ગ્લેશિયર વિસ્ફોટ બાદ નેપાળમાં મહાપલય: જળવિધ્યુત પ્રોજેક્ટની ૬ ભયાનક બોગદાઓમાં ૧૦૦૦ જીવ ફસાયા, રેસ્ક્યૂ કેમ બની રહ્યું છે પડકાર?
કુદરતના કોપ સામે માનવીય ક્ષમતાઓ કેટલી લાચાર બની જાય છે, તેનો ભયાનક નજારો હાલમાં નેપાળમાં જોવા મળી રહ્યો છે. હિમાલય ક્ષેત્રમાં ગ્લેશિયર તૂટી પડ્યા બાદ આવેલી વિનાશક પૂર અને ભૂસ્ખલનની હોનારતને એક અઠવાડિયા કરતા પણ વધુ સમય વીતી ગયો છે, પરંતુ ત્યાં સર્જાયેલી માનવ તારાજીનો અંત આવ્યો નથી. સૌથી વધુ ચિંતાજનક પરિસ્થિતિ નેપાળના પહાડી વિસ્તારોમાં નિર્માણધીન અને કાર્યરત હાઇડ્રોપાવર (જળવિધ્યુત) પ્રોજેક્ટ્સની છે. નદીઓના કાંઠે આવેલા આ પ્રોજેક્ટ્સના વિશાળ બોગદાઓ (ટનલ) માં અંદાજે ૧,૦૦૦ જેટલા શ્રમિકો અને એન્જિનિયરો ફસાયેલા હોવાની આશંકા છે.
કાદવ, પથ્થરો અને પાણીના ભરાવાના કારણે આ બોગદાઓ હવે માનવ તસ્કરો માટે કાળમુખા મકબરા સમાન બની ગયા છે. રાહત અને બચાવ ટુકડીઓ દિવસ-રાત મહેનત કરી રહી છે, પરંતુ કુદરતી અવરોધોના કારણે રેસ્ક્યૂ ઓપરેશન અત્યંત ધીમી ગતિએ આગળ વધી રહ્યું છે.
કઈ-કઈ ટનલમાં કેટલા લોકો ફસાયા? પરિસ્થિતિનું ભયાનક ચિત્ર
નેપાળના પૂર પ્રભાવિત રસુવા અને ત્રિશૂલી વિસ્તારમાં આવેલા લગભગ ૧૨ નાના-મોટા હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ્સ આ પૂરની સીધી ચપેટમાં આવ્યા છે. સત્તાવાર અને બિનસત્તાવાર અહેવાલો મુજબ, આશરે ૯૩૩ થી ૧,૦૦૦ જેટલા કર્મચારીઓ કાં તો ગુમ છે અથવા આ અંધારી બોગદાઓની અંદર અટવાયેલા છે.
અપ૨ ત્રિશૂલી-૩એ (Upper Trishuli-3A): અહીં સૌથી વધુ ગંભીર સ્થિતિ છે, જ્યાં લગભગ ૪૨ કર્મચારીઓ બોગદાની અંદર ફસાયેલા હોવાના અહેવાલ છે.
અપ૨ ત્રિશૂલી-૩બી (Upper Trishuli-3B): આ પ્રોજેક્ટમાં આશરે ૧૨૨ લોકો ગુમ છે, જેઓ પૂર આવ્યા સમયે ટનલની અંદર કામ કરી રહ્યા હતા.
રસુવાગઢી પ્રોજેક્ટ (Rasuwagadhi): અહીંથી સૌથી વધુ ૯૩ થી વધુ શ્રમિકો ગુમ હોવાની માહિતી મળી છે.
અન્ય પ્રોજેક્ટ્સ: ચિલિમેમાં ૮, લંગટાંગ ખોલામાં ૪૧ અને મૈલુંગ ખોલામાં ૭ લોકોના ફસાયા હોવાના સમાચાર છે.
બચાવ કાર્યમાં વિલંબ કેમ? આ પાંચ મુખ્ય પડકારો
ઘટનાને દિવસો વીતી ગયા હોવા છતાં ફસાયેલા લોકોને બહાર કેમ નથી કાઢી શકાયા? તેની પાછળ પહાડી ભૂગોળ અને આફતના સ્વરૂપ સાથે જોડાયેલા કેટલાક ટેકનિકલ કારણો છે:
૧. ટનલમાં ગાદ, કાંકરા અને મહાકાય પથ્થરોનો ભરાવો: પૂરની સાથે કાદવ, ચીકણી માટી અને મોટા મોટા બોલ્ડર (પથ્થરો) ટનલના પ્રવેશદ્વાર અને અંદરના માર્ગોમાં ભરાઈ ગયા છે. આ મટીરીયલ એટલું મજબૂત રીતે જામી ગયું છે કે તેને દૂર કરવું અત્યંત મુશ્કેલ છે.
૨. ટનલ ધસી જવાનો ભય: ટનલની અંદર ભારે ડ્રિલિંગ કે જેસીબી જેવી મશીનોનો અવિચારી ઉપયોગ કરી શકાતો નથી. જો અંદરની કંપન વધી જાય, તો કાચી પહાડી ખડકો ધસી પડવાનો અને ટનલનો બાકીનો ભાગ પણ તૂટી પડવાનો ભય રહેલો છે. તેનાથી અંદર ફસાયેલા લોકોની સાથે બચાવકર્તાઓનો જીવ પણ જોખમમાં મુકાઈ શકે છે.
૩. સંપર્ક માર્ગો અને પુલનું ધોવાણ: પૂરના કારણે નેપાળના પહાડી વિસ્તારોને જોડતા મુખ્ય રસ્તાઓ, હાઈવે અને પુલ તૂટી ગયા છે. આ કારણે એક્સકેવેટર, હેવી ડ્રિલિંગ મશીન અને હાઈ-પાવર વોટર પંપ જેવા ભારે સાધનોને ઘટનાસ્થળે પહોંચાડવા જ એક મોટો પડકાર બની ગયો છે.
૪. પાણી અને કાદવ સુકાવાની રાહ: ટનલની અંદર કાદવ એટલો ભીનો છે કે મશીનો અંદર જતાં જ ખૂંપી જાય છે. તેથી, પહેલા અંદર ભરાયેલું પાણી પંપ દ્વારા બહાર કાઢવું પડે છે. કાદવ થોડો સુકાય અને સ્થિર થાય પછી જ આગળનું કામ શક્ય બને છે.
હવા પહોંચાડવાના પ્રયાસો અને આંતરરાષ્ટ્રીય મદદની ગુહાર
નેપાળના વડાપ્રધાન બાલન શાહે સંસદમાં દેશની વર્તમાન પરિસ્થિતિ અંગે સંબોધન કરતા સ્વીકાર્યું હતું કે, આ પ્રકારની જટિલ સૈન્ય કે ટનલ રેસ્ક્યૂ કામગીરી માટે નેપાળ પાસે પૂરતા સંસાધનો અને નિષ્ણાતો નથી. તેમણે ભારત, ચીન અને અન્ય પડોશી દેશો પાસે તાત્કાલિક તકનીકી સહાય અને ટનલ રેસ્ક્યૂ નિષ્ણાતો મોકલવાની વિનંતી કરી છે.
હાલમાં ભારતીય રાષ્ટ્રીય આપત્તિ પ્રતિક્રિયા દળ (NDRF) અને નેપાળી સેનાની સંયુક્ત ટુકડીઓ ચિલિમે અને લંગટાંગ વિસ્તારમાં સતત ઓપરેશન ચલાવી રહી છે. લંગટાંગની ટનલમાં બચાવ ટુકડી આશરે ૧૮૫ મીટર સુધી અંદર પહોંચવામાં સફળ રહી છે, પરંતુ આગળનો માર્ગ અત્યંત અસ્થિર હોવાથી સાવચેતીપૂર્વક કામ લેવાઈ રહ્યું છે. અપર ત્રિશૂલી-૩એ માં ટનલના ઉપરના ભાગમાંથી નાની ડ્રિલિંગ કરીને અંદર ઓક્સિજન પહોંચાડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.
શું અંદર ફસાયેલા લોકો હજુ જીવિત છે? આશાનું કિરણ
સૌથી મોટો અને સંવેદનશીલ પ્રશ્ન એ છે કે આટલા દિવસો પછી પણ અંદર ફસાયેલા કર્મચારીઓ સુરક્ષિત છે કે નહીં? એન્જિનિયરો અને આપત્તિ વ્યવસ્થાપન નિષ્ણાતોના મતે, આશા સંપૂર્ણપણે નષ્ટ થઈ નથી.
મોટા જળવિધ્યુત પ્રોજેક્ટ્સની બોગદાઓમાં ‘એર પોકેટ્સ’ (હવાના ખાલી કિસ્સા) હોય છે. જો ટનલમાં પાણી પૂરેપૂરું ઉપર સુધી ન ભરાયું હોય અને એર વેન્ટિલેશન શાફ્ટ ખુલ્લા હોય, તો ઓક્સિજનનો પુરવઠો સચવાઈ રહે છે. ઉપરાંત, કેટલાક પ્રોજેક્ટ્સના ટનલ સેક્ટરમાં ઈમરજન્સી શેલ્ટર અને પીવાનું પાણી ઉપલબ્ધ હોય છે. અપ૨ ત્રિશૂલી-૩એ માં હવાની અવરજવર માટે જગ્યા હોવાના સંકેતો મળ્યા છે, જેનાથી ફસાયેલા શ્રમિકો જીવિત હોવાની આશા અમર રહી છે.
હાલમાં આખો દેશ અને તેમના પરિવારો કુદરત સામે લડી રહેલા આ ૧,૦૦૦ શ્રમિકોના સલામત બહાર આવવાની પ્રાથના કરી રહ્યા છે. આગામી ૪૮ કલાક આ રેસ્ક્યૂ ઓપરેશન માટે અત્યંત નિર્ણાયક સાબિત થવાના છે.
