પશ્ચિમ એશિયામાં તણાવ વચ્ચે ઈંધણ સુરક્ષા: જાણો શા માટે ભારત અમેરિકા પાસેથી વધારશે LPG આયાત
દેશમાં રસોઈ ગેસ (LPG) ના ભાવમાં આજે, ૩૦ જુલાઈના રોજ સત્તાવાર રીતે કોઈ ફેરફાર થયો નથી. ઘરેલું વપરાશના સિલિન્ડરમાં છેલ્લે ૭ જૂનના રોજ ₹૨૯ નો વધારો કરવામાં આવ્યો હતો, અને ત્યારથી કિંમતો એ જ સ્તરે યથાવત જળવાઈ રહી છે.
જોકે, ભાવ સ્થિર હોવા છતાં આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સર્જાયેલી ભૂ-રાજકીય પરિસ્થિતિને કારણે ઇંધણ ક્ષેત્રે ચિંતાનો માહોલ છે. પશ્ચિમ એશિયામાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધી રહેલા રાજકીય તણાવના કારણે દરિયાઈ માર્ગો, ખાસ કરીને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) પરથી પસાર થતા તેલ અને ગેસ ટેન્કરોની અવરજવર પર માઠી અસર પડી છે.
વિવિધ શહેરોમાં ઘરેલું અને કોમર્શિયલ સિલિન્ડરના દરો
હાલમાં દેશના જુદા જુદા રાજ્યોમાં સ્થાનિક ટેક્સ અને પરિવહન ખર્ચના આધારે સિલિન્ડરના ભાવો અલગ અલગ જોવા મળે છે. રાજધાની દિલ્હીમાં ઘરેલું ૧૪.૨ કિલોના LPG સિલિન્ડરનો ભાવ ₹૯૪૨.૦ છે, જ્યારે ૧૯ કિલોના કોમર્શિયલ સિલિન્ડરની કિંમત ₹૩૧૧૩.૫ પર પહોંચી છે.
મુંબઈમાં ઘરેલું સિલિન્ડર ₹૯૪૧.૫ અને કોમર્શિયલ સિલિન્ડર ₹૩૦૬૭.૫ માં મળી રહ્યો છે. કોલકાતામાં ઘરેલું ગેસનો દર ₹૯૬૮.૦ અને કોમર્શિયલ દર ₹૩૨૫૬.૦ છે. દક્ષિણ ભારતના ચેન્નાઈમાં ઘરેલું સિલિન્ડર ₹૯૫૭.૫ અને કોમર્શિયલ ₹૩૨૮૩.૦ માં વેચાઈ રહ્યો છે. બેંગલુરુમાં ઘરેલું ગેસનો ભાવ ₹૯૪૪.૫ અને કોમર્શિયલ દર ₹૩૧૯૮.૦ નોંધાયો છે.
ઉત્તર ભારતમાં પંજાબના અમૃતસરમાં ઘરેલું સિલિન્ડર ₹૯૮૩.૦ અને કોમર્શિયલ ₹૩૨૨૦.૦ છે. ઉત્તર પ્રદેશની રાજધાની લખનૌમાં ઘરેલું સિલિન્ડર ₹૯૭૯.૫ અને કોમર્શિયલ ₹૩૨૩૬.૦ માં મળી રહ્યો છે, જ્યારે દિલ્હીને અડીને આવેલા ગાઝિયાબાદમાં ઘરેલું દર ₹૯૩૯.૫૦ અને કોમર્શિયલ દર ₹૩૧૧૩.૫૦ છે. બિહારની રાજધાની પટનામાં દેશમાં સૌથી મોંઘો ગેસ વેચાઈ રહ્યો છે, જ્યાં ઘરેલું સિલિન્ડરનો ભાવ ₹૧૦૩૧.૫ અને કોમર્શિયલ સિલિન્ડરની કિંમત ₹૩૪૦૦.૫ સુધી પહોંચી ગઈ છે.
ગલ્ફ દેશો પર નિર્ભરતા ઘટાડવાની ભારતની વ્યૂહરચના
ભારત વિશ્વનો ત્રીજો સૌથી મોટો તેલ અને ગેસ આયાતકાર દેશ છે. ૨૦૨૫ ના આંકડા મુજબ, ભારતે કુલ ૨૧.૮૫ મિલિયન મેટ્રિક ટન LPG આયાતમાંથી આશરે ૯૦ ટકા જથ્થો મધ્ય પૂર્વ (ગલ્ફ દેશો) માંથી આયાત કર્યો હતો. દેશમાં વપરાતા કુલ રસોઈ ગેસમાંથી લગભગ ૬૬ ટકા હિસ્સો આયાત પર નિર્ભર છે.
આ વર્ષની શરૂઆતમાં અખાતી દેશોમાં સર્જાયેલી અસ્થિરતા અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના નાકાબંધીના ભયને કારણે દેશમાં ગેસના પુરવઠા પર જોખમ ઊભું થયું હતું. આ ભૂતકાળના અનુભવોમાંથી પાઠ ભણીને સરકારે હવે તેના સપ્લાય રૂટને વૈવિધ્યસભર બનાવવાનો નિર્ણય લીધો છે.
ભારત યોજના બનાવી રહ્યું છે કે ૨૦૨૭ સુધીમાં તેની કુલ આયાતનો ૨૫ ટકા (એક ચતુર્થાંશ) હિસ્સો અમેરિકા પાસેથી મેળવવામાં આવે, જેથી અખાતી દેશો પરની એકહથ્થુ નિર્ભરતા ઘટે અને આંતરરાષ્ટ્રીય તણાવ વખતે દેશમાં ગેસની અછત ઊભી ન થાય.
ઈન્ડિયન ઓઈલ ખરીદશે પોતાના જહાજો (VLGC)
પુરવઠાની આ શ્રંખલાને વધુ મજબૂત કરવા માટે ભારતની સૌથી મોટી સરકારી રિફાઇનિંગ કંપની ઈન્ડિયન ઓઈલ કોર્પોરેશન (IOC) એ પણ મોટો નિર્ણય લીધો છે. કંપની ખૂબ જ મોટા ગેસ વાહકો એટલે કે વેરી લાર્જ ગેસ કેરિયર્સ (VLGCs) માં ૫૦ ટકા હિસ્સો ખરીદવાનું આયોજન કરી રહી છે.
અત્યાર સુધી ભારત વિદેશી ચાર્ટર્ડ જહાજો અને ક્રૂડ ટેન્કરો પર આધાર રાખતું હતું. પરંતુ આ નવી ખરીદીથી ઈન્ડિયન ઓઈલ પોતાની માલિકીના વિશાળ જહાજો દ્વારા અમેરિકા જેવા દૂરના દેશોમાંથી સીધા જ મોટા જથ્થામાં LPG ભારતીય બંદરો સુધી લાવી શકશે. આ પગલાથી માત્ર દેશની ઈંધણ સુરક્ષા મજબૂત નહીં થાય પરંતુ લાંબા ગાળે ટ્રાન્સપોર્ટેશન ખર્ચ ઘટતાં ગ્રાહકોને પણ સ્થિર ભાવનો લાભ મળી શકશે.
