ACનું આયુષ્ય વધારવું છે? તો આજે જ જાણી લો આ ‘3-મિનિટના નિયમ’નું મહત્વ
ઉનાળાની ઋતુ હોય અને એર કન્ડિશનર (AC) નો સહારો ન લઈએ, તેવું આજના સમયમાં વિચારવું પણ મુશ્કેલ છે. કાળઝાળ ગરમી અને બફારાથી બચવા માટે આપણેમાંથી મોટાભાગના લોકો કલાકો સુધી AC ચાલુ રાખીને બેસીએ છીએ. પરંતુ શું તમે ક્યારેય ધ્યાન આપ્યું છે કે રિમોટથી AC બંધ કર્યા પછી જો તમે તેને તરત જ ફરીથી ચાલુ કરવા માંગો, તો તે તરત શરૂ થતું નથી? તે થોડી મિનિટોનો સમય લે છે. અવારનવાર લોકો તેને AC ની ટેકનિકલ ખામી કે રિમોટની સમસ્યા સમજી લે છે, પરંતુ તેની પાછળ એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ સુરક્ષા તંત્ર (Safety mechanism) કામ કરી રહ્યું હોય છે, જેને ‘3-મિનિટનો નિયમ’ કહેવામાં આવે છે.
ચાલો સમજીએ કે આ નિયમ શું છે અને તમારા મોંઘા AC નું આયુષ્ય વધારવા માટે તે કેમ અનિવાર્ય છે.
શું છે આ 3-મિનિટનો નિયમ?
એર કન્ડિશનરની અંદર ‘કોમ્પ્રેસર’ તેનું હૃદય છે. જ્યારે તમે AC બંધ કરો છો, ત્યારે કોમ્પ્રેસરની અંદરનું દબાણ (Pressure) ખૂબ જ વધારે હોય છે. જો તે જ ક્ષણે તેને ફરીથી ચાલુ કરવામાં આવે, તો મોટરને અત્યંત દબાણ સાથે શરૂ થવું પડે છે, જેનાથી તેના બળી જવાનું કે બગડવાનું જોખમ ઘણું વધી જાય છે.
તેથી જ, મોટાભાગના આધુનિક AC માં ‘ટાઇમ-ડિલે’ સેફ્ટી સિસ્ટમ હોય છે. જ્યારે તમે AC બંધ કરો છો અથવા પાવર કટ પછી વીજળી પાછી આવે છે, ત્યારે આ સેફ્ટી સિસ્ટમ કોમ્પ્રેસરને ઓછામાં ઓછી 3 થી 5 મિનિટ સુધી ફરીથી ચાલુ થતા રોકે છે. આ વિલંબ જાણીજોઈને રાખવામાં આવે છે જેથી સિસ્ટમનું પ્રેશર સામાન્ય થઈ જાય અને કોમ્પ્રેસર સુરક્ષિત રીતે પોતાનું કામ ફરીથી શરૂ કરી શકે.
કોમ્પ્રેસર કેવી રીતે કામ કરે છે?
કોમ્પ્રેસરનું મુખ્ય કાર્ય રેફ્રિજરેન્ટ ગેસને ઓછા દબાણથી ઉચ્ચ દબાણ (Low to High Pressure) માં બદલવાનું છે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયા દરમિયાન ગેસ ગરમ થાય છે અને પછી તેને કન્ડેન્સર કોઇલ્સ દ્વારા ઠંડુ કરવામાં આવે છે. આ ઠંડુ થયેલું રેફ્રિજરેન્ટ ઘરની અંદર ફરીને રૂમની ગરમી શોષી લે છે અને તમને ઠંડી હવા મળે છે.
AC ના બહેતર પ્રદર્શન માટે તે જરૂરી છે કે કોમ્પ્રેસર પર ખૂબ વધારે દબાણ ન પડે. જો કોમ્પ્રેસર યોગ્ય સંતુલનમાં કામ કરશે, તો જ AC સારી કૂલિંગ આપશે અને તમારી વીજળીનો વપરાશ પણ નિયંત્રિત રહેશે.
વારંવાર ઓન-ઓફ કરવાથી થતા નુકસાન
અવારનવાર લોકો વીજળી બચાવવાના ચક્કરમાં AC ને વારંવાર બંધ અને ચાલુ કરતા હોય છે. આ આદત તમારા AC માટે કોઈ ‘વિનાશક’ થી ઓછી નથી. તેના મુખ્ય નુકસાન નીચે મુજબ છે:
-
કોમ્પ્રેસરનું આયુષ્ય ઘટવું: વારંવાર સ્ટાર્ટ-સ્ટોપ કરવાથી કોમ્પ્રેસરની મોટર પર અત્યંત તણાવ પડે છે, જેનાથી તેનું આયુષ્ય ઘટી જાય છે.
-
વીજળીના વપરાશમાં વધારો: AC ને શરૂ થવાના (Start-up) સમયે સૌથી વધુ વીજળીની જરૂર હોય છે. જો તમે તેને વારંવાર ઓન-ઓફ કરશો, તો તે સતત ચાલવા કરતા વધુ વીજળી વાપરશે.
-
ઓછી કૂલિંગ અને ભેજ (Humidity): AC બંધ કરવાથી રૂમનું તાપમાન તરત જ વધવા લાગે છે અને હવામાં ભેજ (Humidity) વધી જાય છે. ફરીથી ચાલુ કરવા પર AC એ સમગ્ર રૂમને ફરીથી ઠંડો કરવા માટે ડબલ મહેનત કરવી પડે છે, જેનાથી રૂમનું તાપમાન સમાન રહેતું નથી.
-
ઇલેક્ટ્રિકલ સ્ટ્રેસ: વારંવાર ચાલુ કરવાથી AC ના ઇલેક્ટ્રિકલ કમ્પોનન્ટ્સ જેવા કે કેપેસિટર પર પણ ખરાબ અસર પડે છે, જેનાથી શોર્ટ સર્કિટ થવાની શક્યતા વધી જાય છે.
સાચી રીત શું છે?
નિષ્ણાતો અને AC બનાવતી કંપનીઓની સલાહ છે કે જો તમારે કોઈ કામ માટે 10-15 મિનિટ માટે બહાર જવું હોય, તો AC બંધ કરવાને બદલે તાપમાન (જેમ કે 24-26 ડિગ્રી સેલ્સિયસ) પર સેટ કરીને છોડી દેવું વધુ સારું છે. આનાથી કોમ્પ્રેસરે વારંવાર ‘સ્ટાર્ટ-અપ સ્ટ્રેસ’ સહન કરવો પડશે નહીં.
આગલી વખતે જ્યારે તમારું AC બંધ થયા પછી તરત ચાલુ ન થાય, તો ગભરાશો નહીં. તે માત્ર પોતાનું કામ સુરક્ષિત રીતે કરવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. યાદ રાખો, તમારા AC નો તે 3 મિનિટનો આરામ તેના અનેક વર્ષોની મજબૂતી માટે જરૂરી છે. તમારી આદતોમાં સુધારો કરો અને તમારા એર કન્ડિશનરને સુરક્ષિત રાખો.
