“એપલની સુરક્ષા પોકળ સાબિત થઈ…” – નકલી ક્રિપ્ટો એપના કારણે યુઝર્સે કરોડો ગુમાવ્યા!
તકનીકી જગતમાં પોતાની મજબૂત સુરક્ષા અને પ્રાઇવસી માટે જાણીતી કંપની એપલ (Apple) હાલમાં એક ગંભીર કાનૂની મુશ્કેલીમાં ફસાઈ છે. એપલના અધિકૃત ‘એપ સ્ટોર’ (App Store) પરથી એક નકલી ક્રિપ્ટોકરેન્સી વોલેટ એપ ડાઉનલોડ કરવાના કારણે ત્રણ યુઝર્સે મળીને આશરે ૧.૮ મિલિયન યુઝર્સ ડોલર (આશરે ૧૫ કરોડ રૂપિયાથી વધુ) ની કિંમતના બિટકોઇન ગુમાવ્યા છે. આ ઘટના બાદ પિડિત યુઝર્સે એપલ કંપનીની બેદરકારી સામે અદાલતના દરવાજા ખટખટાવ્યા છે.
ટેકનોલોજી ન્યૂઝ પોર્ટલ ‘ટેકક્રંચ’ ના અહેવાલ મુજબ, આ કેસ કેલિફોર્નિયાના નોર્ધન ડિસ્ટ્રિક્ટ કોર્ટમાં દાખલ કરવામાં આવ્યો છે. પિડિતોનો આરોપ છે કે એપલ તેના એપ સ્ટોરની ચકાસણી પ્રક્રિયા (Review Process) માં નિષ્ફળ રહી છે, જેના કારણે એક સ્પષ્ટપણે ફ્રોડ હોય તેવી એપ એપ સ્ટોર પર લાઇવ થઈ ગઈ અને લોકો તેનો ભોગ બન્યા.
શું છે સમગ્ર મામલો? નકલી ‘Sparrow Wallet’ નો ખેલ
રિપોર્ટ અનુસાર, ફરિયાદ કરનાર ત્રણેય આઇઓએસ (iOS) યુઝર્સે એપલ એપ સ્ટોર પરથી ‘Sparrow Wallet’ નામની એક એપ ડાઉનલોડ કરી હતી. યુઝર્સને લાગ્યું કે આ બિટકોઇન સાચવવા માટેનું અધિકૃત વોલેટ છે. પરંતુ હકીકતમાં, તે અસલી એપની નકલ કરીને બનાવવામાં આવેલી એક મિલિશિયસ (હાનિકારક) એપ હતી.
જેવા યુઝર્સે પોતાના બિટકોઇન આ નકલી એપમાં ટ્રાન્સફર કર્યા, કે તરત જ તેમની તમામ ડિજિટલ મિલકત ગાયબ થઈ ગઈ. સૌથી ચોંકાવનારી બાબત એ છે કે અસલી Sparrow Wallet ની કોઈ સત્તાવાર iOS એપ ઉપલબ્ધ જ નથી! તે માત્ર ડેસ્કટોપ પ્લેટફોર્મ માટે બનેલું સોફ્ટવેર છે. આવી સ્થિતિમાં એપલ જેવી વૈશ્વિક ટેક કંપનીના સ્ટોર પર આ નકલી એપ કેવી રીતે પહોંચી અને રિવ્યૂ પ્રક્રિયામાંથી પસાર થઈ ગઈ, તે એક મોટો રહસ્ય અને ગંભીર ચિંતાનો વિષય બન્યો છે.
ગ્રાહકોને થયેલું મુખ્ય નુકસાન:
-
જેમ્સ રામિરેઝ: આશરે $૮૭૫,૯૯૯ (લગભગ ૭.૩ કરોડ રૂપિયા) ની કિંમતના બિટકોઇન ગુમાવ્યા.
-
ક્રિસ્ટોફર એલિસ: આશરે $૮૪૦,૦૦૦ (લગભગ ૭ કરોડ રૂપિયા) નું નુકસાન સહન કર્યું.
-
જેલેન ડેલ્ગાડો: આશરે $૧૨૦,૦૦૦ (લગભગ ૧ કરોડ રૂપિયા) નો ચૂનો લાગ્યો.
આ ત્રણેય પીડિતોએ એપલ પાસે પોતાના આર્થિક નુકસાનની ભરપાઈ અને સાથે વધારાના વળતર (Damages) ની માંગ કરી છે.
એપલના ‘સુરક્ષાના દાવા’ સામે મોટો પડકાર
આ દાવો એપલના તે મુખ્ય ડિફેન્સને સીધો પડકાર ફેંકે છે, જે કંપની વર્ષોથી રજૂ કરતી આવી છે. એપલ હંમેશાં એવો દાવો કરે છે કે તેનો પ્લેટફોર્મ (Ecosystem) એન્ડ્રોઇડ કે અન્ય ઓપન પ્લેટફોર્મ્સ કરતાં ઘણો વધુ સુરક્ષિત છે કારણ કે તે દરેક એપને સ્ટોર પર મૂકતા પહેલાં કડક ચેકિંગમાંથી પસાર કરે છે.
કેસની ફાઇલિંગમાં ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે કે, “એપલે પોતાની જાતને, પોતાની પ્રોડક્ટ્સ અને સેવાઓને અન્ય કોઈ પણ સ્પર્ધક ટેકનોલોજી કંપની કરતાં વધુ સુરક્ષિત અને વિશ્વાસપાત્ર તરીકે રજૂ કરી છે.” એપલના આ સુરક્ષાના વાયદા અને કડક નિયંત્રણ પર ભરોસો રાખીને જ યુઝર્સે એપ સ્ટોર પર ઉપલબ્ધ એપને સાચી માની લીધી હતી.
ડેવલપરની ચેતવણી છતાં એપલની નિષ્ક્રિયતા?
આ કેસમાં બીજો એક મહત્વનો મુદ્દો એ સામે આવ્યો છે કે અસલી Sparrow Bitcoin Wallet ના સર્જક ક્રેગ રો (Craig Raw) એ અગાઉથી જ એપલને ચેતવણી આપી હતી. તેમણે જાહેરમાં જણાવ્યું હતું કે એપલના એપ સ્ટોર પર તેમના નામે નકલી Sparrow Wallet એપ્લિકેશન્સ દેખાઈ રહી છે.
ફરિયાદીઓનો તર્ક છે કે ડેવલપર દ્વારા ચેતવણી આપવામાં આવી હોવા છતાં, એપલે સમયસર આ સ્કેમ એપ્સને ઓળખીને દૂર કરી નહીં. જો એપલે પોતાની જવાબદારી યોગ્ય રીતે નિભાવી હોત, તો યુઝર્સ આટલી મોટી રકમ ગુમાવવાથી બચી ગયા હોત.
વિવાદોના વટોળમાં એપલ એપ સ્ટોર
આ ઘટના એવા સમયે સામે આવી છે જ્યારે એપલ અગાઉથી જ વિશ્વભરમાં તેના એપ સ્ટોરની નીતિઓને લઈને કાનૂની અને રેગ્યુલેટરી દબાણનો સામનો કરી રહી છે.
એન્ટિટ્રસ્ટ કાયદાઓ અને ગ્લોબલ રેગ્યુલેટર્સ એપલ પર દબાણ બનાવી રહ્યા છે કે તેઓ યુઝર્સને એપ સ્ટોર સિવાય બહારથી પણ એપ ડાઉનલોડ (Sideloading) કરવાની મંજૂરી આપે. એપલ હંમેશાં સાઇડલોડિંગનો વિરોધ કરતી આવી છે અને દલીલ આપે છે કે ‘સાઇડલોડિંગથી યુઝર્સની સુરક્ષા જોખમાશે અને ફેક એપ્સ સિસ્ટમમાં ઘૂસી જશે.’ પરંતુ આ કિસ્સાએ સાબિત કર્યું છે કે એપલનો પોતાનો એપ સ્ટોર પણ સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત નથી.
યુઝર્સ માટે બોધપાઠ
આ સમગ્ર ઘટના ડિજિટલ અને ક્રિપ્ટો યુગમાં જીવતા તમામ યુઝર્સ માટે એક મોટી ચેતવણી સમાન છે:
-
સત્તાવાર સ્ત્રોત ચકાસો: કોઈપણ નાણાકીય કે ક્રિપ્ટો એપ ડાઉનલોડ કરતા પહેલાં તેની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર જઈને ચેક કરો કે તેમની મોબાઇલ એપ ઉપલબ્ધ છે કે નહીં.
-
એપ રિવ્યૂ અને રેટિંગ્સ જુઓ: અજાણી કે ઓછી ડાઉનલોડ ધરાવતી એપ્સ પર તરત વિશ્વાસ ન કરો.
-
મોટા રોકાણ વખતે સાવચેતી: ક્રિપ્ટોકરેન્સી જેવા સંવેદનશીલ ક્ષેત્રમાં હાર્ડવેર વોલેટ (Hardware Wallet) નો ઉપયોગ કરવો વધુ સુરક્ષિત ગણાય છે.
એપલ સામેનો આ કેસ આવનારા દિવસોમાં એપ સ્ટોરની જવાબદારી અને ગ્રાહક સુરક્ષા અંગેના કાયદાઓમાં મોટો બદલાવ લાવી શકે છે.
