ઘરમાં ગેસ સિલિન્ડર મંગાવતા પહેલા જાણી લો આ જરૂરી નિયમ, થોડી બેદરકારી બની શકે છે જોખમી!
આજના સમયમાં લગભગ દરેક ઘરના રસોડામાં એલપીજી (LPG) ગેસ સિલિન્ડરનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. સવારની ચાથી લઈને રાત્રિના જમવા સુધી, આપણું આખું રૂટીન આના પર જ નિર્ભર હોય છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે જે ગેસ સિલિન્ડરનો તમે રોજ બેધડક ઉપયોગ કરો છો, જો તેમાં થોડી પણ બેદરકારી રાખવામાં આવે તો તે તમારા આખા ઘર માટે કેટલું મોટું જોખમ બની શકે છે? અવારનવાર ગેસ લીક થવાની કે સિલિન્ડર ફાટવાની ડરામણી ખબરો સામે આવતી રહે છે.
અમારામાંથી મોટાભાગના લોકો જ્યારે ગેસ ડિલિવરીમેન સિલિન્ડર લઈને આવે છે, ત્યારે કશું જ ચેક કર્યા વગર તેને સીધો રસોડામાં મુકાવી દઈએ છીએ અને ડિલિવરી બોયને પૈસા કે ઓટીપી આપીને વિદાય કરી દઈએ છીએ. આ નાની સરખી બેદરકારી તમને અને તમારા પરિવારને મોટા સંકટમાં મૂકી શકે છે. એટલા માટે આ અત્યંત જરૂરી છે કે જ્યારે પણ તમારા ઘરે નવો ગેસ સિલિન્ડર આવે, ત્યારે તમે કેટલીક અગત્યની બાબતોની પૂરી તપાસ ચોક્કસ કરો. આવો વિસ્તારથી જાણીએ તે 5 અત્યંત જરૂરી બાબતો વિશે, જેને એલપીજી સિલિન્ડર લેતી વખતે તમારે દરેક હાલમાં ધ્યાનમાં રાખવી જોઈએ.
૧. સિલિન્ડરની સુરક્ષા સીલ (Safety Seal) અને પ્લાસ્ટિક કેપ ચેક કરો
જ્યારે પણ ડિલિવરીમેન તમારા દરવાજા પર સિલિન્ડર લઈને આવે, ત્યારે સૌથી પહેલા તેની સીલ એટલે કે પ્લાસ્ટિક કેપને ધ્યાનથી જુઓ.
-
કંપની દ્વારા સિલિન્ડર પર એક વિશેષ સીલ અને સુરક્ષા તાર લગાવવામાં આવે છે, જેના પર હોલોગ્રામ કે કંપનીનો લોગો હોય છે.
-
આ વાતનું વિશેષ ધ્યાન રાખો કે સીલ ક્યાંયથી તૂટેલી કે શિથિલ તો નથી ને.
-
જો તમને સીલ વિશે સહેજ પણ શંકા હોય, અથવા જો તે પહેલેથી જ ખુલ્લું દેખાય, તો માની લો કે સિલિન્ડર સાથે છેડછાડ કરવામાં આવી છે. આવી સ્થિતિમાં, તરત જ ડિલિવરી કરનાર વ્યક્તિને સિલિન્ડર પાછો લેવા અને નવું સિલિન્ડર માંગવા કહો. તૂટેલી સીલ સાથે ક્યારેય સિલિન્ડર સ્વીકારશો નહીં.
૨. સિલિન્ડરનું વજન (Weight) અને લીકેજની તપાસ
ગેસ ચોરી થવાની કે સિલિન્ડરમાં ઓછો ગેસ મળવાની ફરિયાદો સામાન્ય રીતે સાંભળવા મળે છે. એટલા માટે ડિલિવરી લેતી વખતે વજન અને લીકેજની તપાસ કરવી ખૂબ જ જરૂરી છે.
-
વજનની તપાસ: દરેક એલપીજી સિલિન્ડર પર તેનું કુલ વજન (Gross Weight – ખાલી સિલિન્ડરનું વજન અને ભરાયેલા ગેસનું વજન) પેઇન્ટ કરીને લખેલું હોય છે. તમે ઈચ્છો તો ડિલિવરીમેનને કહી શકો કે તે કાંટા પર તોળીને બતાવે, અથવા તમારા ઘરના વજન કરવાના કાંટાનો ઉપયોગ કરી શકો છો. જો વજનમાં મોટો તફાવત દેખાય, તો સિલિન્ડર ન લો.
-
ગેસ લીકેજ ચેક કરવું: ગેસ લીક થઈ રહ્યો છે કે નહીં, તેની તપાસ કરવાની એક ખૂબ જ સરળ રીત છે. સિલિન્ડરના રેગ્યુલેટર જોડવાના મોં પાસે થોડું સાબુનું પાણી કે સર્ફનું દ્રાવણ લગાવીને જુઓ. જો ત્યાં પરપોટા (Bubbles) બનવા લાગે, તો તેનો અર્થ એ છે કે ગેસ લીક થઈ રહ્યો છે. આ ઉપરાંત, જો તમને ગેસની વિચિત્ર ગંધ આવતી હોય, તો તરત જ સતર્ક થઈ જાઓ અને સિલિન્ડરને તરત જ પાછો આપી દો.
૩. ડિલિવરીનો ઓટીપી (OTP / DAC) અને પારદર્શક ચૂકવણી
આજકાલ લગભગ બધી જ ગેસ એજન્સીઓ (જેમ કે Indane, HP, Bharat Gas) એ ડિલિવરી પ્રક્રિયાને સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત અને પારદર્શક બનાવવા માટે ઓટીપી (OTP) સિસ્ટમ લાગુ કરી દીધી છે, જેને ડિલિવરી ઓથેન્ટિકેશન કોડ (DAC) કહેવામાં આવે છે.
-
જ્યાં સુધી તમારા રજિસ્ટર્ડ મોબાઈલ નંબર પર આવેલો ઓટીપી તમે ડિલિવરીમેનને નહીં જણાવો, ત્યાં સુધી તેની મશીનથી ડિલિવરી સફળ નહીં થાય.
-
ક્યારેય પણ સિલિન્ડર સંપૂર્ણપણે ચેક કર્યા વગર અને તેની સ્થિતિથી સંતુષ્ટ થયા વગર તમારો ઓટીપી શેર કરશો નહીં.
-
આ ઉપરાંત, પેમેન્ટ કરતી વખતે હંમેશા એટલા જ પૈસા આપો જેટલા સરકાર કે તમારી એજન્સી દ્વારા નક્કી કરવામાં આવ્યા છે. જો ડિલિવરીમેન વધારાના પૈસા (બક્ષિસ કે ટિપના નામે) માંગે, તો તમે તેનો વિરોધ કરી શકો છો. ડિજિટલ પેમેન્ટ કરતી વખતે પણ સાચી રકમની જ ચૂકવણી કરો.
૪. સિલિન્ડર પર લખેલી એક્સપાયરી ડેટ (Expiry Date) ચોક્કસ જુઓ
આ એક એવી બાબત છે જેના પર ખૂબ જ ઓછા લોકોનું ધ્યાન જાય છે, પરંતુ આ સુરક્ષાની દ્રષ્ટિએ સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે. શું તમે જાણો છો કે ગેસ સિલિન્ડરની પણ એક એક્સપાયરી ડેટ હોય છે?
-
સિલિન્ડરના ઉપલા ભાગ (ત્રણ પટ્ટીઓ કે હેન્ડલવાળા ગોળ ભાગ) પર લોઢા પર અંગ્રેજીના અક્ષરો (A, B, C, D) અને સાથે કેટલાક અંક (જેમ કે 28 કે 30) લખેલા હોય છે.
-
આ કોડિંગ સિલિન્ડરની ટેસ્ટિંગ અને એક્સપાયરી ડેટ દર્શાવે છે:
-
A નો અર્થ જાન્યુઆરીથી માર્ચ (મહિનો)
-
B નો અર્થ એપ્રિલથી જૂન
-
C નો અર્થ જુલાઈથી સપ્ટેમ્બર
-
D નો અર્થ ઓક્ટોબરથી ડિસેમ્બર
-
-
તેની આગળ લખેલા અંક (જેમ કે 28) તે વર્ષને જણાવે છે (એટલે કે વર્ષ 2028). જો તમારા સિલિન્ડર પર લખેલી એક્સપાયરી ડેટ નીકળી ચૂકી છે, તો તે સિલિન્ડર જૂનો અને અસુરક્ષિત હોઈ શકે છે. આવા સિલિન્ડરનો ઉપયોગ કરવાનું ટાળો અને તરત બદલાવી લો.
૫. કેશ મેમો (Cash Memo) અને રસીદ લેવાનું ભૂલશો નહીં
લોકો ઘણીવાર સિલિન્ડર મેળવ્યા પછી સ્લિપ અથવા કેશ મેમો લેવામાં નિષ્ફળ જાય છે, અથવા તેઓ તેને તરત જ ફેંકી દે છે. આમ કરવાથી તમારા માટે નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે છે.
-
સિલિન્ડર લેતી વખતે ડિલિવરીમેન પાસેથી હંમેશા પાકી રસીદ અથવા કેશ મેમો જરૂર લો.
-
આ રસીદ પર સિલિન્ડરની કિંમત, બુકિંગ આઈડી અને સબસિડી સાથે જોડાયેલી જરૂરી જાણકારીઓ નોંધાયેલી હોય છે.
-
જો ભવિષ્યમાં ક્યારેય સિલિન્ડરમાં કોઈ ટેકનિકલ ખરાબી નીકળે કે ગેસ સાથે જોડાયેલી કોઈ દુર્ઘટના થઈ જાય, તો આ જ કેશ મેમો તમારી પાસે એક માન્ય પુરાવા તરીકે કામ કરે છે, જેના આધારે તમે ગેસ કંપની સામે ક્લેમ કે ફરિયાદ કરી શકો છો.
જરૂરી સાવધાની
સલામતી કરતાં વધુ મહત્વનું કંઈ નથી. થોડી તકેદારી અને સમજદારી તમને અને તમારા સમગ્ર પરિવારને મોટા અકસ્માતોથી બચાવી શકે છે. આગલી વખતે જ્યારે ગેસ સિલિન્ડર તમારા ઘરે આવે, ત્યારે આ પાંચ બાબતો તપાસવામાં અચકાશો નહીં: સીલ, વજન, લીકેજ, OTP અને સમાપ્તિ તારીખ. જો ડિલિવરી કરનાર વ્યક્તિ તમને ઉતાવળ કરે અથવા તમને ચેક કરતા અટકાવવાનો પ્રયાસ કરે, તો તેમની વાત સાંભળશો નહીં. સુરક્ષિત રહો અને તમારા પરિવારને પણ સુરક્ષિત રાખો.
