યુવા આંદોલન, સત્તાપક્ષના આક્ષેપો અને RSS પ્રમુખનું વલણ: ‘જેન ઝી’ના વિરોધ પ્રદર્શન પર ગરમાયું રાજકારણ
દેશમાં વિદ્યાર્થીઓ અને યુવા પેઢી (Gen Z) દ્વારા કરવામાં આવી રહેલા આંદોલનોએ ભારતીય રાજકારણમાં એક નવો વળાંક લીધો છે. તાજેતરમાં નવી દિલ્હીના જંતર-મંતરથી શરૂ થયેલા વિદ્યાર્થી આંદોલનો અને પરીક્ષા સુધારણાની માંગણીઓ વચ્ચે વિરોધ પ્રદર્શન કરી રહેલા યુવાનોને ‘દેશવિરોધી’ કે ‘અસામાજિક તત્વો’ ગણાવવાના ભાજપના કેટલાક નેતાઓના નિવેદનો સામે રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) ના સરસંઘચાલક મોહન ભાગવતના વિધાને બળતણ પૂરું પાડ્યું છે. મોહન ભાગવતના સ્પષ્ટ વલણ બાદ CJP ના સ્થાપક અભિજીત દીપકે ભાજપના ટીકાકારો પર ‘ટુ હુમ ઈટ મે કન્સર્ન’ (જેને લાગુ પડતું હોય તેને) લખીને કટાક્ષ કર્યો છે. આ સમગ્ર ઘટનાક્રમે દેશમાં વિરોધ કરવાનો અધિકાર, સત્તાપક્ષનું વલણ અને યુવા પેઢીની આકાંક્ષાઓ અંગે ગંભીર ચર્ચા જગાવી છે.
મોહન ભાગવતનું નિવેદન: “વિરોધ કરવો એ રાષ્ટ્રવિરોધી હોવાની નિશાની નથી”
મુંબઈ ખાતે યોજાયેલા એક કાર્યક્રમમાં બોલતા RSS પ્રમુખ મોહન ભાગવતે ‘જેન ઝી’ (Gen Z) અને યુવા આંદોલનો અંગે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને સંતુલિત નિવેદન આપ્યું હતું. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે પોતાના અધિકારો કે ચોક્કસ મુદ્દાઓ માટે રસ્તા પર ઉતરીને વિરોધ પ્રદર્શન કરવાથી દેશના યુવાનો ‘દેશવિરોધી’ બની જતા નથી.
સંઘ પ્રમુખે પોતાના પ્રવચનમાં મુખ્યત્વે આ મુદ્દાઓ પર ભાર મૂક્યો હતો:
“જેન ઝી એ આપણા પોતાના જ બાળકો છે. જો તેઓ કોઈ મુદ્દા કે અન્યાય સામે વિરોધ વ્યક્ત કરે છે, તો તેઓ રાષ્ટ્રવિરોધી કેવી રીતે થઈ શકે? લોકશાહીમાં પોતાની વાત રજૂ કરવી અને વિરોધ નોંધાવવો એ પણ સંવાદનો જ એક ભાગ છે. વિરોધ કરવામાં કંઈ ખોટું નથી, પરંતુ તેનો ઉપયોગ સમાજમાં વિભાજન કે ઉશ્કેરણી ફેલાવવા માટે ન થવો જોઈએ. તેમની ચિંતાઓ વ્યાજબી છે અને સરકારે તે સાંભળવી જોઈએ.”
આ ઉપરાંત તેમણે ઉમેર્યું હતું કે ભારતની વર્તમાન શિક્ષણ નીતિમાં હજુ પણ ઘણા સુધારાની જરૂરિયાત છે અને તેને વધુ યોગ્ય બનાવવા માટે વ્યાપક ચર્ચા અને સંવાદ આવશ્યક છે.
અભિજીત દીપકે સાધ્યું નિશાન: “જેને લાગુ પડતું હોય તેને…”
RSS પ્રમુખ મોહન ભાગવતના આ નિવેદનનો અહેવાલ સામે આવ્યા બાદ તુરંત જ CJP (સિટિઝન્સ ફોર જસ્ટિસ એન્ડ પીસ) ના સ્થાપક અભિજીત દીપકે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ (ટ્વિટર) પર એક ટૂંકી પરંતુ અત્યંત તીખી પ્રતિક્રિયા આપી હતી. તેમણે મોહન ભાગવતના નિવેદન વાળા સમાચારની લિંક શેર કરતા માત્ર એટલું જ લખ્યું: “To whom it may concern…” (જેને લાગુ પડતું હોય તેને…).
દીપકનો આ ટૂંકો મેસેજ સીધો જ સત્તાધારી પક્ષ ભાજપના એ નેતાઓ તરફ નિર્દેશ કરતો હતો, જેઓ છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયાથી આંદોલનકારી વિદ્યાર્થીઓને વિદેશી તાકાતોના હાથપૂતળા અથવા દેશવિરોધી ગેંગ તરીકે ચીતરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા હતા. RSS પ્રમુખના નિવેદનનો સહારો લઈને તેમણે આક્રમક રીતે ભાજપના નેતાઓને ઘેરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.
ભાજપ નેતાઓના આકરા આક્ષેપો અને વિવાદની પૃષ્ઠભૂમિ
દિલ્હીના જંતર-મંતર ખાતે શૈક્ષણિક પરીક્ષાઓમાં ધાંધલી, પેપર લીક અને પરીક્ષા પદ્ધતિમાં સુધારણાની માંગ સાથે વિદ્યાર્થીઓનું આંદોલન શરૂ થયું હતું. સામાજિક કાર્યકર સોનમ વાંગચુકે પણ વિદ્યાર્થીઓની આ માંગણીઓના સમર્થનમાં અનશન શરૂ કર્યા હતા. જોકે, આ આંદોલન વેગ પકડતાં જ ભાજપના અનેક વરિષ્ઠ નેતાઓએ તેના પર સવાલો ઊભા કર્યા હતા:
નિશિકાંત દુબે (ભાજપ સાંસદ): તેમણે દાવો કર્યો હતો કે “વિદ્યાર્થીઓના આક્રોશનો દુરુપયોગ કરીને વિદેશી તાકાતોએ આ આંદોલનને હાઇજેક કરી લીધું છે અને હવે દેશવિરોધી તત્વો આ આંદોલન ચલાવી રહ્યા છે.”
નીતિન નવીન (ભાજપ નેતા): તેલંગાણામાં એક કાર્યક્રમ દરમિયાન તેમણે આંદોલનકારીઓ અને વિપક્ષી નેતાઓ પર પ્રહાર કરતા કહ્યું હતું કે, “વાયરસ અને વંદા જેવા લોકો દેશને અંદરથી પોલો કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે અને આવા લોકોથી સાવધાન રહેવાની જરૂર છે.”
સુવેન્દુ અધિકારી (પશ્ચિમ બંગાળ ભાજપ નેતા): તેમણે દેશવ્યાપી વિદ્યાર્થી આંદોલન દરમિયાન આક્ષેપ કર્યો હતો કે દેશમાં ફરી એકવાર “ટુકડે-ટુકડે ગેંગ અને દેશવિરોધી ગેંગ” સક્રિય થઈ ગઈ છે.
અમિત સાટમ (મુંબઈ ભાજપ અધ્યક્ષ): તેમણે પણ આરોપ લગાવ્યો હતો કે CJP ના વિરોધ પ્રદર્શનમાં દેશવિરોધી તત્વો સામેલ છે અને વિપક્ષ તેમની સાથે હાથ મિલાવીને દેશનું વાતાવરણ બગાડી રહ્યો છે.
To whom it may concern… https://t.co/IZ2PK3UMyt
— Abhijeet Dipke (@abhijeet_dipke) August 6, 2026
દિલ્હીમાં પોલીસ અને વિદ્યાર્થીઓ વચ્ચે ઝડપ: પોલીસ દમનની તપાસ
રાજધાની દિલ્હીમાં વિદ્યાર્થી આંદોલનનું કેન્દ્ર બનેલા સ્થળો પર પોલીસ અને વિદ્યાર્થીઓ વચ્ચે ભારે ઘર્ષણ જોવા મળ્યું હતું. સોશિયલ મીડિયા પર પોલીસ દ્વારા વિદ્યાર્થીઓ પર કરવામાં આવેલા બળપ્રયોગના વીડિયો વાયરલ થયા બાદ દેશભરમાં ભારે આક્રોશ ફાટી નીકળ્યો હતો.
સરકારી અધિકારીઓ અને પોલીસ તંત્રનું કહેવું છે કે વિદ્યાર્થીઓનું આંદોલન મૂળભૂત રીતે શાંતિપૂર્ણ હતું, પરંતુ કેટલાક હિંસક અને ગુનાહિત ઇતિહાસ ધરાવતા અસામાજિક તત્વોએ આ આંદોલનમાં ઘૂસણખોરી કરીને હિંસા ભડકાવી હતી. હાલમાં પોલીસ દ્વારા વિદ્યાર્થીઓ સાથે થયેલી ઝડપ અને પોલીસ દમનના આક્ષેપોની ઉચ્ચ સ્તરીય તપાસ ચલાવવામાં આવી રહી છે.
લોકશાહીમાં વિરોધનો અધિકાર વિરુદ્ધ સુરક્ષાની ચિંતા
આ સમગ્ર વિવાદે ભારતીય લોકશાહીના એક મૂળભૂત પ્રશ્ન પર ફરીથી ચર્ચા શરૂ કરી છે. એક તરફ યુવા પેઢી પોતાની રોજગારી, ભવિષ્ય અને શૈક્ષણિક પારદર્શિતા માટે રસ્તા પર ઉતરી રહી છે, ત્યારે બીજી તરફ સરકાર અને તંત્ર આ આંદોલનોમાં સુરક્ષાના જોખમો જોઈ રહ્યા છે.
આ પરિસ્થિતિના બે મુખ્ય પાસાં છે:
૧. યુવાનોનો અવાજ: લોકશાહીમાં યુવાનો અને વિદ્યાર્થીઓને પોતાના પ્રશ્નો માટે વિરોધ કરવાનો અને સરકાર સામે અવાજ ઉઠાવવાનો બંધારણીય અધિકાર છે. દરેક આંદોલનને ‘દેશવિરોધી’ જાહેર કરી દેવાથી યુવાનોમાં અસંતોષ અને અળગાપો વધે છે.
૨. સંવાદની જરૂરિયાત: રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘના પ્રમુખનું નિવેદન એ વાત પર ભાર મૂકે છે કે સરકારે આંદોલનકારી યુવાનોને શત્રુ ગણવાને બદલે તેમની સાથે સીધો સંવાદ સાધવો જોઈએ.
મોહન ભાગવતના નિવેદન અને ત્યારબાદ અભિજીત દીપકના કટાક્ષે ભાજપની અંદર અને બહાર એક નવો વૈચારિક ખળભળાટ મચાવ્યો છે. પોતાના જ વૈચારિક માર્ગદર્શક ગણાતા સંઘના પ્રમુખ દ્વારા યુવાનોના વિરોધ પ્રદર્શનને સમર્થન મળતા હવે ભાજપના નેતાઓ માટે આંદોલનકારીઓને સીધા ‘દેશવિરોધી’ કહેવું મુશ્કેલ બનશે. આ સ્થિતિમાં, સત્તાપક્ષે આંદોલનકારી વિદ્યાર્થીઓની વાજબી માંગણીઓ સાંભળીને સંવાદનો માર્ગ અપનાવવો પડશે, જેથી દેશના યુવાનોનો લોકશાહી અને શાસન વ્યવસ્થા પરનો વિશ્વાસ જળવાઈ રહે.
