ગુલામ કાશ્મીરમાં જનતાનો આક્રોશ, પાકિસ્તાનમાં સેનાની તાનાશાહી વધી
પાકિસ્તાનની રાજનીતિ અને ત્યાંની વ્યવસ્થામાં આ દિવસોમાં કંઈક એવું થઈ રહ્યું છે, જે માત્ર તે દેશની અંદર જ નહીં પરંતુ આખી દુનિયા માટે ખૂબ મોટા ફેરફારનો સંકેત આપી રહ્યું છે. એક તરફ પાકિસ્તાનના કબજાવાળા ગુલામ જમ્મુ-કાશ્મીર (PoK) માં સ્થાનિક જનતાનો ગુસ્સો અને વિદ્રોહ સતત ચરમસીમા પર છે, તો બીજી તરફ રાજધાની ઇસ્લામાબાદમાં સેના પ્રમુખ ફિલ્ડ માર્શલ અસીમ મુનીરની તાકાત પહેલા કરતા ક્યાંય વધુ મજબૂત બની ગઈ છે.
પાકિસ્તાનની નેશનલ એસેમ્બલીએ તાજેતરમાં જ કેટલાક એવા કડક અને ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ બિલો (Bills) પસાર કર્યા છે, જેમણે મુનીરને દેશની સૌથી તાકાતવર વ્યક્તિ બનાવી દીધા છે. આવો ઊંડાણપૂર્વક સમજીએ કે આખરે આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ પાછળની કહાની શું છે અને તેના શું અર્થ છે.
પાકિસ્તાનની સંસદમાં શું થયું? મુનીરને કેવી રીતે મળ્યા અસીમ અધિકારો?
પાકિસ્તાનની નેશનલ એસેમ્બલીએ તાજેતરમાં જ સેના અને દેશના પરમાણુ કમાન્ડ માળખા (Nuclear Command Structure) સાથે જોડાયેલા બે મહત્વપૂર્ણ બિલોને મંજૂરી આપી દીધી છે. આ પગલાનો મુખ્ય હેતુ ગયા વર્ષે લાવવામાં આવેલા 27મા બંધારણીય સુધારા બાદ સેનાના આંતરિક માળખા (Hierarchy) માં આવેલા ફેરફારોને કાનૂની રૂપથી યોગ્ય ઠેરવવાનો અને તેને લાગુ કરવાનો છે.
આ સમગ્ર વહીવટી ફેરબદલની સૌથી મોટી વાત એ છે કે આ અંતર્ગત “જોઈન્ટ ચીફ ઓફ સ્ટાફ કમિટી” ના જૂના પદને કાયમ માટે ખતમ કરી દેવામાં આવ્યું છે. તેની જગ્યાએ એક નવું અને અત્યંત શક્તિશાળી પદ બનાવવામાં આવ્યું છે, જેને “ચીફ ઓફ ડિફેન્સ ફોર્સિસ” (CDF) કહેવામાં આવે છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે અત્યારે આ નવા અને સર્વોચ્ચ CDF પદની કમાન સીધી રીતે દેશના સેના પ્રમુખ ફિલ્ડ માર્શલ અસીમ મુનીરના હાથમાં છે.
આ નવા કાયદાઓથી કયા બદલાવ આવ્યા છે:
વડાપ્રધાનના મુખ્ય સૈન્ય સલાહકાર: નવા નિયમો મુજબ, હવે CDF એટલે કે અસીમ મુનીર રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા, સંરક્ષણ અને ત્રણેય સેનાઓ સાથે જોડાયેલી દરેક નાની-મોટી બાબત પર દેશના વડાપ્રધાનના “મુખ્ય સૈન્ય સલાહકાર” બની ગયા છે. એટલે કે સરકારે પણ હવે દરેક નિર્ણય માટે સેના પ્રમુખની લીલી ઝંડીની રાહ જોવી પડશે.
ઓપરેશનલ કમાન્ડ અને કંટ્રોલ: નવી જોગવાઈઓ હેઠળ સેના, વાયુસેના અને નૌકાદળની સંપૂર્ણ ઓપરેશનલ કમાન્ડ (Operational Command) સીધી રીતે CDF ના નિયંત્રણમાં આવી ગઈ છે. જોકે, કાગળ પર તેઓ સંઘીય સરકાર પ્રત્યે જવાબદાર ચોક્કસ છે, પરંતુ વાસ્તવિકતામાં અસલી હકૂમત હવે સેનાના મુખ્યાલયથી જ ચાલશે.
સંરક્ષણ દળ મુખ્યાલયનો રસ્તો સાફ: આ બિલ પસાર થવાથી એક નવા ‘સંરક્ષણ દળ મુખ્યાલય’ (Defense Forces Headquarters) ની સ્થાપનાનો રસ્તો પણ સાફ થઈ ગયો છે, જે સીધી રીતે CDF એટલે કે મુનીરની સીધી કમાન હેઠળ કામ કરશે.
પરમાણુ કમાન્ડ અને સેના પર મુનીરનો એકાધિકાર
પરમાણુ કમાન્ડ અને સેના પર મુનીરનો એકાધિકારપાકિસ્તાન દુનિયાના એવા પસંદગીના દેશોમાં સામેલ છે જેમની પાસે પરમાણુ હથિયારો છે. આવા સંજોગોમાં પરમાણુ કમાન્ડ માળખા સાથે જોડાયેલા નિયમોમાં ફેરફાર થવો બહુ મોટી વાત છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ નવા સુધારા બાદ પાકિસ્તાનના પરમાણુ હથિયારોના ઉપયોગ અથવા તેમની સુરક્ષા સાથે જોડાયેલા વ્યૂહાત્મક નિર્ણયોમાં પણ સેના પ્રમુખની પકડ વધુ મજબૂત બની ગઈ છે. નાગરિક સરકારની ભૂમિકા હવે આ બાબતોમાં નામમાત્રની રહી ગઈ છે, અને તમામ તાકાત સેનાના એક જ કેન્દ્ર એટલે કે અસીમ મુનીરની આસપાસ સમેટાઈ ગઈ છે.
ગુલામ જમ્મુ-કાશ્મીર (PoK) માં શા માટે ભડકી રહ્યો છે વિદ્રોહ?
એક તરફ જ્યાં ઇસ્લામાબાદમાં લશ્કરી તાકાતને કાનૂની સ્વરૂપ આપવાની હોડ જામી છે, ત્યાં બીજી તરફ ગુલામ જમ્મુ-કાશ્મીર (PoK) ની અંદર સ્થિતિ અત્યંત ગંભીર બની રહી છે. છેલ્લા કેટલાક સમયથી PoK ના અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં પાકિસ્તાન સરકાર અને ત્યાંની સેના વિરુદ્ધ સ્થાનિક લોકોનો ગુસ્સો ખુલ્લીને રસ્તા પર આવી રહ્યો છે.
મોંઘવારી અને મૂળભૂત અધિકારોનો અભાવ: પાકિસ્તાનના કબજાવાળા આ હિસ્સામાં લોકો ભારે મોંઘવારી, વીજળી કાપ, ભારે ભરખમ ટેક્સ અને બેરોજગારીથી ખરાબ રીતે પીડિત છે.
દમનકારી નીતિઓ: જ્યારે પણ સ્થાનિક જનતા પોતાના હક માટે અવાજ ઉઠાવે છે, ત્યારે પાકિસ્તાની સેના અને ગુપ્તચર એજન્સીઓ દ્વારા ત્યાં જબરદસ્ત દમન ચક્ર ચલાવવામાં આવે છે. લોકોનું માનવું છે કે પાકિસ્તાનની સરકારે દાયકાઓથી માત્ર તેમનું શોષણ જ કર્યું છે અને તેમને તેમની હાલત પર છોડી દીધા છે.
વધતું સૈન્ય નિયંત્રણ: હવે જ્યારે ઇસ્લામાબાદમાં અસીમ મુનીર વધુ તાકાતવર બની ગયા છે, તો એવી આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે કે PoK અને બલૂચિસ્તાન જેવા અશાંત વિસ્તારોમાં લશ્કરી કડકાઈ હજુ વધી શકે છે, જેનાથી ત્યાં અસંતોષ વધુ ઘેરો બની શકે છે.
આના શું પરિણામો આવશે?
પાકિસ્તાનની સંસદ દ્વારા સેનાને આટલી અસીમ તાકાત સોંપવી એ વાતનો સ્પષ્ટ સંકેત છે કે ત્યાં લોકશાહી વ્યવસ્થાઓ નબળી પડી ચૂકી છે અને દેશની અસલી કમાન સંપૂર્ણપણે વર્દી પહેરેલા જનરલોના હાથમાં આવી ચૂકી છે.
જ્યારે દેશની અર્થવ્યવસ્થા ખરાબ હાલતમાં હોય, જનતા ભૂખમરો અને મોંઘવારી સામે ઝઝૂમી રહી હોય અને ગુલામ કાશ્મીર જેવા વિસ્તારોમાં બળવાના સૂર તેજ બની રહ્યા હોય—આવા સમયે સૈન્ય તાનાશાહીને વધુ મજબૂત કરવી પાકિસ્તાનને અંદરથી વધુ ખોખલું કરી શકે છે. આવનારા દિવસોમાં એ જોવું રસપ્રદ રહેશે કે શું મુનીરની આ વધતી તાકાત પાકિસ્તાનને સંભાળી શકશે કે પછી જનતાનો આ વિદ્રોહ દેશને કોઈ મોટા સંકટ તરફ ધકેલી દેશે.
