ભારતમાં સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટનો નવો યુગ: જિયો અને સ્ટારલિંક વચ્ચે જામશે આકરી સ્પર્ધા

અબજોપતિ એલોન મસ્કની સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ કંપની સ્ટારલિંક (Starlink) ભારતીય ટેલિકોમ માર્કેટમાં પ્રવેશો માટે એક મોટો અને ક્રાંતિકારી દાવ ખેલ્યો છે. અહેવાલો મુજબ, કંપનીએ ભારતમાં ‘ડાયરેક્ટ-ટુ-ડિવાઇસ’ (Direct-to-Device – D2D) સેટેલાઇટ કનેક્ટિવિટી સેવા શરૂ કરવા માટે ભારતીય અવકાશ નિયમનકાર IN-SPACe (ઇન્ડિયન નેશનલ સ્પેસ પ્રમોશન એન્ડ ઓથોરાઇઝેશન સેન્ટર) સમક્ષ નવી મંજૂરી માંગી છે. આ મહત્વાકાંક્ષી યોજના અંતર્ગત સ્ટારલિંકે પૃથ્વીની નીચલી કક્ષામાં આશરે ૩૦,૦૦૦ નવા ઉપગ્રહો તૈનાત કરવાની વિશાળ દરખાસ્ત રજૂ કરી છે.

ડાયરેક્ટ-ટુ-ડિવાઇસ (D2D) ટેક્નોલોજી સ્ટારલિંકના આ નવા પ્રસ્તાવનું સૌથી આકર્ષક અને મહત્વનું પાસું છે. સામાન્ય રીતે સ્માર્ટફોન નજીકના મોબાઇલ ટાવર સાથે કનેક્ટ થઈને સિગ્નલ મેળવે છે. પરંતુ D2D ટેક્નોલોજી દ્વારા યોગ્ય હાર્ડવેર અને નેટવર્ક સપોર્ટ ધરાવતા સ્માર્ટફોન કોઈપણ વાયરલેસ ટાવરની મદદ વગર સીધા અંતરીક્ષમાં રહેલા સેટેલાઇટ સાથે કનેક્ટ થઈ શકશે.

આ ટેક્નોલોજીના આગમનથી ખાસ કરીને ભારતના એવા પહાડી, ગ્રામીણ, સરહદી અને દુર્ગમ વિસ્તારોમાં કનેક્ટિવિટીનો ઉકેલ આવી જશે જ્યાં ભૌગોલિક પરિસ્થિતિઓના કારણે મોબાઇલ ટાવર ઊભા કરવા ખૂબ જ મુશ્કેલ કે અશક્ય છે.

રિપોર્ટ્સ અનુસાર, સ્ટારલિંકની આ નવી અરજીમાં પૃથ્વીથી આશરે ૩૪૦ થી ૬૧૫ કિલોમીટરની ઊંચાઈએ ‘લો અર્થ ઓર્બિટ’ (LEO) માં હજારો ઉપગ્રહો સ્થાપિત કરવાનો પ્લાન સામેલ છે. જોકે SpaceX ના ‘Gen 2 Starlink’ નેટવર્ક માટે વૈશ્વિક સ્તરે લગભગ ૪૨,૦૦૦ ઉપગ્રહો લોન્ચ કરવાની યોજના છે, પરંતુ ભારત માટે ખાસ કરીને ૩૦,૦૦૦ ઉપગ્રહોની મંજૂરી માંગવામાં આવી છે.

આ અહેવાલ સામે આવ્યા બાદ સ્પેસએક્સના સ્થાપક એલોન મસ્કે પણ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર આ પ્રસ્તાવની પુષ્ટિ કરતી પોસ્ટ શેર કરી હતી.

ઉલ્લેખનીય છે કે સ્ટારલિંકની અગાઉની એક અરજીને ભારતમાં સુરક્ષા અને નીતિવિષયક કારણોસર મંજૂરી મળી શકી નહોતી. જોકે, કંપનીએ ભારતમાં પોતાની કામગીરી સક્ષમ બનાવવા માટે ઓફિસ સ્થાપવા અને સ્થાનિક ભરતી કરવાની તૈયારીઓ ચાલુ રાખી હતી.

હાલમાં સ્ટારલિંકની આ નવી D2D અરજી ભારતીય સત્તાવાળાઓ અને IN-SPACe ના સઘન નિરીક્ષણ હેઠળ છે. તેથી, ભારતમાં આ સેવા ક્યારથી સત્તાવાર રીતે લોન્ચ થશે અને તેના રિચાર્જ પ્લાન કે કિંમત શું હશે તે અંગે હજુ સુધી કોઈ ચોક્કસ સમયસીમા કે માહિતી જાહેર કરવામાં આવી નથી.

જો ભારત સરકાર અને સ્પેસ રેગ્યુલેટર તરફથી સ્ટારલિંકના આ પ્રસ્તાવને લીલી ઝંડી મળી જાય છે, તો ભારતીય ટેલિકોમ ક્ષેત્રે એક નવી અને આકરી સ્પર્ધા જોવા મળશે. દેશની અગ્રણી ટેલિકોમ કંપની રિલાયન્સ જિયો (Reliance Jio) અને એરટેલ (OneWeb) પણ LEO સેટેલાઇટ કનેક્ટિવિટી ક્ષેત્રે સક્રિયપણે કામ કરી રહી છે. સેટેલાઇટ આધારિત સીધી મોબાઇલ કનેક્ટિવિટી ભારતના ડિજિટલ ઇન્ડિયા મિશનને વધુ મજબૂત બનાવશે.