UPSC પાસ ન થયા તો શું? આ સરકારી નોકરીઓ છે તમારા માટે બેસ્ટ બેકઅપ, જાણો સંપૂર્ણ વિગત
સંઘ લોક સેવા આયોગ (UPSC) ની સિવિલ સેવા પરીક્ષાને ભારતની સૌથી પ્રતિષ્ઠિત અને પડકારજનક પરીક્ષાઓમાંની એક ગણવામાં આવે છે. લાખો વિદ્યાર્થીઓ દર વર્ષે IAS, IPS કે IRS બનવાનું સપનું લઈને તૈયારી શરૂ કરે છે. જોકે, વાસ્તવિકતા એ છે કે આ પરીક્ષામાં સફળ થનારાઓની સંખ્યા ખૂબ જ મર્યાદિત છે. ઘણીવાર વર્ષોની સખત મહેનત પછી પણ અંતિમ યાદીમાં નામ નથી આવતું, જેના કારણે ઉમેદવારો માનસિક અને આર્થિક રીતે તૂટી જાય છે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે તૈયારી દરમિયાન ‘પ્લાન બી’ રાખવો એ ડરપોક હોવાની નિશાની નથી, પરંતુ એક સમજદારીભર્યું પગલું છે. યુપીએસસીની તૈયારીનું ક્ષેત્ર એટલું વિશાળ છે કે તમે અજાણતા જ ઘણી અન્ય સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ માટે તમારી જાતને તૈયાર કરી લો છો. ચાલો વિગતવાર જાણીએ તે વિકલ્પો વિશે જે તમારી તૈયારીને એક સુરક્ષિત દિશા આપી શકે છે.
1. રાજ્ય લોક સેવા આયોગ (State PCS) – સૌથી સ્વાભાવિક વિકલ્પ
યુપીએસસીની તૈયારી કરતા વિદ્યાર્થીઓ માટે રાજ્ય લોક સેવા આયોગ (જેમ કે BPSC, UPPSC, MPPSC, RPSC વગેરે) સૌથી શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે. આ પરીક્ષાઓનો અભ્યાસક્રમ લગભગ યુપીએસસી જેવો જ હોય છે. બસ અહીં તમારે રાજ્યના ઈતિહાસ, ભૂગોળ અને સંસ્કૃતિ પર થોડું ધ્યાન આપવાની જરૂર હોય છે. અહીંની ‘SDM’ કે ‘DSP’ જેવી પોસ્ટ યુપીએસસીના ‘IAS’ કે ‘IPS’ ની સમકક્ષ જ સન્માન અને અધિકાર આપે છે.
2. આરબીઆઈ ગ્રેડ-બી (RBI Grade B) – વહીવટી અને આર્થિક સમજ
જો તમારી રુચિ અર્થશાસ્ત્ર (Economics) અને ફાઈનાન્સમાં હોય, તો ‘આરબીઆઈ ગ્રેડ-બી’ નું પદ કોઈપણ વહીવટી સેવા કરતા ઓછું નથી. તેમાં મળતો પગાર અને દરજ્જો ખૂબ ઊંચો છે. યુપીએસસીની તૈયારીમાં તમે જે ‘આર્થિક સર્વેક્ષણ’ અને ‘બજેટ’ વાંચો છો, તેનો મોટો હિસ્સો અહીં કામ આવે છે. તેની તૈયારી તમને એક નાણાકીય નિષ્ણાત તરીકે સ્થાપિત કરે છે.
3. એસએસસી સીજીએલ (SSC CGL) – કેન્દ્ર સરકારના મહત્વના વિભાગો
કેન્દ્ર સરકારના વિવિધ મંત્રાલયોમાં ગ્રુપ-બી અને ગ્રુપ-સી ના પદો પર કામ કરવા માટે SSC CGL એક શાનદાર વિકલ્પ છે. તેમાં ‘ઈન્કમ ટેક્સ ઈન્સ્પેક્ટર’, ‘MEA’ (વિદેશ મંત્રાલય) જેવી પોસ્ટ મળે છે. જો તમે યુપીએસસી માટે ‘General Studies’ (GS) અને ‘Mathematics’ ની તૈયારી કરી હોય, તો તમે આ પરીક્ષા ખૂબ જ ઓછા વધારાના પ્રયાસોમાં ક્રેક કરી શકો છો.
4. ઈપીએફઓ (EPFO) અને સેબી (SEBI)
4. ઈપીએફઓ (EPFO) અને સેબી (SEBI)સંઘ લોક સેવા આયોગ પોતે પણ ઈપીએફઓ (EPFO) હેઠળ એન્ફોર્સમેન્ટ ઓફિસર (EO) અને આસિસ્ટન્ટ પીએફ કમિશનર (APFC) ની પરીક્ષા લે છે. તેની પેટર્ન યુપીએસસીની પ્રિલિમ્સ સાથે ઘણી મળતી આવે છે. બીજી તરફ, ‘SEBI Grade A’ એ લોકો માટે ઉત્તમ છે જેઓ કોર્પોરેટ અને નાણાકીય ક્ષેત્રમાં સરકારી દરજ્જો મેળવવા માંગે છે.
5. આઈબી એસીઆઈઓ (IB ACIO) અને સીએપીએફ (CAPF)
જો તમારો ઝુકાવ સુરક્ષા અને ઈન્ટેલિજન્સ તરફ હોય, તો ઈન્ટેલિજન્સ બ્યુરો (IB) ની ACIO ભરતી અને યુપીએસસી દ્વારા આયોજિત CAPF (આસિસ્ટન્ટ કમાન્ડન્ટ) તમારા માટે શ્રેષ્ઠ છે. CAPF દ્વારા તમે સીધા અર્ધલશ્કરી દળો (BSF, CRPF, CISF) માં ગ્રુપ-એ અધિકારી તરીકે જોડાઈ શકો છો. અહીં તમને વર્દી અને દેશસેવાનું ગૌરવ બંને મળે છે.
6. શૈક્ષણિક ક્ષેત્ર (Teaching & Research)
યુપીએસસીની તૈયારી દરમિયાન તમે એટલા બધા વિષયોના જાણકાર બની જાઓ છો કે તમે શિક્ષણ ક્ષેત્રમાં પણ તમારું કરિયર બનાવી શકો છો. પોસ્ટ ગ્રેજ્યુએશન કર્યા પછી તમે ‘UGC NET’ કે ‘CSIR NET’ પાસ કરીને કોલેજોમાં પ્રોફેસર બની શકો છો. જ્ઞાન વહેંચવાનો આ વ્યવસાય સન્માનની સાથે આર્થિક સ્થિરતા પણ આપે છે.
‘પ્લાન બી’ કેમ જરૂરી છે?
‘પ્લાન બી’ નો અર્થ એ નથી કે તમે યુપીએસસીની તૈયારી છોડી રહ્યા છો. તેનો અર્થ એ છે કે તમે તમારી મહેનતને એક ‘બેકઅપ’ આપી રહ્યા છો. યુપીએસસીની પ્રક્રિયામાં ઘણી બાબતો તમારી મહેનત સિવાય નસીબ અને કટઓફ પર પણ નિર્ભર કરે છે. એક સુરક્ષિત ભવિષ્ય હોવાને કારણે તમે કોઈપણ દબાણ વગર યુપીએસસીની તૈયારી કરી શકો છો, કારણ કે તમારા મનમાં એ ડર નથી હોતો કે “જો અહીં ન થયું તો હું શું કરીશ?”
સફળતાનો અર્થ માત્ર IAS કે IPS બનવું જ નથી. સફળતાનો અર્થ છે એક સન્માનિત જીવન જીવવું અને રાષ્ટ્રના વિકાસમાં યોગદાન આપવું. જો તમે યુપીએસસીનો અભ્યાસક્રમ વાંચ્યો હોય, તો માની લો કે તમારી પાસે પહેલેથી જ અન્ય પરીક્ષાઓ પાસ કરવાની ક્ષમતા છે. જરૂર છે તો બસ તમારી રણનીતિને થોડી બદલવાની. તમારા ઉત્સાહને ઓછો ન થવા દો, અને આજે જ તમારા વિકલ્પોની યાદી તૈયાર કરો.
યાદ રાખો, એક સારો ‘પ્લાન બી’ જ ઘણીવાર તમને ‘પ્લાન એ’ ની સફળતા સુધી પહોંચાડવાનો આત્મવિશ્વાસ આપે છે.
