વૈશ્વિક તણાવની બજાર પર સીધી અસરઃ અમેરિકા-ઇરાન વિવાદ વચ્ચે સોના-ચાંદીના સ્થાનિક ભાવમાં મોટો ઘટાડો
વૈશ્વિક કોમોડિટી માર્કેટમાં ચાલી રહેલી ઉથલપાથલની સીધી અસર ભારતીય સર્રાફા બજાર પર જોવા મળી રહી છે. દિલ્હીના સ્થાનિક સર્રાફા બજારમાં શુક્રવાર, ૧૭ જુલાઈના રોજ સોના અને ચાંદીના ભાવમાં મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે, જેના કારણે સોનાની કિંમત છેલ્લા ત્રણ અઠવાડિયાની સૌથી નીચી સપાટીએ પહોંચી ગઈ છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધી રહેલા ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ અને આર્થિક સમીકરણો બદલાવાને કારણે કિંમતી ધાતુઓના ડોમેસ્ટિક માર્કેટમાં આ મોટો કડાકો જોવા મળ્યો છે.
દિલ્હી સર્રાફા બજારમાં શુક્રવારે કારોબારના અંતે સોનાનો ભાવ ૮૦૦ રૂપિયા પ્રતિ ૧૦ ગ્રામ ઘટીને ૧,૪૫,૦૦૦ રૂપિયા પર બંધ થયો હતો. સોનાની સાથે ચાંદીમાં પણ મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. ચાંદીની કિંમતોમાં એક જ દિવસમાં ૨,૦૦૦ રૂપિયાનો મોટો કડાકો આવ્યો હતો, જેના કારણે તે ૨,૨૨,૫૦૦ રૂપિયા પ્રતિ કિલોગ્રામના સ્તરે આવીને અટકી હતી.
આંતરરાષ્ટ્રીય અને સ્થાનિક વાયદા બજારની સ્થિતિ
વૈશ્વિક બજારોની વાત કરીએ તો ત્યાં સોના અને ચાંદીમાં મિશ્ર વલણ જોવા મળ્યું હતું. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પોટ ગોલ્ડ (હાજર સોનું) ૦.૪ ટકા વધીને ૩,૯૮૭.૨૩ ડોલર પ્રતિ ઔંસ પર ટ્રેડ કરી રહ્યું હતું, જ્યારે યુએસ ગોલ્ડ ફ્યુચર્સ ૦.૦૩ ટકાના સામાન્ય ઘટાડા સાથે ૩,૯૯૦ ડોલર પ્રતિ ઔંસ પર જોવા મળ્યું હતું. જો કે, એકંદરે આ અઠવાડિયું સોના માટે ખૂબ જ ખરાબ સાબિત થયું છે, કારણ કે આ વૈશ્વિક સપ્તાહ દરમિયાન સોનાના ભાવમાં ૩ ટકાથી વધુનો ઘટાડો થઈ ચૂક્યો છે. બીજી તરફ, આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પોટ સિલ્વર ૦.૬ ટકા ઘટીને ૫૫.૧૮ ડોલર પ્રતિ ઔંસ પર આવી ગઈ હતી.
ભારતના મલ્ટી કોમોડિટી એક્સચેન્જ (MCX) પર પણ ગોલ્ડ અને સિલ્વર ફ્યુચર્સ (વાયદા બજાર) માં ભારે દબાણ જોવા મળ્યું હતું. સાંજના ટ્રેડિંગ સેશન દરમિયાન એમસીએક્સ પર સોનું ૦.૨૫ ટકા એટલે કે ૩૪૮ રૂપિયા ઘટીને ૧,૪૦,૦૦૦ રૂપિયા પ્રતિ ૧૦ ગ્રામ પર કારોબાર કરી રહ્યું હતું. આ જ સમયે સિલ્વર ફ્યુચર્સમાં પણ આશરે ૦.૮૪ ટકાનો નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો, જે સ્થાનિક બજારના સેન્ટિમેન્ટને નબળું પાડી રહ્યો છે.
અમેરિકા-ઈરાન સંઘર્ષ અને મોંઘવારીનું ગણિત
બજારના નિષ્ણાતો અને કોમોડિટી વિશ્લેષકોના જણાવ્યા અનુસાર, સોના અને ચાંદીના ભાવો પર હાલમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા સંઘર્ષની સૌથી મોટી નકારાત્મક અસર પડી રહી છે. આ યુદ્ધ જેવી સ્થિતિને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલ (કચા તેલ) ના ભાવમાં તીવ્ર ઉછાળો આવ્યો છે. ક્રૂડ ઓઇલ મોંઘું થવાને કારણે વૈશ્વિક સ્તરે મોંઘવારી (ઇન્ફ્લેશન) ઝડપથી વધવાની આશંકા ઊભી થઈ છે. સામાન્ય રીતે મોંઘવારી વધવાના માહોલમાં મધ્યસ્થ બેંકો વ્યાજ દરોમાં વધારો કરે છે અથવા તો વ્યાજ દરો ઊંચા સ્તરે જાળવી રાખે છે.
ફોરેક્સ ડોટ કોમના જાણીતા માર્કેટ એનાલિસ્ટ રઝાકઝાદાએ આ પરિસ્થિતિ પર પ્રકાશ પાડતા જણાવ્યું હતું કે, બજારમાં ભાવ નીચે જતાં જ શોર્ટ સેલર્સ સક્રિય બને છે અને આ તકનો મહત્તમ ફાયદો ઉઠાવે છે. જો આગામી દિવસોમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ હજુ વધુ ઉપર જશે, તો તેની સીધી નકારાત્મક અસર સોના પર ચાલુ રહેશે. ઓઇલ મોંઘું થવાથી મોંઘવારી વધશે અને તેને કાબૂમાં લેવા માટે અમેરિકી કેન્દ્રીય બેંક ફેડરલ રિઝર્વ વ્યાજ દરોમાં વધારો કરી શકે છે. ટ્રેડર્સ હાલમાં આગામી સપ્ટેમ્બર મહિનામાં અમેરિકામાં વ્યાજ દર વધવાની ૫૦ ટકા આશા રાખી રહ્યા છે. જ્યારે વ્યાજ દરો વધે છે અથવા બોન્ડ યીલ્ડ વધે છે, ત્યારે સોનાની આકર્ષકતા ઓછી થઈ જાય છે, કારણ કે સોનું એક એવી એસેટ છે જેના પર કોઈ નિયમિત વ્યાજ કે યીલ્ડ મળતી નથી.
રેકોર્ડ હાઇ સ્તરેથી ૩૦ ટકા સુધીનું મોટું પતન
ચાલુ વર્ષની શરૂઆતથી જ કિંમતી ધાતુઓ પર સતત દબાણ જોવા મળી રહ્યું છે. જાન્યુઆરી મહિનાના અંતમાં સોનાના ભાવ તમામ રેકોર્ડ તોડીને તેની સર્વોચ્ચ સપાટીએ પહોંચી ગયા હતા. પરંતુ ત્યારપછી બજારનું ચિત્ર સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગયું છે. સોનું અત્યારે તેની રેકોર્ડ ઊંચી સપાટીથી ૩૦ ટકાથી વધુ ઘટી ચૂક્યું છે. ખાસ કરીને ફેબ્રુઆરીના અંતમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે શરૂ થયેલા પ્રાદેશિક સંઘર્ષ બાદ સોના અને ચાંદીના આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર પર ભારે દબાણ ઊભું થયું છે, જે હાલમાં અટકવાનું નામ નથી લઈ રહ્યું.
