અમેરિકામાં મોંઘવારીનો આંચકો: ત્રણ વર્ષમાં સૌથી મોટો ઉછાળો અને તેની અસરો
અમેરિકાના અર્થતંત્ર માટે હાલનો સમય ખૂબ જ પડકારજનક સાબિત થઈ રહ્યો છે. તાજેતરના આંકડાઓ મુજબ, મે મહિનામાં અમેરિકામાં ગ્રાહક ફુગાવો (Consumer Inflation) છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં સૌથી ઝડપી ગતિએ વધ્યો છે. આ અચાનક થયેલા ઉછાળા પાછળનું મુખ્ય કારણ મધ્ય-પૂર્વમાં ચાલી રહેલા તણાવને કારણે વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલ અને અન્ય એનર્જી પ્રોડક્ટ્સના ભાવમાં થયેલો તોતિંગ વધારો છે. આ સ્થિતિને પગલે ફેડરલ રિઝર્વ (અમેરિકન સેન્ટ્રલ બેંક) માટે હવે વ્યાજ દરોને ૨૦૨૭ સુધી યથાવત રાખવાનો નિર્ણય વધુ મજબૂત બન્યો છે.
ગ્રાહક ભાવ સૂચકાંક (CPI): આંકડા શું કહે છે?
લેબર ડિપાર્ટમેન્ટના બ્યુરો ઓફ લેબર સ્ટેટિસ્ટિક્સ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા તાજા અહેવાલ મુજબ, મે મહિના સુધીના ૧૨ મહિનામાં ગ્રાહક ભાવ સૂચકાંક (CPI) માં ૪.૨%નો ધરખમ વધારો નોંધાયો છે. આ આંકડો એપ્રિલ ૨૦૨૩ પછીનો સૌથી ઊંચો છે. નોંધનીય છે કે એપ્રિલ ૨૦૨૬માં વાર્ષિક ધોરણે ફુગાવો ૩.૮% હતો. રોયટર્સના સર્વેમાં જે અર્થશાસ્ત્રીઓએ અનુમાન લગાવ્યું હતું, આ આંકડા લગભગ તેની નજીક છે. સતત ત્રીજા મહિને CPIમાં થયેલો આ વધારો અમેરિકન પરિવારોની આર્થિક સ્થિતિ પર ભારે દબાણ લાવી રહ્યો છે.
સામાન્ય જનતા પર માર: જીવનનિર્વાહનો ખર્ચ અને ઘટતી બચત
મધ્યમ વર્ગના પરિવારો પર મોંઘવારીનો માર સ્પષ્ટપણે જોવા મળી રહ્યો છે. લોકો પોતાની દૈનિક જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે હવે બચતનો ઉપયોગ કરવા મજબૂર બન્યા છે. ચિંતાની વાત એ છે કે છેલ્લા બે મહિનાથી મોંઘવારીનો દર લોકોના વેતનમાં થયેલી વૃદ્ધિ કરતા પણ વધુ ઝડપથી વધી રહ્યો છે. જ્યારે મોંઘવારી પગારમાં થતા વધારાને પાછળ છોડી દે છે, ત્યારે લોકોની ખરીદશક્તિ ઘટે છે, જેની સીધી અસર દેશના કુલ આર્થિક વિકાસ (GDP) પર પડે છે.
રાજકીય ગરમાવો: રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ માટે મુશ્કેલીનો સમય
અર્થતંત્રની આ સ્થિતિ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને તેમની રિપબ્લિકન પાર્ટી માટે એક મોટી રાજકીય પડકાર બની ગઈ છે. નવેમ્બરમાં યોજાનારી મધ્યસત્ર ચૂંટણીઓમાં કોંગ્રેસ પર પોતાનું વર્ચસ્વ જાળવી રાખવા માટે આ મુદ્દો નિર્ણાયક બની શકે છે. ઉલ્લેખનીય છે કે, ૨૦૨૪ની ચૂંટણીમાં ટ્રમ્પની જીતનો મુખ્ય આધાર ‘મોંઘવારી ઘટાડવાના વાયદા’ પર હતો. પરંતુ, હાલમાં વધતા જતા જીવનનિર્વાહના ખર્ચને નિયંત્રિત કરવામાં નિષ્ફળતાના કારણે, તેમના વહીવટની સામે જનતામાં નારાજગી વધી રહી છે અને તેમની એપૂવલ રેટિંગમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.
ખાદ્ય પદાર્થો અને કોર CPI ની સ્થિતિ
જ્યારે આપણે ખોરાક અને ઊર્જા જેવી અસ્થિર ચીજવસ્તુઓની કિંમતોને બાજુ પર મૂકીએ છીએ, ત્યારે ‘કોર CPI’ (Core CPI)માં પણ વધારો જોવા મળે છે. મે મહિનામાં કોર CPI વાર્ષિક ધોરણે ૨.૮% થી વધીને ૨.૯% થયો છે. જોકે, માસિક ધોરણે તેમાં ૦.૨%ની મામૂલી વૃદ્ધિ નોંધાઈ છે, જે એપ્રિલમાં ૦.૪% હતી. અમેરિકન સેન્ટ્રલ બેંક ખાસ કરીને ‘પર્સનલ કન્ઝમ્પશન એક્સપેન્ડિચર પ્રાઈસ ઇન્ડેક્સ’ (PCE) પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે, જે તેમના ૨% મોંઘવારીના લક્ષ્યાંકને પ્રાપ્ત કરવા માટેનો મુખ્ય આધાર છે.
ભવિષ્યની દિશા: શું ફેડરલ રિઝર્વ વ્યાજ દરો વધારશે?
બજારના નિષ્ણાતો માને છે કે મોંઘવારીના આ ઊંચા દરને જોતા ફેડરલ રિઝર્વ અત્યારે વ્યાજ દરો ઘટાડવાનું જોખમ નહીં લે. મોંઘવારીને ડામવા માટે વ્યાજ દરોને ૨૦૨૭ સુધી ઊંચા રાખવા અથવા સ્થિર રાખવા તે એક તાર્કિક પગલું ગણાઈ રહ્યું છે. આ નિર્ણયનો હેતુ બજારમાં વધારાની રોકડ તરલતાને ઘટાડવાનો અને માંગને મર્યાદિત કરીને કિંમતોને સ્થિર કરવાનો છે.
