માઇલેજમાં ઘટાડો અને એન્જિન ડેમેજની વાતો માત્ર અફવા? E20 પેટ્રોલ પર સરકારે આપ્યો વૈજ્ઞાનિક પુરાવા સાથે જવાબ
છેલ્લા કેટલાક સમયથી દેશમાં E20 પેટ્રોલ (૨૦% ઇથેનોલ મિશ્રિત ઇંધણ) ના ઉપયોગને લઈને વાહન ચાલકો અને સામાન્ય નાગરિકો વચ્ચે મોટી ચર્ચા ચાલી રહી છે. ગ્રાહકોના એક વર્ગનું કહેવું છે કે આ ઇંધણથી વાહનોને નુકસાન થાય છે અને સરકારને જૂની એટલે કે E10 (૧૦% ઇથેનોલ) નીતિ પર પાછા ફરી જવું જોઈએ. જો કે, સોશિયલ મીડિયા પર ચાલી રહેલા આ વિરોધ વચ્ચે કેન્દ્ર સરકારના પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયે પોતાની નીતિનો મજબૂત બચાવ કર્યો છે. સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે E20 નીતિમાંથી પાછા હટવું હવે દેશ માટે આર્થિક અને સામાજિક રીતે શક્ય નથી, કારણ કે આ આખી વ્યવસ્થા પાછળ ૧ લાખ કરોડ રૂપિયાનું મસમોટું રોકાણ અને લાખો ખેડૂતોનું હિત જોડાયેલું છે.
₹૧ લાખ કરોડના જાહેર નાણાં અને રોકાણનું જોખમ
પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયના સત્તાવાર આંકડા અનુસાર, છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારતને ઇંધણ ક્ષેત્રે આત્મનિર્ભર બનાવવા માટે દેશભરમાં ઇથેનોલ ઉત્પાદન ક્ષમતા અને સંબંધિત ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઊભું કરવામાં આવ્યું છે. આ પ્રોજેક્ટ્સ માટે જાહેર ક્ષેત્રની બેંકોએ વાર્ષિક આશરે ૧ લાખ કરોડ રૂપિયાનું ધિરાણ (લોન) પૂરું પાડ્યું છે. આ હજારો કરોડ રૂપિયાનું રોકાણ દેશના ખેડૂતો, સહકારી સંસ્થાઓ, ખાનગી કંપનીઓ અને સરકારી ઓઇલ કંપનીઓએ ભેગા મળીને કર્યું છે. જો સરકાર અચાનક E20 ને બદલે જૂની E10 નીતિ લાગુ કરી દે, તો આ સમગ્ર ઉત્પાદન ક્ષમતા રાતોરાત બરબાદ થઈ શકે છે અને દેશની બેંકિંગ સિસ્ટમ પર મોટું આર્થિક સંકટ આવી શકે છે.
માઇલેજમાં ઘટાડો અને એન્જિન જામ થવાની અફવાઓનું સત્ય
સોશિયલ મીડિયા પર અવારનવાર એવા દાવા કરવામાં આવે છે કે E20 પેટ્રોલના કારણે ગાડીઓની માઇલેજ ઘટી જાય છે અને વાહનના એન્જિન, ઇંધણ ટાંકી (ફ્યુઅલ ટેન્ક) તેમજ રબરની પાઇપો કાટ લાગવાને કારણે નુકસાન પામે છે. આ બાબતે સરકારે વૈજ્ઞાનિક તથ્યો સામે રાખ્યા છે. મંત્રાલયે સ્વીકાર્યું છે કે ઇથેનોલના કારણે વાહનની માઇલેજમાં ૩ થી ૫ ટકાનો મામૂલી ઘટાડો થઈ શકે છે, પરંતુ એન્જિન જામ થવું કે રબર પાઇપ તૂટી જવી તેવા દાવા તદ્દન ખોટા છે. કોઈપણ વૈજ્ઞાનિક પરીક્ષણમાં એ સાબિત થયું નથી કે આ ઇંધણ વાહનના આંતરિક ભાગોને નુકસાન પહોંચાડે છે. આ માત્ર બજારમાં ફેલાવવામાં આવતી અફવાઓ છે.
અલગ-અલગ ઇંધણના વિકલ્પો કેમ શક્ય નથી?
કેટલાક ઓટોમોબાઈલ નિષ્ણાતોએ એવું સૂચન કર્યું હતું કે પેટ્રોલ પંપ પર ગ્રાહકોને તેમની મરજી મુજબ શુદ્ધ પેટ્રોલ, E10 અથવા E20 ખરીદવાનો અલગ-અલગ વિકલ્પ આપવો જોઈએ. સરકારે આ બાબતે હાથ ઊંચા કરી દીધા છે. મંત્રાલયના મતે, દેશભરમાં અલગ-અલગ ગ્રેડના પેટ્રોલનો પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવો, તેના સંગ્રહ (સ્ટોરેજ) માટે અલગ ટાંકીઓ બનાવવી અને વિતરણ માટે આખી જુદી સિસ્ટમ ઊભી કરવી અત્યંત જટિલ અને ખર્ચાળ પ્રક્રિયા છે. આનાથી સપ્લાય ચેઇન ખોરવાઈ શકે છે અને પેટ્રોલ પંપ ચલાવવાનો ખર્ચ બમણો થઈ શકે છે, જે આખરે ગ્રાહકો પર જ ભારે પડશે.
આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઇલ અને ઇથેનોલનું ગણિત
ઇથેનોલની ઉર્જા કાર્યક્ષમતા સામાન્ય પેટ્રોલ કરતા ઓછી હોવા છતાં, તેનું ઉત્પાદન કરવું સસ્તું નથી. જો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલ (કચ્ચું તેલ) નો ભાવ પ્રતિ બેરલ ૭૦ ડૉલરની આસપાસ હોય, તો ભારતમાં E20 નું ઉત્પાદન શુદ્ધ પેટ્રોલ કરતા વધુ મોંઘું પડે છે. પરંતુ, જ્યારે ગ્લોબલ ક્રાઈસિસના કારણે ક્રૂડ ઓઇલ પ્રતિ બેરલ ૧૨૦ થી ૧૩૦ ડૉલર પર પહોંચી જાય છે, ત્યારે આ જ ઇથેનોલ દેશ માટે બહુ મોટો અને સસ્તો આર્થિક સપોર્ટ બની જાય છે.
સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે સરકાર દેશના અન્નદાતા એટલે કે ખેડૂતોને આર્થિક ટેકો આપવા માટે નિશ્ચિત ભાવો પર ઇથેનોલની ખરીદી કરે છે. ચાલુ સપ્લાય વર્ષ માટે, સરકારે સી-મોલાસીસ (શેરડીના રસમાંથી બનતી આડપેદાશ) માંથી બનતા ઇથેનોલનો સત્તાવાર ભાવ ૫૭.૯૭ રૂપિયા પ્રતિ લિટર અને મકાઈ આધારિત ઇથેનોલનો ભાવ ૭૧.૮૬ રૂપિયા પ્રતિ લિટર નક્કી કર્યો છે. આમ, E20 નીતિનો અંતિમ હેતુ માત્ર પ્રદૂષણ ઘટાડવાનો નથી, પરંતુ વિદેશથી મંગાવાતા મોંઘા ક્રૂડ ઓઇલની આયાત પરની નિર્ભરતા ઓછી કરીને કરોડો ભારતીય ખેડૂતોના ખિસ્સા સુધી સીધા પૈસા પહોંચાડવાનો છે.
