મુંબઈમાં પેટ્રોલ હજુ પણ ૧૦૦ને પાર, જાણો કેમ દેશના અલગ-અલગ રાજ્યોમાં બદલાઈ જાય છે તેલની કિંમત
વૈશ્વિક સ્તરે કાચા તેલ એટલે કે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવોમાં સતત ચાલી રહેલી ઉથલપાથલ વચ્ચે, ભારતીય સરકારી ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) દ્વારા આજે ૮ જુલાઈ, ૨૦૨૬ ના રોજ દેશભરમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના નવા દરો જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. દરરોજ સવારે ૬ વાગ્યે ઇંધણના ભાવોની સમીક્ષા કરીને નવી કિંમતો અપડેટ કરવામાં આવે છે, તે જ પ્રક્રિયા અંતર્ગત આજે પણ નવી યાદી બહાર પાડવામાં આવી છે. રાહતની વાત એ છે કે આજે દેશના મોટાભાગના મેટ્રો શહેરો અને પ્રાદેશિક કેન્દ્રોમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ યથાવત રાખવામાં આવ્યા છે, એટલે કે કિંમતોમાં કોઈ મોટો ફેરફાર કે વધારો કરવામાં આવ્યો નથી. જો કે, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં પુરવઠાના પ્રશ્નો અને વૈશ્વિક રાજદ્વારી ગતિવિધિઓને લીધે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ હજુ પણ અસ્થિર બનેલા છે, જેના કારણે સામાન્ય જનતા ભવિષ્યમાં મોટી રાહતની આશા રાખીને બેઠી છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર અને કાચા તેલની વર્તમાન સ્થિતિ
વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલની કિંમતો પર નજર કરીએ તો, તેલના દરોમાં સતત વધઘટનો ટ્રેન્ડ જોવા મળી રહ્યો છે. બજારના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ઓપેક દેશોના નિર્ણયો, ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ અને વૈશ્વિક આર્થિક વિકાસની ગતિને કારણે તેલના વૈશ્વિક ભાવો સ્થિર થઈ શકતા નથી. જો કે, આ વૈશ્વિક વધઘટની સીધી અસર ભારતીય બજાર પર તાત્કાલિક જોવા મળી નથી, કારણ કે દેશની સરકારી તેલ કંપનીઓએ લાંબા સમયથી રિટેલ ભાવોને નિયંત્રિત અને સ્થિર રાખ્યા છે.
દેશના મુખ્ય શહેરોમાં પેટ્રોલની આજની સ્થિતિ
જો આપણે દેશના અલગ-અલગ ભાગોમાં પેટ્રોલની પ્રતિ લિટર કિંમતોની વાત કરીએ તો, રાષ્ટ્રીય પાટનગર દિલ્હીમાં પેટ્રોલનો ભાવ ૯૪.૭૭ રૂપિયા પર સ્થિર છે. જ્યારે દેશની આર્થિક રાજધાની મુંબઈમાં વાહનચાલકોએ એક લિટર પેટ્રોલ માટે ૧૦૩.૫૦ રૂપિયા ચૂકવવા પડી રહ્યા છે. પૂર્વી ભારતના અગ્રણી શહેર કોલકાતામાં પેટ્રોલની કિંમત ૧૦૫.૪૧ રૂપિયા છે, જે અન્ય મેટ્રો શહેરોની સરખામણીએ ઘણી વધારે છે. દક્ષિણના મહાનગર ચેન્નાઈમાં આ દર ૧૦૦.૮૦ રૂપિયા પ્રતિ લિટર છે. દિલ્હીને અડીને આવેલા દિલ્હી-એનસીઆરના વિસ્તારોની વાત કરીએ તો, નોઇડામાં પેટ્રોલ ૯૪.૮૫ રૂપિયા અને હરિયાણાના ગુરુગ્રામમાં ૯.૬૫ રૂપિયા પ્રતિ લિટરના ભાવે વેચાઈ રહ્યું છે. ઉત્તર પ્રદેશની રાજધાની લખનૌમાં પેટ્રોલનો ભાવ ૯૪.૬૯ રૂપિયા છે, જ્યારે બિહારના પટનામાં કિંમત ૧૦૫.૨૩ રૂપિયા જેટલી ઊંચી નોંધાઈ છે. આ ઉપરાંત, રાજસ્થાનના જયપુરમાં ૧૦૪.૭૨ રૂપિયા અને મધ્ય પ્રદેશના ભોપાલમાં પેટ્રોલનો ભાવ સૌથી વધુ એટલે કે ૧૦૬.૫૨ રૂપિયા પ્રતિ લિટર પર પહોંચ્યો છે.
શહેરો પ્રમાણે ડીઝલના આજના નવીનતમ દરો
પેટ્રોલની જેમ જ ડીઝલના ભાવો પણ અલગ-અલગ શહેરોમાં જુદા જુદા છે. આજે દિલ્હીમાં ડીઝલ પ્રતિ લિટર ૮૭.૬૭ રૂપિયાના ભાવે ઉપલબ્ધ છે, જ્યારે મુંબઈમાં તેનો દર ૯૦.૦૩ રૂપિયા છે. કોલકાતામાં ગ્રાહકોને ડીઝલ ૯૨.૦૨ રૂપિયામાં મળી રહ્યું છે, જ્યારે ચેન્નાઈમાં આ કિંમત ૯૨.૩૯ રૂપિયા પ્રતિ લિટર છે. નોઇડામાં ડીઝલનો નવો ભાવ ૮૭.૯૮ રૂપિયા અને ગુરુગ્રામમાં ૮૮.૪૯ રૂપિયા છે. ઉત્તર પ્રદેશના લખનૌમાં ડીઝલની કિંમત ૮૭.૮૦ રૂપિયા પર સ્થિર છે, જ્યારે બિહારના પટનામાં વાહનચાલકોએ ડીઝલ માટે ૯૨.૦૯ રૂપિયા ખર્ચવા પડે છે. પશ્ચિમી ભારતના જયપુરમાં ડીઝલનો ભાવ ૯૦.૨૧ રૂપિયા અને ભોપાલમાં ૯૧.૯૦ રૂપિયા પ્રતિ લિટર નોંધાયો છે.
દરેક શહેરમાં કેમ અલગ-અલગ હોય છે તેલના ભાવ?
ઘણા ગ્રાહકોના મનમાં પ્રશ્ન થાય છે કે જ્યારે રિફાઇનરીમાંથી તેલ નીકળે છે ત્યારે તેની મૂળ કિંમત આખા દેશ માટે લગભગ સમાન હોય છે, તો પછી દરેક શહેરમાં ભાવ કેમ બદલાઈ જાય છે? આનું મુખ્ય કારણ એ છે કે પેટ્રોલ અને ડીઝલ પર અલગ-અલગ રાજ્યો પોતાના હિસાબે વેટ (Value Added Tax – VAT) અને સ્થાનિક કર (Local Taxes) લાદે છે. આ ઉપરાંત, રિફાઇનરીથી પેટ્રોલ પંપ સુધી તેલ પહોંચાડવાનો નૂર ચાર્જ (ટ્રાન્સપોર્ટેશન ખર્ચ) અને પેટ્રોલ પંપના માલિકોનું ડીલર કમિશન દરેક જગ્યાએ અલગ હોવાને કારણે અંતિમ છૂટક કિંમતમાં મોટો તફાવત જોવા મળે છે.
શું આગામી સમયમાં સરકારી તેલ સસ્તું થશે?
તાજેતરમાં જ ખાનગી ક્ષેત્રની અગ્રણી એનર્જી કંપની ‘નાયરા એનર્જી’ એ સામાન્ય ગ્રાહકોને આકર્ષવા માટે પોતાના પેટ્રોલ પંપ પર પેટ્રોલના ભાવમાં ૫ રૂપિયા અને ડીઝલના ભાવમાં ૩ રૂપિયા પ્રતિ લિટરનો મોટો ઘટાડો કર્યો છે. જો કે, દેશના ૯૦ ટકાથી વધુ બજાર પર કબજો ધરાવતી સરકારી ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓએ હજુ સુધી આવી કોઈ સત્તાવાર કટોતી કરી નથી. આ જ કારણે, દેશના કરોડો વાહનચાલકો અને મધ્યમ વર્ગના લોકો હવે સરકારી ઓઇલ કંપનીઓ તરફથી ભાવ રાહતની આતુરતાથી રાહ જોઈ રહ્યા છે, જેથી મોંઘવારીના આ સમયમાં ખિસ્સા પરનો બોજ થોડો હળવો થઈ શકે.
