BMC માં રાજકીય ભૂકંપ: AIMIM ના કોર્પોરેટરની સદસ્યતા રદ, જાતિ પ્રમાણપત્ર વિવાદે જગાવ્યા નવા સવાલો
મુંબઈના રાજકીય ગલિયારામાં હાલમાં એક મોટી હલચલ મચી છે. બૃહન્મુંબઈ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (BMC) માં ઓલ ઈન્ડિયા મજલિસ-એ-ઈત્તેહાદુલ મુસલિમીન (AIMIM) ને મોટો ફટકો પડ્યો છે. ગોવંડીના વોર્ડ નંબર 138 માંથી ચૂંટાયેલા AIMIM ના મહિલા કોર્પોરેટર રોશન શેખની સદસ્યતા રદ કરવામાં આવી છે. આ માત્ર એક વ્યક્તિની સદસ્યતા જવાનો મામલો નથી, પરંતુ તે ભારતીય ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં ‘જાતિ પ્રમાણપત્ર’ના મહત્વ અને તેની ચકાસણીની પ્રક્રિયામાં રહેલી જટિલતાઓને ઉજાગર કરે છે.
શું છે આ સમગ્ર મામલો?
રોશન શેખે વર્ષ 2026 માં યોજાયેલી BMC ચૂંટણીમાં OBC (અન્ય પછાત વર્ગ) અનામત બેઠક પરથી ઉમેદવારી નોંધાવી હતી અને વિજય મેળવ્યો હતો. ચૂંટણી સમયે તેમણે રજૂ કરેલું OBC જાતિ પ્રમાણપત્ર તેમના વિજયનો આધાર બન્યું હતું. જોકે, આ પ્રમાણપત્રની કાયદેસરતા સામે પ્રશ્નો ઉભા થયા હતા. પરભણી જિલ્લાની જાતિ પ્રમાણપત્ર ચકાસણી સમિતિએ લાંબી તપાસના અંતે 27 એપ્રિલ, 2026 ના રોજ રોશન શેખના પ્રમાણપત્રને ‘અમાન્ય’ જાહેર કર્યું હતું.
જાતિ પ્રમાણપત્ર અમાન્ય થતા જ BMC એ મુંબઈ મહાનગરપાલિકા અધિનિયમ, 1888 ની કલમ 16(1C)(a) હેઠળ કાયદેસરની કાર્યવાહી કરીને તેમની સદસ્યતા તાત્કાલિક અસરથી સમાપ્ત કરી દીધી હતી. સૂચના મુજબ, 27 એપ્રિલ, 2026 થી જ તેમની સદસ્યતા રદ ગણવામાં આવશે.
અયોગ્યતા અને કાયદાકીય જંગ
રોશન શેખના પતિ ઈરફાન શેખે આ કાર્યવાહી પર આશ્ચર્ય અને નારાજગી વ્યક્ત કરી છે. તેમના મતે, તેઓ આ મામલે બોમ્બે હાઈકોર્ટના દ્વારે પહોંચ્યા છે અને આગામી 27 જુલાઈના રોજ આ મામલે સુનાવણી નક્કી કરવામાં આવી છે. તેમનો આક્ષેપ છે કે, જ્યારે મામલો કોર્ટમાં વિચારણા હેઠળ હોય ત્યારે BMC દ્વારા આટલી ઉતાવળમાં સદસ્યતા રદ કરવાની કાર્યવાહી કેમ કરવામાં આવી?
બીજી તરફ, AIMIM ના સ્થાનિક નેતૃત્વનું કહેવું છે કે, આ અયોગ્યતાના મામલાઓ હજુ કોર્ટમાં પેન્ડિંગ છે અને તેમને આશા છે કે ન્યાયતંત્ર તેમના પક્ષમાં નિર્ણય આપશે. જો કોર્ટનો ચુકાદો તેમની વિરુદ્ધમાં જાય તો AIMIM માટે મુંબઈ મહાનગરપાલિકામાં સંખ્યાબળનું ગણિત બદલાઈ શકે છે.
રાજકીય ગણિત અને BMC માં અસર
મુંબઈ જેવા મોટા શહેરમાં જ્યાં એક-એક બેઠક મહત્વની હોય છે, ત્યાં કોર્પોરેટરની અયોગ્યતાથી રાજકીય સમીકરણો બદલાઈ જાય છે. રોશન શેખના ગયા પછી, BMC માં AIMIM ના સભ્યોની સંખ્યા ઘટીને 6 થઈ જવાની શક્યતા છે. આ ઘટાડો પાર્ટી માટે વોર્ડ કમિટીમાં પડકારો ઉભા કરી શકે છે.
એક અનુભવી કોર્પોરેટરે નામ ન આપવાની શરતે જણાવ્યું હતું કે, જો કોઈ કોર્પોરેટરને કાયદાકીય રીતે અયોગ્ય જાહેર કરવામાં આવે, તો તે વોર્ડમાં બીજા ક્રમે સૌથી વધુ મત મેળવનાર ઉમેદવાર કોર્ટના માધ્યમથી પોતાનો દાવો રજૂ કરી શકે છે. આ નિયમ રાજકીય પક્ષો માટે હંમેશા ચિંતાનો વિષય રહ્યો છે.
જાતિ પ્રમાણપત્ર: માત્ર કાગળનો ટુકડો કે સત્તાનો આધાર?
ભારતમાં ચૂંટણી લડવા માટે અનામત બેઠકો પર જાતિ પ્રમાણપત્રની ભૂમિકા ખૂબ જ મહત્વની છે. આ કિસ્સો ફરી એકવાર એ બાબત પર પ્રકાશ પાડે છે કે ઉમેદવારોએ ચૂંટણી લડતા પહેલા પોતાના દસ્તાવેજોની સંપૂર્ણ તપાસ કરવી કેટલી અનિવાર્ય છે. નકલી કે ભૂલભરેલા પ્રમાણપત્રોને કારણે ચૂંટાયેલા જનપ્રતિનિધિએ સદસ્યતા ગુમાવવી પડે, ત્યારે તે મતદારોના વિશ્વાસનો પણ ભંગ ગણાય છે.
રાજકીય પક્ષો માટે પણ આ એક બોધપાઠ છે કે તેઓ પોતાના ઉમેદવારોના દસ્તાવેજોની પૂર્વ-તપાસ (Due Diligence) કરે. ઘણીવાર પાર્ટીઓ ચૂંટણી જીતવા માટે ઉમેદવારના ભૂતકાળ કે દસ્તાવેજોની ઊંડી તપાસ કરવામાં ઉતાવળ કરે છે, જેનું પરિણામ અંતે આવા કાયદાકીય વિવાદોમાં આવે છે.
શું આ રાજકીય કિન્નાખોરી છે?
ઘણીવાર આવા કેસોમાં રાજકીય પક્ષો દ્વારા એકબીજા પર આરોપ-પ્રત્યારોપ લગાવવામાં આવે છે. વિરોધ પક્ષો ઘણીવાર શાસક પક્ષના દબાણમાં આવીને આવી કાર્યવાહી કરવાનો આક્ષેપ કરતા હોય છે. રોશન શેખના સમર્થકો પણ આને એક રાજકીય ષડયંત્ર માને છે. જોકે, કાયદો જ્યારે સ્પષ્ટ હોય ત્યારે વહીવટીતંત્ર માટે કાર્યવાહી કરવી એક ફરજ બની જાય છે. શું આ ખરેખર કોઈ રાજકીય કિન્નાખોરી હતી કે માત્ર વહીવટી પ્રક્રિયા? તે તો સમય જ કહેશે, પરંતુ અત્યારે તો કાયદાકીય રસ્તો જ એકમાત્ર આશાનું કિરણ છે.
આ ઘટનાક્રમ દર્શાવે છે કે મુંબઈની રાજનીતિમાં હવે દસ્તાવેજો અને કાયદાકીય પાસાઓ પર વધુ ધ્યાન આપવાની જરૂર છે. જો રોશન શેખ કોર્ટમાં કેસ હારી જાય છે, તો તે બેઠક પર પેટાચૂંટણી થઈ શકે છે અથવા તો અન્ય કાયદાકીય પ્રક્રિયા હાથ ધરાશે.
AIMIM માટે અત્યારે પોતાની બાકીની સીટો અને સભ્યોને સાચવી રાખવા એ સૌથી મોટો પડકાર છે. સ્ટેન્ડિંગ કમિટી અને વોર્ડ કમિટીમાં મજબૂત પકડ જમાવી રાખવા માટે દરેક સભ્યનું મહત્વ છે. આ ઘટના માત્ર રોશન શેખ કે AIMIM પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ સમગ્ર મુંબઈના રાજકારણ માટે એક ચેતવણી છે કે ચૂંટણી પંચ અને સ્થાનિક સંસ્થાઓ હવે દસ્તાવેજોની બાબતમાં અત્યંત કડક બની રહી છે.
અંતે, લોકશાહીમાં જનતાનો મત સર્વોપરી છે, પરંતુ તે મતને સુરક્ષિત રાખવાની જવાબદારી પણ જનપ્રતિનિધિઓની છે. કાયદાના શાસન હેઠળ, દરેક ઉમેદવારે પોતાની પાત્રતા સિદ્ધ કરવી અનિવાર્ય છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે બોમ્બે હાઈકોર્ટનો આગામી ચુકાદો મુંબઈની આ રાજકીય તસવીરને કઈ દિશામાં લઈ જાય છે.
