8 કરોડ દ્વિચક્રી વાહનચાલકો ખાસ વાંચે! E20 થી એન્જિન ગરમ થાય છે? જાણો સરકારે કેમ E10 ફ્યુઅલ પાછું લાવવું પડશે
ભારતમાં ઇથેનોલ મિશ્રિત પેટ્રોલને લઈને ચાલી રહેલી વ્યાપક ચર્ચાઓ અને વાહનચાલકોની ચિંતાઓ વચ્ચે દેશના મુખ્ય આર્થિક સલાહકાર (Chief Economic Advisor – CEA) વી. અનંત નાગેશ્વરન એ એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને સંતુલિત સૂચન રજૂ કર્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટપણે વકીલાત કરી છે કે સરકારે જૂના વાહનોના રક્ષણ માટે અને સામાન્ય નાગરિકોમાં ફેલાયેલા ભયને દૂર કરવા માટે E10 પેટ્રોલ (૧૦% ઇથેનોલ મિશ્રણ) ને પુનઃ પેટ્રોલો પંપ પર ઉપલબ્ધ કરાવવું જોઈએ.
આર્થિક બાબતોના વિભાગના કન્સલ્ટન્ટ આકાશ પૂજારી સાથે મળીને લખેલા એક વિશેષ લેખમાં, નાગેશ્વરને ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે E20 પેટ્રોલ એન્જિનને તબાહ કરી રહ્યું છે તે વાત સાચી નથી, પરંતુ જૂના વાહનોને નવા ઇથેનોલ ધોરણો સાથે અનુકૂળ થવામાં સમય લાગશે. તેથી પંપ પર E20 ની સાથે E10 નું વેચાણ પણ ફરી શરૂ કરવું એ વર્તમાન સમયની મોટી જરૂરિયાત છે.
“E20 થી એન્જિન બગડે છે તે વાત માત્ર એક અફવા”: CEA ની સ્પષ્ટતા
છેલ્લા કેટલાક સમયથી વાહનચાલકોમાં એવી બૂમરાણ મચી છે કે E20 (૨૦% ઇથેનોલ ધરાવતું પેટ્રોલ) થી વાહનોના એન્જિન ખરાબ થઈ રહ્યા છે. આ મુદ્દે સ્પષ્ટતા આપતા મુખ્ય આર્થિક સલાહકારે જણાવ્યું હતું કે ઉપલબ્ધ વૈજ્ઞાનિક પુરાવા અને ડેટા એન્જિનને મોટું નુકસાન થવાના ભયને સમર્થન આપતા નથી.
તેમણે ઇથેનોલના ગણિતને ખૂબ જ સરળ શબ્દોમાં સમજાવતા નીચે મુજબની બાબતો રજૂ કરી:
-
એનર્જી કેપેસિટી: ઇથેનોલની ઉર્જા ક્ષમતા શુદ્ધ પેટ્રોલ કરતાં અંદાજે બે-તૃતીયાંશ (Two-Thirds) જેટલી હોય છે. આ કારણે E20 પેટ્રોલથી માઇલેજમાં થોડો ઘટાડો ચોક્કસ થાય છે, પરંતુ તેનો અર્થ એવો બિલકુલ નથી કે એન્જિનમાં કોઈ ટેકનિકલ ખામી કે ક્ષતિ સર્જાઈ છે.
-
એવરેજ પર અસર: ઇથેનોલ માત્ર ૨૦% ના પ્રમાણમાં જ મિશ્રિત કરવામાં આવે છે. આથી વાહનની કુલ એવરેજ/માઇલેજમાં માત્ર ૬ થી ૭ ટકાનો ઘટાડો થાય છે. બજારમાં અને સોશિયલ મીડિયા પર ૩૦ ટકા સુધી માઇલેજ ઘટી જવાની જે વાતો ચાલી રહી છે તે તદ્દન ખોટી અને ભ્રામક છે.
૭.૫ થી ૮ કરોડ જૂના દ્વિચક્રી વાહનો માટે કેમ મોટો પડકાર છે E20?
એન્જિન સુરક્ષિત હોવાની વાત સ્વીકાર્યા પછી પણ, નાગેશ્વરન અને પૂજારીએ દેશના ઓટોમોબાઇલ ક્ષેત્રની એક કડવી વાસ્તવિકતા તરફ આંગળી ચીંધી છે. ભારતમાં હાલમાં અંદાજે ૭.૫ થી ૮ કરોડ જૂના દ્વિચક્રી વાહનો (Two-wheelers) રસ્તાઓ પર દોડી રહ્યા છે, જે BS4 ધોરણો પહેલાના છે અને તેમાં ઓક્સિજન સેન્સરને બદલે કાર્બ્યુરેટર (Carburettors) સિસ્ટમ આવેલી છે.
આ જૂના વાહનો સામે મુખ્યત્વે બે મોટા પડકારો છે:
૧. ઓક્સિજન સેન્સરનો અભાવ: કમ્પ્યુટરાઈઝડ ફ્યુઅલ ઈન્જેક્શનની જગ્યાએ કાર્બ્યુરેટર ધરાવતા એન્જિન હવામાં રહેલા વધારાના ઓક્સિજનને ઓળખી શકતા નથી. E20 પેટ્રોલ પર ચાલતી વખતે એન્જિનમાં બળતણ ઓછું અને હવા વધુ જાય છે, જેના કારણે એન્જિન ખૂબ જ ગરમ (Overheat) થઈ જાય છે.
૨. રબર સીલ અને પાઇપનું ધોવાણ: જૂના વાહનોમાં વપરાયેલા રબર સીલ અને હોઝ પાઇપ ઇથેનોલ-ફ્રેન્ડલી નથી હોતા. ઇથેનોલના સતત સંપર્કમાં આવવાથી આ રબર ભાગો સમય જતાં ક્ષીણ થવા લાગે છે કે ઓગળવા લાગે છે.
જોકે, આ રબર સીલને બદલીને ઇથેનોલ-સુસંગત (Retrofitting) બનાવવું ખુબ સસ્તું છે. પરંતુ ૮ કરોડ જેટલા વાહનોને ગેરેજ સુધી પહોંચાડીને રીટ્રોફિટ કરવા માટે વર્ષોનો સમય લાગી શકે તેમ છે, ભલેને દેશનું દરેક વર્કશોપ આજે જ આ કામ શરૂ કરી દે!
અદ્રશ્ય થઈ ગયેલા E10 ને પાછું લાવવાનો પ્લાન
મૂળ સરકારી રોડમેપમાં જૂના વાહનો માટે ઓછા ઇથેનોલ મિશ્રણ ધરાવતું ફ્યુઅલ (E10) ચાલુ રાખવાની જોગવાઈ હતી. પરંતુ સમય જતાં પેટ્રોલો પંપ પરથી E10 પેટ્રોલ ધીમે-ધીમે સંપૂર્ણપણે ગાયબ થઈ ગયું અને વાહનચાલકો પાસે માત્ર E20 જ ખરીદવાનો વિકલ્પ બચ્યો.
નાગેશ્વરને પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે કે:
-
બંને વિકલ્પો ઉપલબ્ધ કરાવો: પેટ્રોલો પંપ પર E20 ની સાથે E10 ફ્યુઅલ ખરીદવાનો વિકલ્પ પણ આપવો જોઈએ.
-
ગ્રાહકોનો ડર દૂર થશે: આનાથી વાહનચાલકોમાં વ્યાપેલી ચિંતા અને ગભરાટ ઓછો થશે.
-
સુચારુ સંક્રમણ (Smooth Transition): જ્યારે રીટ્રોફિટિંગ અને નવા વાહનો લાવવાની પ્રક્રિયા ચાલુ હોય, ત્યાં સુધી જૂના વાહનોને સુરક્ષિત રાખી શકાશે.
અન્ન વિરુદ્ધ બળતણ (Food vs Fuel) ની ધર્મસંકટભરી સ્થિતિ
લેખમાં એક ખૂબ જ ગંભીર પ્રશ્ન પણ ઉઠાવવામાં આવ્યો છે: ઇથેનોલ મિશ્રણને હવે કેટલું આગળ લઈ જવું જોઈએ?
E20 થી આગળ વધીને E27 કે E30 તરફ જવું એ સંપૂર્ણપણે અલગ નિર્ણય બની રહેશે, કારણ કે તે તબક્કે બળતણ (Fuel) હવે અન્ન/ખોરાક (Food) ના હિસ્સા પર દબાણ લાવવાનું શરૂ કરશે.
હાલમાં ભારત સરકાર બે મોટા આયાત બિલ – ક્રૂડ ઓઈલ (કાચું તેલ) અને એડિબલ ઓઈલ (ખાધ્ય તેલ) ની આયાત ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. પરંતુ જો E20 થી વધુ મિશ્રણ કરવામાં આવશે, તો તેના માટે મોટા પાયે અનાજ (Grain) નો ઉપયોગ કરવો પડશે. વાવેતર અને પ્રોસેસિંગના તમામ ખર્ચને ગણતરીમાં લીધા પછી, શું અનાજમાંથી બનતું ઇથેનોલ ખરેખર અન્ય વિકલ્પો કરતાં વધુ ક્લીન/ગ્રીન ફ્યુઅલ છે કે નહીં તે હજુ સ્પષ્ટ નથી.
ઇથેનોલ પ્રોગ્રામના ફાયદા અને ભવિષ્યની નીતિઓ
એવું નથી કે ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ પ્રોગ્રામથી દેશને કોઈ ફાયદો થયો નથી. નાગેશ્વરને સ્વીકાર્યું છે કે આ યોજનાએ દેશના આર્થિક ક્ષેત્રે મોટો હકારાત્મક બદલાવ આણ્યો છે:
-
ખેડૂતોને ફાયદો: શેરડીના બાકી નીકળતા નાણાંની ચુકવણી ઝડપી બની છે, જેથી ગ્રામીણ આવકમાં વધારો થયો છે.
-
ખાંડના સરપ્લસનો નિકાલ: દેશમાં ઉત્પાદિત વધારાની ખાંડ અને શેરડીનો ઇથેનોલ બનાવવામાં યોગ્ય ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે.
પરંતુ સાથે જ તેમણે ચેતવણી પણ આપી છે કે માત્ર E20 પર અટકી જવાથી પણ કેટલાક નુકસાન છે, જેમ કે વધુ ઇથેનોલના ઉત્પાદન માટે સ્થપાયેલી ડિસ્ટિલરીઓ અને લોનનું જોખમ. નીતિવિષયક નિર્ણયો લેતી વખતે બંને બાજુના સરવાળા-બાદબાકી ધ્યાનથી વિચારવા જોઈએ.
મુખ્ય આર્થિક સલાહકારની મહત્વપૂર્ણ ભલામણો
પોતાના લેખના અંતમાં વી. અનંત નાગેશ્વરન અને આકાશ પૂજારીએ સરકાર સમક્ષ નીચે મુજબના ચાર મુખ્ય સૂચનો મૂક્યા છે:
૧. E10 ની પુનઃશરૂઆત: જૂના વાહનોના રક્ષણ માટે પંપ પર E10 મિશ્રિત પેટ્રોલનું વેચાણ તાત્કાલિક શરૂ કરવું.
૨. પાણી અને ભાવના તફાવતો સુધારવા: મકાઈ (Maize) ના પાકને અન્ય પાકની સરખામણીએ અણધાર્યો લાભ આપતી પાણી અને કિંમત સંબંધિત નીતિઓમાં સુધારો કરવો.
૩. ખાધ્ય તેલ પરની આયાત ડ્યુટીની સમીક્ષા: દેશમાં ખાદ્ય તેલના ઉત્પાદનમાં આત્મનિર્ભરતા મેળવવા માટે ઈમ્પોર્ટ ડ્યુટીની નીતિઓ ફરી તપાસવી.
૪. E20 પર જ સ્થિર રહેવું: જ્યાં સુધી ભારત ‘અન્ન વિરુદ્ધ બળતણ’ ના તમામ આર્થિક અને સામાજિક ખર્ચની ચોક્કસ ગણતરી ન કરી લે, ત્યાં સુધી ઇથેનોલ મિશ્રણને E20 થી આગળ ન વધારવું.
