી બચવા માટે આજકાલ દરેક ઘરમાં એર કંડિશનર (AC) નો ઉપયોગ સામાન્ય થઈ ગયો છે. AC આરામ તો આપે છે, પણ મહિનાના અંતે જ્યારે વીજળીનું મોટું બિલ હાથમાં આવે છે, ત્યારે સારા-સારા લોકોના પરસેવા છૂટી જાય છે. ઘણી વખત એવું પણ બને છે કે ACને લાંબો સમય ચલાવ્યા પછી પણ રૂમમાં જોઈએ તેવી કૂલિંગ નથી મળતી. આવા સમયે આપણને લાગે છે કે કદાચ આપણું AC જૂનું થઈ ગયું છે અથવા તેમાં કોઈ ખામી આવી ગઈ છે અને આપણે નવું AC ખરીદવાનું વિચારવા લાગીએ છીએ.
જો તમે પણ એવું જ કંઈક વિચારી રહ્યા છો, તો જરા થોભો! દરેક વખતે સમસ્યા તમારા ACમાં જ હોય તેવું જરૂરી નથી. બજારમાં હજારો રૂપિયા ખર્ચીને નવું AC લાવવા કરતાં વધુ સારો અને સસ્તો ઉપાય તમારા ઘરમાં જ હાજર છે. જી હા, આપણે વાત કરી રહ્યા છીએ તમારા ઘરના ખૂણામાં પડેલા એક સાધારણ સ્ટેન્ડ ફેન (Pedestal Fan)ની. એક નાનકડો સ્ટેન્ડ ફેન તમારા ACની કૂલિંગને બમણી કરી શકે છે, સાથે જ તમારા લાઈટ બિલને પણ ઘણું ખરું ઘટાડી શકે છે. ચાલો આજે એકદમ સરળ શબ્દોમાં સમજીએ કે વિજ્ઞાનનું આ અનોખું કોમ્બિનેશન કેવી રીતે કામ કરે છે અને તેને વાપરવાની સાચી રીત કઈ છે.
આખરે એકલા ACને રૂમ ઠંડો કરવામાં કેમ ફાંફા પડે છે?
આ ટ્રીકને સમજતા પહેલાં એ જાણવું ખૂબ જ જરૂરી છે કે બંધ રૂમમાં ACની કૂલિંગ સાથે અસલ સમસ્યા ક્યાં આવે છે. વિજ્ઞાનનો એક સીધો નિયમ છે—’ઠંડી હવા હંમેશાં ગરમ હવા કરતાં ભારે હોય છે.’
જ્યારે AC રૂમમાં ઠંડી હવા ફેંકે છે, ત્યારે તે ભારે હોવાને કારણે નીચે ભોંયતળિયા (જમીન) તરફ બેસી જાય છે. બીજી તરફ, રૂમની જે ગરમ હવા હોય છે, તે હલકી હોવાને કારણે છત તરફ એટલે કે ઉપરના ભાગમાં જમા રહે છે.
હવે ખેલ શરૂ થાય છે ACની અંદર લાગેલા ટેમ્પરેચર સેન્સરનો. ACનું કામ માત્ર હવા ઠંડી કરવાનું નથી, પરંતુ તેની અંદર એક સેન્સિંગ યુનિટ હોય છે જે રૂમના તાપમાનને પારખીને કમ્પ્રેસરને બંધ કે ચાલુ કરે છે. ઠંડી હવા ભારે થઈને નીચે બેસી જતી હોવાથી તે ધીમે-ધીમે ACની આસપાસ જ જમા થઈ જાય છે. આથી ACના સેન્સરને એવું લાગે છે કે આખો રૂમ ઠંડો થઈ ગયો છે. પરિણામે ACનું કમ્પ્રેસર સમય કરતાં પહેલાં જ બંધ થઈ જાય છે, જ્યારે હકીકત એ હોય છે કે રૂમનો ઉપરનો ભાગ કે દૂરનો ખૂણો હજુ પણ ગરમ જ હોય છે.
સ્ટેન્ડ ફેન કેવી રીતે બને છે ACનો સાચો મદદગાર?
બસ, અહીં જ એન્ટ્રી થાય છે આપણા સ્ટેન્ડ ફેનની. સ્ટેન્ડ ફેન રૂમમાં કોઈ નવી ઠંડી હવા પેદા નથી કરતો, પરંતુ તે રૂમમાં હાજર હવાને એક નવી ગતિ (Momentum) આપે છે. જ્યારે તમે ACની સાથે સ્ટેન્ડ ફેન ઓન કરો છો, ત્યારે તે નીચે બેઠેલી ઠંડી હવાને ઉપરની તરફ ઉઠાવે છે અને ચારેય બાજુ ફેરવે છે.
આનાથી રૂમની ઠંડી અને ગરમ હવા એકબીજા સાથે ખૂબ જ સારી રીતે મિક્સ થઈ જાય છે. જ્યારે આખી હવા એક સમાન (Uniform) થઈ જાય છે, ત્યારે ACનું સેન્સર રૂમનું બિલકુલ સાચું તાપમાન સમજી શકે છે. હવાના આ સતત રોટેશનને કારણે આખો રૂમ ખૂબ જ ઓછા સમયમાં અને દરેક ખૂણેથી એકસરખો ઠંડો થઈ જાય છે. આ માટે ACને બહુ વધારે મહેનત પણ કરવી પડતી નથી.
સૌથી મહત્વની વાત: સ્ટેન્ડ ફેનને ક્યાં રાખવો? (સાચા પ્લેસમેન્ટનો ખેલ)
ઘણા લોકો રૂમમાં ગમે ત્યાં સ્ટેન્ડ ફેન ચાલુ કરીને છોડી દે છે અને પછી કહે છે કે કૂલિંગમાં કોઈ ફેર પડ્યો નહીં. અસલ ખેલ સ્ટેન્ડ ફેનને સાચી જગ્યાએ રાખવાનો છે. જો પોઝિશન ખોટી હશે, તો આ ટ્રીક કામ નહીં કરે.
સાચી પોઝિશનનો નિયમ: સ્ટેન્ડ ફેનને હંમેશાં રૂમના એ ખૂણામાં રાખો જે ACની બિલકુલ સામે હોય. એટલે કે બંનેનો ફેસ સામસામે હોવો જોઈએ.
આનાથી શું ફાયદો થશે?
જ્યારે ACમાંથી ઠંડી હવા સામેની તરફ આવશે, ત્યારે સામે રાખેલો સ્ટેન્ડ ફેન એ હવાને પોતાની તરફ ખેંચશે અને પોતાની ઝડપી ગતિથી તેને પાછી આખા રૂમમાં અને એવા ખૂણાઓ સુધી ધકેલી દેશે જ્યાં સામાન્ય રીતે ACની હવા સીધી પહોંચી શકતી નથી. આ રીતે ઠંડી હવા આખા રૂમમાં એક ચક્ર (Cycle) બનાવી લે છે, જેનાથી રૂમ ઝટપટ ઠંડોગાર થઈ જાય છે.
AC + સ્ટેન્ડ ફેનનું કોમ્બો લાઈટ બિલ કેવી રીતે ઘટાડે છે?
AC + સ્ટેન્ડ ફેનનું કોમ્બો લાઈટ બિલ કેવી રીતે ઘટાડે છે?હવે આવીએ એ સવાલ પર જે દરેક પરિવાર માટે સૌથી વધુ મહત્વનો છે—લાઈટ બિલમાં બચત કેવી રીતે થશે? આની પાછળ એક ખૂબ જ રસપ્રદ વૈજ્ઞાનિક કારણ છે, જેને આપણે ‘વિન્ડ-ચિલ ઇફેક્ટ’ (Wind-Chill Effect) કહીએ છીએ.
જ્યારે રૂમ ઠંડો હોય અને સાથે પંખો ચાલતો હોય, ત્યારે તે ઠંડી હવા જ્યારે આપણા શરીરની ત્વચા સાથે અથડાય છે, ત્યારે આપણા શરીરનો પરસેવો કે ભેજ ઝડપથી સુકાય છે. આ પ્રક્રિયાને કારણે આપણને અસલ તાપમાન કરતાં 2 થી 3 ડિગ્રી વધુ ઠંડકનો અહેસાસ થાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો રૂમનું વાસ્તવિક તાપમાન 26°C છે, તો પંખાની હવાને કારણે આપણા શરીરને એવું લાગશે કે તાપમાન 23°C કે 24°C છે.
આ જ કારણે તમે તમારા ACના ટેમ્પરેચરને 24°C કે 25°C પર સેટ કરીને પણ એટલી જ શાનદાર ઠંડકનો આનંદ લઈ શકો છો, જે તમને 21°C પર મળતી હતી. બ્યુરો ઓફ એનર્જી એફિશિયન્સી (BEE) ના આંકડા મુજબ:
-
ACનું તાપમાન દર 1 ડિગ્રી વધારવા પર અંદાજે 6% વીજળીની બચત થાય છે.
-
જો તમે તમારું AC 21°C ના બદલે સ્ટેન્ડ ફેન સાથે 25°C પર ચલાવો છો, તો તમે સીધેસીધી 24% સુધી વીજળી બચાવી શકો છો.
-
એક સ્ટેન્ડ ફેન ખૂબ જ ઓછી વીજળી વાપરે છે (માત્ર 50-60 વોટ), જ્યારે ACનું કમ્પ્રેસર હજારો વોટ ખેંચે છે. તેથી પંખો ચલાવવો એ ખૂબ જ ફાયદાકારક સોદો છે.
આ સમર સીઝન માટે કેટલીક એક્સ્ટ્રા કૂલિંગ ટિપ્સ:
-
પંખાની સ્પીડ નોર્મલ રાખો: સ્ટેન્ડ ફેનને બહુ ફાસ્ટ (હાઈ સ્પીડ) પર ચલાવવાને બદલે મીડિયમ કે લો સ્પીડ પર રાખો, જેથી હવાનો પ્રવાહ સારો રહે અને રૂમમાં અવાજ પણ ન થાય.
-
બારી-બારણાં બંધ રાખો: AC ચલાવતી વખતે ધ્યાન રાખો કે રૂમમાં બહારની ગરમ હવા આવવાનો કોઈ રસ્તો ન હોય. જાડા પડદાનો ઉપયોગ કરો જેથી તડકો સીધો રૂમમાં ન આવે.
-
ફિલ્ટરની સફાઈ: મહિનામાં ઓછામાં ઓછું બે વાર તમારા ACના એર ફિલ્ટરને કાઢીને પાણીથી સાફ કરો. બ્લોક થયેલું ફિલ્ટર કૂલિંગ અડધું કરી નાખે છે અને લાઈટ બિલ વધારી દે છે.
સ્માર્ટ બનો, પૈસા બચાવો!
આ કાળઝાળ ગરમીમાં સમજદારી એમાં જ છે કે આપણે માત્ર સંસાધનોનો આંધળો ઉપયોગ ન કરીએ, પરંતુ તેને સ્માર્ટ રીતે મેનેજ કરીએ. નવું AC ખરીદવા કે તમારા ચાલુ ACને નીચા તાપમાને ચલાવીને કમ્પ્રેસર પર લોડ વધારવાને બદલે, તમારા સ્ટેન્ડ ફેનને કામે લગાડો. આ સાધારણ દેખાતો દેશી જુગાડ ન માત્ર તમને તરત જ રાહત આપશે, પરંતુ મહિનાના અંતે તમારા બેંક બેલેન્સને પણ મોટો ઝટકો લાગતા બચાવી લેશે. તો આજે જ આ ટ્રીક અજમાવો અને ઓછા ખર્ચે કૂલ-કૂલ ઉનાળાની મજા લો!
