DU પ્રશાસનની મોટી મનમાની: નવી શિક્ષણ નીતિના નામે વિદ્યાર્થીઓ સાથે મોટો વિશ્વાસઘાત? જાણો કેમ ફાટી નીકળ્યો આક્રોશ
દિલ્હી યુનિવર્સિટી (DU) ના નોર્થ કેમ્પસમાં તાજેતરમાં વિદ્યાર્થીઓએ એક મોટું અને ઉગ્ર આંદોલન છેડ્યું છે. ભારે વરસાદ અને ઠેર-ઠેર ભરાયેલા પાણીની પરવા કર્યા વિના સેંકડો વિદ્યાર્થીઓ પોતાના ભવિષ્યને બચાવવા માટે રસ્તા પર ઉતરી આવ્યા હતા. ‘ક્રાંતિકારી યુવા સંગઠન’ (KYS) ના કાર્યકરોની આગેવાનીમાં દિલ્હી યુનિવર્સિટીની વિવિધ કોલેજો તેમજ સ્કૂલ ઓફ ઓપન લર્નિંગ (SOL) ના સામાન્ય વિદ્યાર્થીઓએ એક વિશાળ વિરોધ માર્ચનું આયોજન કર્યું હતું.
વિદ્યાર્થીઓનો આરોપ છે કે યુનિવર્સિટી પ્રશાસન દ્વારા લેવામાં આવી રહેલા નિર્ણયો સામાન્ય અને ગરીબ પરિવારમાંથી આવતા વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્યને બરબાદ કરી રહ્યા છે. આ રેલીમાં ફીમાં અસહ્ય વધારો, નબળી ગુણવત્તાનું સ્ટડી મટીરિયલ અને બેઠકોની અછત જેવા ગંભીર મુદ્દાઓ ઉઠાવવામાં આવ્યા હતા.
ફીમાં 300 ટકા સુધીનો તોતિંગ વધારો: NEP-HEFA મોડલનો ઉગ્ર વિરોધ
ગુરુવારના રોજ વિદ્યાર્થી સંગઠન દ્વારા જારી કરવામાં આવેલી અખબારી યાદી અનુસાર, આ આંદોલનનું મુખ્ય કારણ યુનિવર્સિટી દ્વારા ફીમાં કરવામાં આવેલો આકરો વધારો છે. વિદ્યાર્થીઓનો દાવો છે કે કેટલાક કોર્સમાં તો ફીમાં 300 ટકાથી પણ વધુનો જંગી વધારો ઝીંકી દેવામાં આવ્યો છે, જેના કારણે મધ્યમ અને ગરીબ વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ માટે ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવવું અશક્ય બની ગયું છે.
વિદ્યાર્થીઓએ આ આર્થિક બોજ માટે રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ 2020 (NEP 2020) અને હાયર એજ્યુકેશન ફાઇનાન્સિંગ એજન્સી (HEFA) ના નવા મોડલને જવાબદાર ગણાવ્યું છે. આ મોડલ અંતર્ગત સરકાર હવે શૈક્ષણિક સંસ્થાઓને સીધી ગ્રાન્ટ (અનુદાન) આપવાને બદલે લોન લેવા માટે મજબૂર કરી રહી છે. આ લોન ચૂકવવા માટે યુનિવર્સિટીઓ વિદ્યાર્થીઓની ફીમાં વધારો કરી રહી છે. વિદ્યાર્થીઓએ માંગ કરી છે કે આ HEFA-NEP 2020 મોડલ અને તેની સાથે જોડાયેલી ફી વધારાની નીતિ તાત્કાલિક અસરથી પાછી ખેંચવામાં આવે.
SOL ના નબળા સ્ટડી મટીરિયલ સામે આક્રોશ: સ્વતંત્ર ઓડિટની માંગ
આંદોલનમાં દિલ્હી યુનિવર્સિટીની સ્કૂલ ઓફ ઓપન લર્નિંગ (SOL) ના હજારો વિદ્યાર્થીઓ પણ જોડાયા હતા. વિદ્યાર્થીઓનો આરોપ છે કે વર્ષોથી SOL પ્રશાસન પછાત અને વંચિત વર્ગમાંથી આવતા વિદ્યાર્થીઓના શૈક્ષણિક જીવન સાથે ગંભીર ચેડાં કરી રહ્યું છે. યુનિવર્સિટી દ્વારા વિદ્યાર્થીઓને જે અભ્યાસ સામગ્રી (Study Material) આપવામાં આવે છે, તે અત્યંત ખામીયુક્ત, અધૂરી અને સબ-સ્ટાન્ડર્ડ હોય છે.
દિલ્હી યુનિવર્સિટીની સત્તાવાર સમિતિઓમાં આ મુદ્દો વારંવાર ઉઠાવવામાં આવ્યો હોવા છતાં, પ્રશાસન દ્વારા હજુ સુધી કોઈ સુધારો કરવામાં આવ્યો નથી. SOL માં ભણતા મોટાભાગના વિદ્યાર્થીઓ એવા પરિવારોમાંથી આવે છે જ્યાં તેઓ પ્રથમ પેઢીના વિદ્યાર્થીઓ (First-Generation Learners) છે, એટલે કે તેમના ઘરમાં અગાઉ કોઈ ભણ્યું નથી. આવા વિદ્યાર્થીઓને નબળું મટીરિયલ આપીને અન્યાય કરવામાં આવી રહ્યો છે. વિદ્યાર્થીઓએ માંગ કરી છે કે આ નબળી ગુણવત્તાવાળું મટીરિયલ પાછું ખેંચવામાં આવે અને સમગ્ર મામલાની કોઈ સ્વતંત્ર શૈક્ષણિક કમિટી દ્વારા તપાસ (Academic Audit) કરાવવામાં આવે.
હાંસિયાના વિદ્યાર્થીઓ માટે ખાસ વર્ગો અને માતૃભાષામાં શિક્ષણની માંગ
આંદોલનકારીઓએ એ વાત પર પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે સામાજિક રીતે પછાત અને નબળા વર્ગના ઘણા વિદ્યાર્થીઓ યોગ્ય શૈક્ષણિક સપોર્ટ ન મળવાને કારણે અધવચ્ચેથી ભણવાનું છોડી દે છે (Drop out) અથવા અન્ય વિદ્યાર્થીઓથી પાછળ રહી જાય છે. આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે યુનિવર્સિટીમાં તાત્કાલિક ધોરણે ‘રેમેડિયલ ક્લાસીસ’ (ખાસ સુધારાત્મક વર્ગો) શરૂ કરવા જોઈએ.
આ ઉપરાંત, અંગ્રેજી ભાષા પર પકડ ન હોવાને કારણે પછાત વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ મુશ્કેલી અનુભવે છે. આ માટે વિદ્યાર્થીઓએ માંગ કરી છે કે દિલ્હી યુનિવર્સિટીના ‘ટ્રાન્સલેશન સેલ’ (અનુવાદ વિભાગ) ને ફરીથી સક્રિય અને મજબૂત કરવામાં આવે, જેથી અભ્યાસના પુસ્તકો અને સાહિત્ય પ્રાદેશિક ભાષાઓમાં પણ ઉપલબ્ધ કરાવી શકાય.
1-વર્ષના પોસ્ટ ગ્રેજ્યુએટ કોર્સમાં બેઠકોની અછત: વિદ્યાર્થીઓ સાથે વિશ્વાસઘાત?
રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP) ના અમલીકરણ બાદ દિલ્હી યુનિવર્સિટીએ દેશમાં સૌથી પહેલા 4-વર્ષનો અંડરગ્રેજ્યુએટ પ્રોગ્રામ (FYUP) શરૂ કર્યો હતો. આ નીતિ મુજબ, જે વિદ્યાર્થીઓ 4 વર્ષનું ગ્રેજ્યુએશન પૂરું કરે, તેમને માત્ર 1 વર્ષમાં માસ્ટર્સ (PG) કરવાની તક મળવાની હતી. પરંતુ હવે જ્યારે વિદ્યાર્થીઓ ગ્રેજ્યુએટ થઈને માસ્ટર્સ કરવા ઈચ્છે છે, ત્યારે યુનિવર્સિટીના 46 જેટલા વિભાગોમાં 1 વર્ષના પીજી કોર્સ માટે બેઠકોની સંખ્યા નહિવત છે.
અહેવાલો અનુસાર, દિલ્હી યુનિવર્સિટીની વિવિધ કોલેજોમાં આ 1-વર્ષના માસ્ટર્સ કોર્સ માટે લાયક વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા 31,000 થી વધુ છે, જેની સામે બેઠકો ખૂબ જ ઓછી છે. વિદ્યાર્થીઓનું કહેવું છે કે સરકારે નવી શિક્ષણ નીતિ લાવીને જે મોટા વાયદા કર્યા હતા, તે હવે પોકળ સાબિત થઈ રહ્યા છે અને વિદ્યાર્થીઓના સપના ચૂર-ચૂર થઈ રહ્યા છે. વિદ્યાર્થીઓએ માંગ કરી છે કે બેઠકોની સંખ્યામાં ધરખમ વધારો કરવામાં આવે અને તે માટે પૂરતું ફંડ તેમજ પ્રોફેસરોની ભરતી કરવામાં આવે.
વિદ્યાર્થીઓની અન્ય મહત્વની માંગણીઓ પર એક નજર
આ આંદોલન માત્ર ફી વધારા પૂરતું મર્યાદિત નહોતું, પરંતુ વિદ્યાર્થીઓએ કેમ્પસના વાતાવરણ અને લોકશાહી અધિકારોને લઈને પણ અવાજ ઉઠાવ્યો હતો:
-
અભ્યાસક્રમમાં સુધારો: વિદ્યાર્થીઓએ બિનઉપયોગી લાગતા કૌશલ્ય વર્ધક કોર્સ (SEC) અને વેલ્યુ એડેડ કોર્સ (VAC) ને હટાવીને મુખ્ય સિલેબસમાં સુધારો કરવાની માગ કરી છે.
-
સરકારી સ્કૂલના વિદ્યાર્થીઓને અનામત: સરકારી શાળાઓમાંથી ભણીને આવતા વિદ્યાર્થીઓને એડમિશનમાં 10% વંચિતતા પોઇન્ટ (Deprivation Points) આપવાની માંગ કરાઈ છે.
-
મહિલા સુરક્ષા: કેમ્પસમાં જાતીય સતામણી સામે ‘ઝીરો ટોલરન્સ’ ની નીતિ અપનાવવામાં આવે અને ઇન્ટરનલ કમ્પ્લેઇન્ટ્સ કમિટી (ICC) ને સંપૂર્ણ સ્વાયત્તતા આપવામાં આવે.
-
દિવ્યાંગ-મૈત્રીપૂર્ણ કેમ્પસ: યુનિવર્સિટીની તમામ કોલેજો અને સુવિધાઓને દિવ્યાંગ વિદ્યાર્થીઓ સરળતાથી વાપરી શકે તેવી (Disabled-Inclusive) બનાવવામાં આવે.
-
લોકશાહી અધિકારોની રક્ષા: કેમ્પસમાં વિદ્યાર્થીઓની અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા અને શાંતિપૂર્ણ પ્રવૃત્તિઓ પર લાદવામાં આવેલા અણધાર્યા પ્રતિબંધોને તાત્કાલિક હટાવવામાં આવે.
ભારે વરસાદ વચ્ચે પણ વિદ્યાર્થીઓનો આ આક્રોશ દર્શાવે છે કે દિલ્હી યુનિવર્સિટીમાં અંદરખાને બધું બરાબર નથી ચાલી રહ્યું અને જો પ્રશાસન વહેલી તકે આ અંગે કોઈ સકારાત્મક પગલાં નહીં ભરે તો આગામી દિવસોમાં આ વિરોધ વધુ ઉગ્ર બની શકે છે.
