સરકારને રૂ. ૨૫૦૦ કરોડનો ચૂનો લગાડનાર સિન્ડિકેટનો પર્દાફાશ! ૧૬૦ ટન સોપારી અને રોકડ જપ્ત
ડાયરેક્ટોરેટ ઓફ રેવેન્યુ ઈન્ટેલિજન્સ (DRI) દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા એક મહિના લાંબા ગુપ્ત અને યોજનાબદ્ધ ઓપરેશનમાં દેશમાં ચાલી રહેલા એક અત્યંત મોટા આયાત કૌભાંડનો પર્દાફાશ કરવામાં આવ્યો છે. દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાઈ દેશોમાંથી ભારતમાં આયાત કરવામાં આવતી સોપારીને ખોટી રીતે બાંગ્લાદેશની હોવાનું દર્શાવીને કરચોરી કરતી એક આંતરરાષ્ટ્રીય સિન્ડિકેટને ડીઆરઆઈએ સંપૂર્ણપણે નિષ્ક્રિય કરી દીધી છે. નાણા મંત્રાલય દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા અધિકૃત નિવેદન અનુસાર, આ કૌભાંડ દ્વારા સરકારી તિજોરીને રૂ. ૨,૫૦૦ કરોડથી પણ વધુનું મોટું નુકસાન પહોંચાડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો. આ સમગ્ર મામલે અત્યાર સુધીમાં ૯ આરોપીઓની અટકાયત કરી લેવામાં આવી છે.
ગેરકાયદેસર કમાણી માટે ‘સાફ્ટા’ (SAFTA) કરારનો દુરૂપયોગ
નાણા મંત્રાલયના જણાવ્યા મુજબ, આ મોટું કૌભાંડ આચરનારી સિન્ડિકેટ ઈન્ડોનેશિયા, થાઈલેન્ડ, મલેશિયા અને અન્ય દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાઈ દેશોમાંથી મોટા પ્રમાણમાં સોપારી આયાત કરતી હતી. જોકે, ભારતમાં આ સોપારી લાવતી વખતે આયાતકારો દસ્તાવેજોમાં તેનો મૂળ દેશ બાંગ્લાદેશ દર્શાવતા હતા.
આમ કરવાનો મુખ્ય હેતુ ‘સાઉથ એશિયન ફ્રી ટ્રેડ એરિયા’ (SAFTA) એટલે કે દક્ષિણ એશિયાઈ મુક્ત વ્યાપાર ક્ષેત્ર હેઠળ મળતા વિશેષ કસ્ટમ્સ ડ્યુટી મુક્તિના લાભો ગેરકાયદેસર રીતે મેળવવાનો હતો. સાફ્ટા કરારનો પ્રાથમિક ઉદ્દેશ્ય સભ્ય દેશો વચ્ચેના વ્યાપારને પ્રોત્સાહન આપવાનો અને તેમને ટેરિફમાં રાહત આપવાનો છે, પરંતુ આ ગેંગે આ નીતિનો દુરુપયોગ કરીને કરોડો રૂપિયાની કસ્ટમ્સ ડ્યુટી વસૂલાતમાંથી છટકી જવાનો રસ્તો શોધ્યો હતો.
ભારતમાં સોપારી પર ૧૦૦% ડ્યુટી અને સાફ્ટા હેઠળ મળતી છૂટછાટ
સામાન્ય રીતે, ભારતીય ખેડૂતો અને સ્થાનિક સોપારી ઉત્પાદકોના હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે ભારત સરકાર દ્વારા અન્ય દેશોમાંથી આયાત થતી સોપારી પર ૧૦૦ ટકા જેટલી બેઝિક કસ્ટમ્સ ડ્યુટી (BCD) વસૂલવામાં આવે છે. આટલી ઊંચી આયાત જકાત હોવાને કારણે સ્થાનિક બજારમાં વિદેશી સોપારી મોંઘી પડે છે.
પરંતુ, સાફ્ટા (SAFTA) ફ્રેમવર્ક અનુસાર, જો કોઈ સોપારી ખરેખર બાંગ્લાદેશમાં ઉત્પાદિત થઈ હોય અને તે નિયત કરાયેલા ‘રૂલ્સ ઓફ ઓરિજિન’ (Rules of Origin) એટલે કે માલના ઉત્પાદન સ્થાનના કડક ધોરણોને પૂર્ણ કરતી હોય, તો તેને ભારતમાં આયાત કરતી વખતે કસ્ટમ્સ ડ્યુટીમાંથી સંપૂર્ણ મુક્તિ એટલે કે ૦% ડ્યુટીનો લાભ મળે છે. સિન્ડિકેટે આ જ નિયમની ખામીઓ અને દસ્તાવેજોમાં ફેક એન્ટ્રી કરીને આટલી મોટી રકમની કરચોરી આચરી હતી.
ડીઆરઆઈની મોટી કાર્યવાહી: ૧૬૦ ટન સોપારી અને રોકડ જપ્ત
મહિનાઓ સુધી ચાલેલી આ બારીક તપાસ અને ઓપરેશન દરમિયાન ડીઆરઆઈના અધિકારીઓએ દેશના વિવિધ સ્થળોએ દરોડા પાડ્યા હતા. આ કાર્યવાહી દરમિયાન અધિકારીઓએ આશરે ૧૬૦ મેટ્રિક ટન સોપારીનો જથ્થો જપ્ત કર્યો છે. આ ઉપરાંત કૌભાંડીઓ પાસેથી રૂ. ૭૫ લાખ જેટલી રોકડ રકમ પણ કબજે કરવામાં આવી છે.
આ કેસની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને, જે કસ્ટમ્સ બ્રોકર ફર્મના માધ્યમથી આ ગેરકાયદેસર અને બનાવટી દસ્તાવેજોના આધારે આયાત ક્લિયરન્સ કરાવવામાં આવતું હતું, તે કસ્ટમ્સ બ્રોકરનું લાઇસન્સ પણ તાત્કાલિક ધોરણે સસ્પેન્ડ કરી દેવામાં આવ્યું છે.
કૌભાંડનો મોડસ ઓપરેન્ડી (કાર્યપદ્ધતિ)
તપાસમાં સામે આવ્યું છે કે સિન્ડિકેટ ખૂબ જ ચાલાકીથી કામ કરતી હતી. તેઓ પહેલા સોપારીનો મોટો જથ્થો દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાના દેશોમાંથી બાંગ્લાદેશ પહોંચાડતા અથવા દસ્તાવેજી સ્તરે જ એવા કાગળો તૈયાર કરતા જેનાથી એવું સાબિત થાય કે સોપારી બાંગ્લાદેશમાં જ ઊગી છે અને ત્યાંથી જ પ્રોસેસ થઈને ભારત આવી રહી છે.
આ માટે બનાવટી ‘સર્ટિફિકેટ ઓફ ઓરિજિન’ (Certificate of Origin) તૈયાર કરવામાં આવતા હતા. ભારત લાવ્યા બાદ કસ્ટમ્સ ક્લિયરન્સ વખતે આ દસ્તાવેજો રજૂ કરીને કસ્ટમ્સ અધિકારીઓને ગેરમાર્ગે દોરવામાં આવતા હતા, જેથી ૧૦૦% ડ્યુટી ચૂકવવામાંથી બચી શકાય.
આર્થિક ગુનાઓ સામે ડીઆરઆઈનું સતત અભિયાન
ડાયરેક્ટોરેટ ઓફ રેવેન્યુ ઈન્ટેલિજન્સ (DRI) એ સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ઈનડાયરેક્ટ ટેક્સિસ એન્ડ કસ્ટમ્સ (CBIC) હેઠળ કામ કરતી ભારતની સર્વોચ્ચ એન્ટી-સ્મગલિંગ ઈન્ટેલિજન્સ અને એન્ફોર્સમેન્ટ એજન્સી છે. ડીઆરઆઈ મુખ્યત્વે કસ્ટમ્સ ડ્યુટીની ચોરી, વાણિજ્યિક છેતરપિંડી અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્મગલિંગ જેવા ગંભીર આર્થિક ગુનાઓની તપાસ કરે છે.
આટલા વિશાળ સ્તરના સોપારી કૌભાંડનો પર્દાફાશ કરીને ડીઆરઆઈએ માત્ર સરકારી તિજોરીને થતું અબજો રૂપિયાનું નુકસાન અટકાવ્યું નથી, પરંતુ દેશના સ્થાનિક ખેડૂતો અને વેપારીઓના હિતોનું પણ રક્ષણ કર્યું છે. હાલ આ મામલે પકડાયેલા ૯ લોકોની પૂછપરછ ચાલી રહી છે અને આ નેટવર્કમાં સામેલ અન્ય મોટા કૌભાંડીઓ સુધી પહોંચવા માટે વધુ તપાસ ઝડપી બનાવી દેવામાં આવી છે.
