એક્સિસ બેંકનો મોટો ધડાકો! 2013 પછી રૂપિયો સૌથી નીચલા સ્તરે, જાણો તમારા ખિસ્સા પર શું પડશે અસર
ભારતીય અર્થતંત્ર અને ચલણ રૂપિયા માટે વર્ષ 2026 બિલકુલ સાનુકૂળ સાબિત નથી થઈ રહ્યું. વર્ષની શરૂઆતથી જ યુએસ ડોલર સરખામણીએ ભારતીય રૂપિયો સતત નબળો પડી રહ્યો છે. તાજેતરના આંકડા મુજબ, આ વર્ષે અત્યાર સુધીમાં રૂપિયો લગભગ 6 ટકા જેટલો તૂટી ચૂક્યો છે. આ પરિસ્થિતિ વચ્ચે દેશની ખાનગી ક્ષેત્રની અગ્રણી બેંક, એક્સિસ બેંક (Axis Bank) એ તેના સંશોધન અહેવાલમાં એક ચિંતાજનક દ્રષ્ટિકોણ રજૂ કર્યો છે.
બેંકના રિપોર્ટ અનુસાર, રૂપિયાના આ કડાકાની કહાની અહીં જ અટકવાની નથી. આવનારા સમયમાં વૈશ્વિક પરિબળો અને સ્થાનિક પડકારોને કારણે રૂપિયા પર હજુ પણ વધુ ભારે દબાણ જોવા મળી શકે છે.
REER ઈન્ડેક્સમાં જબરદસ્ત ઘટાડો: 2013 ના ‘ટેપર ટેન્ટ્રમ’ જેવા એંધાણ
એક્સિસ બેંકનો અહેવાલ દર્શાવે છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર સાથે જોડાયેલા સતત આંચકાઓને કારણે રૂપિયાએ પોતાની મૂલ્ય-સપાટી ફરી ગોઠવવી (Adjust) પડી રહી છે. આ રિપોર્ટમાં સૌથી મોટો ચિંતાનો વિષય ‘ટ્રેડ-વેટેડ રિયલ ઈફેક્ટિવ એક્સચેન્જ રેટ’ (REER) ઈન્ડેક્સનો કડાકો છે. તાજેતરના આંકડા દર્શાવે છે કે આ ઈન્ડેક્સ ઘટીને 91.75 ની નીચલી સપાટીએ આવી ગયો છે.
અર્થશાસ્ત્રીઓના મતે, REER ઈન્ડેક્સમાં આટલો મોટો ઘટાડો છેલ્લે વર્ષ 2013 ના પ્રખ્યાત ‘ટેપર ટેન્ટ્રમ’ (Taper Tantrum) સમયગાળા દરમિયાન જોવા મળ્યો હતો. તે સમયે પણ ભારતીય ચલણ પર અભૂતપૂર્વ દબાણ સર્જાયું હતું. અગાઉના આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો, એપ્રિલ 2025 માં આ ઈન્ડેક્સ 102 ની આસપાસ મજબૂત સ્થિતિમાં હતો, જે જુલાઈ 2026 સુધીમાં ઘટીને 91.8 પર આવી ગયો હતો. આ ગ્રાફ સ્પષ્ટપણે રૂપિયાની નબળી પડતી આર્થિક સ્થિતિ દર્શાવે છે.
ગિરાવટ પાછળના મુખ્ય કારણો: AI પ્રોડક્ટિવિટી અને ગ્લોબલ ટ્રેન્ડ્સ
એક્સિસ બેંકના અર્થશાસ્ત્રી તન્માય દલાલના જણાવ્યા મુજબ, માર્ચ મહિના સુધી રૂપિયાના વાજબી મૂલ્ય (Fair Value) માં જે ઘટાડો આવવાનો હતો તે પૂર્ણ થઈ ચૂક્યો છે, પરંતુ હવે કેટલાક નવા વૈશ્વિક જોખમો રૂપિયા સામે આવીને ઊભા રહ્યા છે. વેપારની અનિશ્ચિત શરતોની સાથે સરખામણીએ ‘એઆઈ પ્રોડક્ટિવિટી’ (Relative AI Productivity) માં 5 ટકાનો ઘટાડો એક મુખ્ય પરિબળ બનીને ઉભર્યો છે.
આર્થિક સિદ્ધાંતો મુજબ, આ પરિબળોને લીધે આગામી એક વર્ષની અંદર REER ઈન્ડેક્સમાં વધુ 10 ટકા સુધીની નબળાઈ આવી શકે છે. આ ઉપરાંત, સ્થાનિક આર્થિક વિકાસ માટે જરૂરી ન્યુટ્રલ રેટ્સનું વૈશ્વિક પ્રવાહો સાથે યોગ્ય તાલમેલ ન બેસવું પણ એક મોટી સમસ્યા છે. ફુગાવાને નિયંત્રણમાં લેવાના પ્રયાસો વચ્ચે ભારતીય રૂપિયો વૈશ્વિક બજારના દબાણ સામે ટકી શકવામાં અસમર્થ સાબિત થઈ રહ્યો છે.
RBI ની મોટી કાર્યવાહી: ચલણને બચાવવા 250 અબજ ડોલરની વેચવાલી
રૂપિયામાં થઈ રહેલા આ સતત ઘટાડાને અટકાવવા માટે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) એ બજારમાં ખૂબ મોટું પગલું ભર્યું છે. અર્થશાસ્ત્રી તન્માય દલાલના અહેવાલ મુજબ, વર્ષ 2023 ના મધ્યથી અત્યાર સુધીમાં આરબીઆઈએ ભારતીય ચલણને સ્થિરતા આપવા માટે બજારમાં લગભગ 250 અબજ યુએસ ડોલર ( $250 Billion ) નું વેચાણ કર્યું છે.
આ કોઈ નાની રકમ નથી. તેની સરખામણી કરીએ તો, આ રકમ જૂનથી ઓગસ્ટ મહિના દરમિયાન વિશેષ ‘ડોલર-ઈનફ્લો’ કાર્યક્રમ હેઠળ દેશમાં આવેલા કુલ વિદેશી ભંડોળ કરતાં પણ બમણી છે. રિઝર્વ બેંક દ્વારા આટલી મોટી માત્રામાં ડોલર વેચવાનો મુખ્ય હેતુ બજારમાં રૂપિયાની માંગ વધારવાનો અને તેને ટેકો આપવાનો છે. આમ છતાં, વૈશ્વિક પરિસ્થિતિઓ અને આર્થિક સમીકરણો બતાવે છે કે રૂપિયાનો આ સંઘર્ષ હજુ પૂરો થયો નથી અને આગળ પણ તેને વૈશ્વિક આંચકાઓનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
