સ્મશાનથી લઈને અસફળતા સુધી… આ 4 સ્થળોએથી પાછા ફરતી વખતે પાછળ જોવું પડી શકે છે ભારે!
આચાર્ય ચાણક્યને ભારતીય ઈતિહાસના સૌથી મહાન કૂટનીતિજ્ઞ, રાજનીતિજ્ઞ અને અર્થશાસ્ત્રીઓમાંથી એક માનવામાં આવે છે. તેમની લખાયેલી ‘ચાણક્ય નીતિ’ આજે સદીઓ પછી પણ એટલી જ પ્રાસંગિક છે, જેટલી એ યુગમાં હતી. ચાણક્ય નીતિમાં માનવ જીવનને સુખી, સફળ અને સુરક્ષિત બનાવવા માટે ઘણી વ્યવહારુ વાતો જણાવવામાં આવી છે. આ કડીમાં આચાર્ય ચાણક્યએ જીવનના કેટલાક એવા કડક નિયમોનો ઉલ્લેખ કર્યો છે, જેનું પાલન ન કરવાથી વ્યક્તિ પોતાને મોટી મુશ્કેલીમાં મૂકી શકે છે.
ચાણક્ય નીતિના એક અધ્યાયમાં એવી 4 ખાસ જગ્યાઓ નો ઉલ્લેખ મળે છે, જ્યાંથી કામ પૂરું થયા પછી અથવા પાછા ફરતી વખતે વ્યક્તિએ ભૂલથી પણ પાછળ વળીને ન જોવું જોઈએ. એવું માનવામાં આવે છે કે આ સ્થળોએથી પાછા ફરતી વખતે પાછળ જોવું માત્ર તમારી સુરક્ષા માટે જોખમ ઊભું નથી કરતું, પરંતુ તે તમારા માનસિક સુખ, આત્મસન્માન અને ભવિષ્યની પ્રગતિને પણ હંમેશા માટે રોકી શકે છે.
ચાલો વિગતવાર જાણીએ કે તે કયા 4 સ્થળો છે અને તેની પાછળનું વ્યવહારુ અને મનોવૈજ્ઞાનિક કારણ શું છે.
1. વાદ-વિવાદ, ઝઘડાની જગ્યા અથવા યુદ્ધ ક્ષેત્ર
આચાર્ય ચાણક્યના જણાવ્યા અનુસાર, જો તમે કોઈ એવી જગ્યાએ છો જ્યાં ભારે વાદ-વિવાદ, મારામારી, કોર્ટ-કચેરીની બાબત અથવા યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ ચાલી રહી હોય, અને તમે ત્યાંથી સુરક્ષિત બહાર નીકળી આવ્યા છો, તો સીધા તમારા ગંતવ્ય સ્થાન (મંજિલ) તરફ આગળ વધો.
-
શા માટે પાછળ ન જોવું જોઈએ: આવી જગ્યાઓ પરથી નીકળ્યા પછી પાછળ વળીને જોવું તમારી સુરક્ષા માટે અત્યંત ઘાતક સાબિત થઈ શકે છે. પાછળ જોવાથી તમારા મનનો ડર કે સંકોચ તમારા ચહેરા પર સ્પષ્ટ દેખાવવા લાગે છે, જેનો ફાયદો તમારા વિરોધીઓ ઉઠાવી શકે છે.
-
મનોવૈજ્ઞાનિક કારણ: ચાણક્ય કહે છે કે સંકટના સમયે જ્યારે તમે એકવાર કદમ આગળ વધારી લો છો, ત્યારે પાછળ જોવાથી તમારા મનમાં ભ્રમ અને ભયની ભાવના ઘર કરી જાય છે. આ સ્થિતિ તમને માનસિક રીતે નબળા પાડે છે અને તમે યોગ્ય સમયે યોગ્ય નિર્ણય લઈ શકતા નથી. તેથી, જોખમી જગ્યાને જેટલી જલ્દી બને એટલી જલ્દી, પાછળ જોયા વગર છોડી દેવી જોઈએ.
2. સ્મશાન ઘાટ અથવા અંતિમ સંસ્કારની ભૂમિ
સનાતન પરંપરા અને ચાણક્ય નીતિ બંનેમાં સ્મશાન ભૂમિ સાથે જોડાયેલા નિયમોનું ખૂબ જ કડકાઈથી પાલન કરવાની સલાહ આપવામાં આવી છે. જ્યારે તમે કોઈ પ્રિયજન અથવા પરિચિતના અંતિમ સંસ્કારમાં સામેલ થઈને સ્મશાન ઘાટથી પાછા ઘરે ફરી રહ્યા હોવ, ત્યારે ક્યારેય પાછળ વળીને ન જુઓ.
-
શા માટે પાછળ ન જોવું જોઈએ: સ્મશાન ઘાટથી પાછા ફરતી વખતે પાછળ જોવું મૃતક પ્રત્યેનો તમારો અતિશય મોહ અને શોક દર્શાવે છે. ચાણક્યના મતે, મૃત્યુ એ જીવનનું અંતિમ અને અટલ સત્ય છે. અંતિમ સંસ્કાર પછી વ્યક્તિનો આ ભૌતિક સંસાર સાથેનો સંબંધ તૂટી જાય છે.
-
નકારાત્મક ઊર્જાનું જોખમ: જો તમે વારંવાર પાછળ વળીને જુઓ છો, તો તેનાથી તમારા મનમાં ઊંડો દુઃખ અને નકારાત્મક ભાવનાઓ પેદા થાય છે, જે તમને જીવનમાં આગળ વધતા રોકે છે. વ્યવહારિક રીતે પણ, સ્મશાનથી પાછા ફર્યા પછી સીધા ઘરે આવીને સ્નાન કરવું અને પોતાની જાતને શુદ્ધ કરવી જરૂરી માનવામાં આવે છે, જેથી ત્યાંની ભારે અને ઉદાસીન ઊર્જાથી તમે દૂર રહી શકો.
3. ગુરુનો આશ્રમ અથવા આદર-સત્કાર મળવાનું સ્થાન
3. ગુરુનો આશ્રમ અથવા આદર-સત્કાર મળવાનું સ્થાનચાણક્ય નીતિમાં ગુરુ અને અતિથિ સત્કાર કરનાર વ્યક્તિને ઈશ્વર સમાન દરજ્જો આપવામાં આવ્યો છે. આચાર્ય કહે છે કે જ્યારે તમે તમારા ગુરુના આશ્રમથી પોતાનું શિક્ષણ પૂરું કરીને વિદાય લઈ રહ્યા હોવ, અથવા કોઈ એવા ઘરેથી નીકળી રહ્યા હોવ જ્યાં તમારું ખૂબ જ માન-સન્માન અને આતિથ્ય સત્કાર થયો હોય, તો જતી વખતે પાછળ વળીને ન જોવું જોઈએ.
-
શા માટે પાછળ ન જોવું જોઈએ: વિદાય લેતી વખતે વારંવાર પાછળ વળીને જોવું એ એક પ્રકારે અનાદર અને અવિશ્વાસની નિશાની માનવામાં આવે છે. આનાથી સામેવાળી વ્યક્તિ અથવા તમારા ગુરુને એવો સંદેશ જઈ શકે છે કે તમને તેમના દ્વારા આપવામાં આવેલા શિક્ષણ, તેમના નિર્ણયો અથવા તેમના દ્વારા કરવામાં આવેલા સત્કાર પર સંપૂર્ણ ભરોસો નથી.
-
સન્માનની રક્ષા: પાછળ જોવાથી એવું પ્રતીત થાય છે કે તમે ત્યાંથી જવામાં અચકાઈ રહ્યા છો અથવા તમારા મનમાં કોઈ શંકા છે. ગુરુના આશ્રમથી સીધા માથું ઊંચું રાખીને અને તેમના વચનો પર પૂર્ણ વિશ્વાસ રાખીને સમાજ કલ્યાણ માટે આગળ વધી જવું એ જ એક સાચા શિષ્યની ઓળખ છે.
4. અસફળતાનું સ્થાન (બિઝનેસ કે કરિયરનું ક્ષેત્ર)
જીવનમાં દરેક વ્યક્તિને ક્યારેક ને ક્યારેક અસફળતાનો સ્વાદ ચાખવો જ પડે છે. આચાર્ય ચાણક્યનું માનવું છે કે જો તમે કોઈ વેપાર (Business) માં, નોકરીમાં કે તમારા કરિયરના કોઈ ખાસ તબક્કે ખરાબ રીતે અસફળ થઈ ચૂક્યા છો અને તે રસ્તો બંધ થઈ ગયો છે, તો તે ભૂતકાળના પાનાઓને વારંવાર પલટાવીને ન જોવા જોઈએ.
-
શા માટે પાછળ ન જોવું જોઈએ: જે માણસ પોતાની જૂની અસફળતાઓ અને નુકસાનવાળી જગ્યાને જ યાદ કરતો રહે છે, તે ક્યારેય નવો સ્ટાર્ટઅપ કે નવી શરૂઆત કરી શકતો નથી. વીતેલો સમય અને જૂની હાર માત્ર તમારા ઉત્સાહને તોડે છે.
-
આગળ વધવાનો મૂળમંત્ર: ચાણક્ય કહે છે કે સમજદાર માણસ એ જ છે જે પોતાની હારમાંથી શીખ લે છે અને તે જગ્યાને હંમેશા માટે પાછળ છોડીને નવી દિશામાં સખત મહેનત કરવાનું શરૂ કરી દે છે. ભૂતકાળનો શોક મનાવવાથી ભવિષ્ય ક્યારેય ઉજ્જવળ થતું નથી, તેથી અસફળતાના સ્થાનને પાછળ છોડો અને પૂરા આત્મવિશ્વાસ સાથે આગળ વધો.
શું કહે છે ચાણક્યની આ શિખામણ?
આચાર્ય ચાણક્યની આ વાતોનું જો આપણે ઊંડાણપૂર્વક વિશ્લેષણ કરીએ, તો તે આપણને સીધા જ ‘વર્તમાનમાં જીવવાની’ અને ‘આગળ વધવાની’ પ્રેરણા આપે છે. પછી ભલે તે ડર હોય, શોક હોય, શંકા હોય કે જૂની અસફળતા હોય—પાછળ વળીને જોવું હંમેશા માણસની ગતિને ધીમી પાડે છે. તેથી, જીવનમાં જો સુરક્ષિત રહેવું હોય અને સફળતાના શિખરે પહોંચવું હોય, તો ભૂતકાળ અને નકારાત્મકતાને પાછળ છોડીને હંમેશા આગળની તરફ જોતા રહો.
