“મરાઠી આપણી માતા છે, અન્ય ભાષાઓ આપણી કાકી”: ભાષાકીય વિવાદ પર મહારાષ્ટ્રના મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસનું સ્પષ્ટ વલણ
મહારાષ્ટ્રમાં અવારનવાર સર્જાતા ભાષાકીય વિવાદો અને રાજકીય ખેંચતાણ વચ્ચે રાજ્યના મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસે સરકારનું વલણ અત્યંત સ્પષ્ટ અને પ્રભાવશાળી રીતે રજૂ કર્યું છે. મુંબઈ ખાતે આયોજિત ‘પંચજન્ય સુશાસન સંવાદ’ કાર્યક્રમમાં બોલતા મુખ્યમંત્રીએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું હતું કે ભાષા એ લોકો વચ્ચે સંવાદ અને વ્યવહારનું માધ્યમ છે, નહીં કે વિવાદ અને ઝઘડાનું. મહારાષ્ટ્રમાં માતૃભાષા મરાઠીને હંમેશાં પ્રથમ પ્રાથમિકતા અને સર્વોચ્ચ સન્માન મળશે, પરંતુ તેની સાથે રાજ્યમાં વસતા અન્ય ભારતીય ભાષાઓ બોલતા નાગરિકો સાથે ભાષાના આધારે ક્યારેય કોઈ અન્યાય કે ભેદભાવ થવા દેવામાં આવશે નહીં.
દેવેન્દ્ર ફડણવીસે વિરોધ પક્ષો પર આકરા પ્રહાર કરતા જણાવ્યું હતું કે, ૨૦૧૪ થી જ્યારે પણ ભારતીય જનતા પાર્ટી અથવા મહાયુતિની સરકાર સત્તામાં રહી છે, ત્યારે રાજ્યની ભાષાકીય એકતા જાળવી રાખવામાં આવી છે. કેટલાક રાજકીય પક્ષો માત્ર ભાષાના નામે રાજકારણ રમીને સમાજમાં વિભાજન ઊભું કરવા માંગે છે. ભાજપ અને તેમની સરકાર હંમેશા માને છે કે દરેક પ્રદેશની ઓળખ અને દરેક નાગરિકની માતૃભાષાનું સન્માન થવું જોઈએ, સાથે જ અન્ય તમામ ભારતીય ભાષાઓ પ્રત્યે પણ એટલો જ આદર હોવો જોઈએ.
ઓટો અને ટેક્સી ચાલકો માટે ‘કાર્યાત્મક મરાઠી’ નો વિવાદ
તાજેતરમાં ટેક્સી અને ઓટો રિક્ષા ચાલકો માટે મરાઠી ભાષાના મૂળભૂત જ્ઞાન અંગે ઉદ્ભવેલી ભ્રમણાઓ દૂર કરતા મુખ્યમંત્રીએ વાસ્તવિકતા સામે મૂકી હતી. તેમણે ખુલાસો કર્યો કે આ નિર્ણયને ખોટી રીતે રજૂ કરીને એવો અપ્રચાર કરવામાં આવ્યો હતો કે જાણે બિન-મરાઠી ભાષી ચાલકો પર મરાઠી ભાષા બળજબરીથી લાદવામાં આવી રહી છે.
વાસ્તવમાં, વાહનવ્યવહાર વિભાગ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલો અભ્યાસક્રમ કોઈ અઘરો કે મોટો કાયદો નહોતો, પરંતુ માત્ર બે પાનાનો અત્યંત સરળ ‘ફંક્શનલ’ (કાર્યાત્મક) અભ્યાસક્રમ હતો. આ અભ્યાસક્રમમાં માત્ર દૈનિક મુસાફરી દરમિયાન વપરાતા સામાન્ય વાક્યો જેવા કે “આવો, બેસો”, “તમારે ક્યાં જવું છે? (કુથે જાનાર આહેત?)” નો જ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો, જેથી ચાલકો અને સ્થાનિક મુસાફરો વચ્ચેનો વ્યવહાર સરળ બની શકે.
ચાલકોને પૂરો સમય અપાશે, કોઈ કડકાઈ કે લાઈસન્સ રદ નહીં થાય
મુખ્યમંત્રીએ આ ઉત્સાહજનક વાતાવરણનો ઉલ્લેખ કરતા જણાવ્યું કે મુંબઈના ટેક્સી અને ઓટો રીક્ષા યુનિયનના હિન્દીભાષી પ્રતિનિધિઓ તેમને રૂબરૂ મળ્યા હતા. તેમણે સ્વેચ્છાએ મરાઠી ભાષાના વ્યવહારુ શબ્દો શીખવાની તૈયારી દર્શાવી હતી અને માત્ર થોડા સમયની मागणी કરી હતી.
ફડણવીસે તેમને સંપૂર્ણ ખાતરી આપી હતી કે આ પ્રક્રિયામાં કોઈ જ કડકાઈ કરવામાં આવશે નહીં. કોઈ પણ ડ્રાઈવરનો સમય પૂરો થવા પર લાઈસન્સ રદ કરવામાં આવશે નહીં કે તેમના રોજગાર પર આંચ આવવા દેવાશે નહીં. ચાલકો પોતાની અનુકૂળતા મુજબ જેટલો સમય ચાહે તેટલો સમય લઈને આ સરળ ભાષા શીખી શકે છે.
માતા અને કાકીના સુંદર રૂપકથી ભાષાકીય સમરસતાનો સંદેશ
પોતાના સંબોધનના અંતે દેવેન્દ્ર ફડણવીસે એક અત્યંત સુંદર રૂપક આપતા કહ્યું કે, “આપણે જે રાજ્યમાં રહીએ છીએ ત્યાંની સ્થાનિક અને વહીવટી ભાષાનું પ્રાથમિક જ્ઞાન હોવું એ વ્યવહારિક દ્રષ્ટિએ જરૂરી છે. મહારાષ્ટ્રમાં જ્યાં સુધી અમારી સરકાર છે ત્યાં સુધી મરાઠી ભાષા અમારી ‘માતા’ છે અને તેને સૌથી ઊંચું સ્થાન મળશે, પરંતુ તેની સાથે દેશની અન્ય ભારતીય ભાષાઓ આપણી ‘કાકી’ સમાન છે અને તેમનું પણ પૂરેપૂરું સન્માન કરવામાં આવશે.”
મુખ્યમંત્રીના આ વિઝનથી મહારાષ્ટ્રમાં વસતા તમામ ક્ષેત્રોના લોકોમાં આત્મવિશ્વાસ વધ્યો છે અને ભાષાના નામે થતા રાજકારણને સજ્જડ જવાબ મળ્યો છે.
