“ભારત પાસેથી શીખો!” – ટ્રમ્પે કેમ કર્યા ભારતની ચૂંટણી પ્રણાલીના દિલ ખોલીને વખાણ?
અમેરિકન રાજકારણમાં ઘણીવાર વિશ્વની સૌથી જૂની અને સૌથી મોટી લોકશાહી વચ્ચેની તુલના જોવા મળે છે, પરંતુ તાજેતરમાં રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની એક સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટે આ ચર્ચાને એક નવો વળાંક આપ્યો છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તેમના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ પર એક નિવેદન જારી કરીને ભારતની ચૂંટણી પ્રણાલીના ખૂબ વખાણ કર્યા છે. આ દરમિયાન તેમણે ભારતના મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર (CEC) જ્ઞાનેશ કુમારનો ખાસ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. ટ્રમ્પનું આ નિવેદન માત્ર એક સામાન્ય પ્રશંસા નથી, પરંતુ તેની પાછળ અમેરિકામાં મતદાનના નિયમોને કડક બનાવવાનો અને ‘સેવ અમેરિકા એક્ટ’ (SAVE America Act) લાગુ કરાવવાનો એક મોટો રાજકીય પ્રયાસ છુપાયેલો છે.
જ્ઞાનેશ કુમારનું નામ શા માટે લીધું?
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પોતાની પોસ્ટમાં ખુલાસો કર્યો કે ભારતના મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારે અમેરિકન વહીવટીતંત્રની ચૂંટણી પ્રક્રિયા પર સીધો અને તીક્ષ્ણ સવાલ ઉઠાવ્યો હતો. ટ્રમ્પના જણાવ્યા અનુસાર, જ્ઞાનેશ કુમારે તેમને પૂછ્યું હતું કે અમેરિકા જેવા વિકસિત દેશમાં કોઈપણ માન્ય ફોટો ઓળખ કાર્ડ (Photo ID) વિના ચૂંટણી કેવી રીતે કરાવી શકાય?
ટ્રમ્પે આ વાતચીતનો હવાલો આપતા લખ્યું કે ભારત જેવા વિશાળ દેશમાં, જ્યાં તાજેતરમાં યોજાયેલી ચૂંટણીમાં 64.6 કરોડ (646 મિલિયન) થી વધુ મતદારોએ ભાગ લીધો હતો, ત્યાં દરેક નાગરિક પાસે માન્ય ફોટો ઓળખ કાર્ડ હોવું ફરજિયાત હતું. ટ્રમ્પે એ પણ ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે ભારતમાં 1% થી પણ ઓછા લોકોએ મેઇલ અથવા પોસ્ટ દ્વારા મતદાન કર્યું, જ્યારે મોટાભાગના લોકોએ મતદાન મથક પર જઈને જાતે પોતાના ઓળખ કાર્ડ સાથે મત આપ્યો. ટ્રમ્પ માટે જ્ઞાનેશ કુમારનો આ પ્રશ્ન તેમના પોતાના રાજકીય એજન્ડાને યોગ્ય ઠેરવવાનું એક મજબૂત હથિયાર બની ગયો.
‘સેવ અમેરિકા એક્ટ’ની માંગ અને ટ્રમ્પનું વલણ
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ લાંબા સમયથી અમેરિકામાં મતદાન વ્યવસ્થામાં સુધારો અને કડકાઈ વર્તવાની હિમાયત કરતા આવ્યા છે. તેમનું માનવું છે કે ફોટો આઈડી અને નાગરિકતાના પુરાવા વિના મતદાન કરાવવાથી ચૂંટણી પ્રક્રિયાની નિષ્પક્ષતા પર સવાલો ઊભા થાય છે. આ જ ઉદ્દેશ્યથી તેઓ ‘સેવ અમેરિકા એક્ટ’ પસાર કરવા પર ભાર આપી રહ્યા છે.
આ સૂચિત કાયદાનો મુખ્ય હેતુ અમેરિકન ચૂંટણીઓમાં મતદારની ઓળખ (Photo ID) અને અમેરિકન નાગરિકતાના પાકા પુરાવાને ફરજિયાત બનાવવાનો છે. ટ્રમ્પનો તર્ક છે કે જ્યારે ભારત જેવો વિશાળ અને વિવિધતાથી ભરેલો દેશ પોતાના 64 કરોડથી વધુ મતદારો માટે કડક ફોટો ઓળખ કાર્ડ વ્યવસ્થા લાગુ કરી શકે છે, તો અમેરિકા આવું શા માટે ન કરી શકે? ભારતના ઉદાહરણનો ઉપયોગ કરીને ટ્રમ્પ અમેરિકન કોંગ્રેસ અને જનતા પર આ કાયદો વહેલી તકે પસાર કરવા માટે દબાણ બનાવી રહ્યા છે.
અમેરિકન રાજદૂત સર્જિયો ગોરનું સમર્થન
ટ્રમ્પના આ નિવેદનને માત્ર તેમનો અંગત અભિપ્રાય માનીને નકારી શકાય નહીં, કારણ કે ભારતમાં અમેરિકન રાજદૂત સર્જિયો ગોરે પણ તેમના આ વલણને ખુલ્લેઆમ સમર્થન આપ્યું છે. સર્જિયો ગોરે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર એક પોસ્ટ શેર કરતા કહ્યું કે ભારતની ચૂંટણી પ્રણાલીના સંદર્ભમાં રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ “બિલકુલ સાચા” છે.
ગોરે ભારતની લોકશાહી પ્રક્રિયાની પ્રશંસા કરતા 646 મિલિયન મતદારોની ભાગીદારી અને શત-પ્રતિશત વોટર આઈડીની અનિવાર્યતાનો ઉલ્લેખ કર્યો. તેમણે કહ્યું કે અમેરિકાએ ભારતની આ વ્યવસ્થામાંથી શીખ લેવી જોઈએ અને અમેરિકન કોંગ્રેસે વહેલી તકે ‘SAVE અમેરિકા એક્ટ’ પસાર કરવો જોઈએ. રાજદૂતના આ નિવેદને આ મુદ્દાને રાજદ્વારી અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વધુ ચર્ચામાં લાવી દીધો છે.
ભારત અને અમેરિકાની ચૂંટણી પ્રણાલીમાં તફાવત
આ આખી ચર્ચા અમેરિકા અને ભારતની મતદાન પ્રક્રિયાઓના મૂળભૂત તફાવતને ઉજાગર કરે છે. ભારતમાં ચૂંટણી પંચ (ECI) એક સ્વાયત્ત સંસ્થા તરીકે સમગ્ર દેશ માટે સમાન મતદાર યાદી, વોટર આઈડી કાર્ડ (EPIC) અને ઈલેક્ટ્રોનિક વોટિંગ મશીન (EVM) નું સંચાલન કરે છે. અહીં દરેક નાગરિક પાસે મત આપવા માટે પોતાની ઓળખ સાબિત કરવી બંધારણીય અને કાનૂની રીતે ફરજિયાત છે.
તેનાથી વિપરીત, અમેરિકામાં ચૂંટણી કરાવવાની જવાબદારી રાજ્યો પાસે હોય છે. અલગ-અલગ રાજ્યોમાં મતદાનના નિયમો, ફોટો આઈડીની અનિવાર્યતા, મેઇલ-ઇન બેલેટ (પોસ્ટ દ્વારા મતદાન) અને મતદાર નોંધણીની પ્રક્રિયાઓ ઘણી અલગ છે. ઘણા રાજ્યોમાં મત આપવા માટે ફોટો આઈડી બતાવવું જરૂરી નથી હોતું, જેનો ટ્રમ્પ અને તેમની પાર્ટી વિરોધ કરતી રહી છે.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા ભારતના મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરનું ઉદાહરણ આપવું એ દર્શાવે છે કે ભારતની લોકશાહી અને તેની વહીવટી ક્ષમતા સમગ્ર વિશ્વ માટે એક મિસાલ બની ચૂકી છે. ભારત આટલા મોટા પાયે સુરક્ષિત, પારદર્શક અને વ્યવસ્થિત ચૂંટણી કરાવવામાં સક્ષમ રહ્યું છે કે હવે વિશ્વની સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓ પણ પોતાની ચૂંટણીની ખામીઓને દૂર કરવા માટે ભારતના મોડલનો હવાલો આપી રહી છે. ‘સેવ અમેરિકા એક્ટ’ પર અમેરિકન સંસદ શું નિર્ણય લે છે, તે તો સમય જ કહેશે, પરંતુ આ ચર્ચાએ વૈશ્વિક મંચ પર ભારતીય ચૂંટણી પ્રણાલીની વિશ્વસનીયતા વધુ મજબૂત કરી છે.
જો તમે મતદાન પ્રક્રિયાઓ, મતદાર નોંધણી અથવા ચૂંટણી પરિણામો સંબંધિત સત્તાવાર માહિતી મેળવવા માંગતા હો, તો તમે ભારત નિર્વાચન આયોગ (Election Commission of India) ની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર જઈને સંપૂર્ણ માહિતી જોઈ શકો છો. અમેરિકન ચૂંટણી પ્રણાલી અને તેનાથી જોડાયેલી કાનૂની જોગવાઈઓના સંદર્ભમાં વિગતો માટે US.gov Voter Services પોર્ટલનો સંદર્ભ લઈ શકાય છે.
