2036 ઓલિમ્પિક્સનું યજમાન બનશે અમદાવાદ? ભારતની દાવેદારી સામે 6 દેશોની ટક્કર, હવે નજર IOCના નિર્ણય પર
ભારત માટે રમતગમતના ક્ષેત્રે એક મોટું સપનું હવે વધુ ગંભીર તબક્કામાં પહોંચી ગયું છે. 2036ના ઓલિમ્પિક્સનું આયોજન ભારતમાં થાય અને તેની યજમાની અમદાવાદ કરે, તે દિશામાં ભારતની દાવેદારી આગળ વધી રહી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય ઓલિમ્પિક સમિતિ એટલે કે IOCએ 2036ની સમર ઓલિમ્પિક્સની યજમાનીમાં રસ ધરાવતા સાત દેશોની યાદી જાહેર કરી છે. તેમાં ભારત ઉપરાંત જર્મની, હંગેરી, કતાર, દક્ષિણ કોરિયા, દક્ષિણ આફ્રિકા અને તુર્કીનો સમાવેશ થાય છે.
આ વિકાસ એટલા માટે પણ મહત્વનો છે કે ભારતે અત્યાર સુધી સમર ઓલિમ્પિક્સનું સંપૂર્ણ આયોજન કર્યું નથી. જો ભારતની દાવેદારી સફળ થાય તો દેશ માટે તે ઐતિહાસિક ક્ષણ બની શકે છે. ખાસ વાત એ છે કે ભારતની પ્રસ્તાવિત યજમાન સિટી તરીકે અમદાવાદનું નામ આગળ છે. હવે સવાલ માત્ર એટલો નથી કે અમદાવાદ ઓલિમ્પિક્સનું આયોજન કરશે કે નહીં, પરંતુ ભારત પોતાની દાવેદારીને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે કેટલું મજબૂત બનાવી શકે છે તે પણ મહત્વનું બન્યું છે.
સાત દેશો વચ્ચે શરૂ થઈ ઓલિમ્પિક્સની રેસ
IOC મુજબ 2036ની ઓલિમ્પિક્સ માટે હાલમાં સાત દેશો સતત ચર્ચાના તબક્કામાં છે. આ દેશોમાં ભારત, જર્મની, હંગેરી, કતાર, દક્ષિણ કોરિયા, દક્ષિણ આફ્રિકા અને તુર્કી સામેલ છે. આ તમામ દેશોને પોતાની યોજનાઓ IOCની Future Host Commission સમક્ષ રજૂ કરવાની તક આપવામાં આવશે.
આ વખતે ઓલિમ્પિક્સ માટે યજમાન પસંદ કરવાની પ્રક્રિયા અગાઉની સરખામણીએ અલગ છે. માત્ર મોટા સ્ટેડિયમ, આર્થિક ક્ષમતા કે આંતરરાષ્ટ્રીય ઓળખના આધારે નિર્ણય નહીં લેવાય. ખેલાડીઓને મળનારો અનુભવ, રમતગમતની સુવિધાઓ, નાણાકીય વ્યવસ્થા, રાજકીય અને જનસમર્થન, આયોજન કરવાની ક્ષમતા અને ઓલિમ્પિક્સ બાદ શહેર તથા દેશને મળનારો લાંબા ગાળાનો લાભ પણ ધ્યાનમાં લેવામાં આવશે.
અમદાવાદ કેમ બન્યું ભારતની દાવેદારીનું કેન્દ્ર?
ભારતની વાત કરીએ તો અમદાવાદનું નામ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી ઓલિમ્પિક્સની તૈયારીઓ સાથે સતત જોડાઈ રહ્યું છે. ગુજરાતમાં રમતગમતનું આધુનિક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઊભું કરવાની દિશામાં અનેક યોજનાઓ આગળ વધી રહી છે. ખાસ કરીને અમદાવાદના મોટેરા વિસ્તારમાં સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ સ્પોર્ટ્સ એન્ક્લેવની યોજના ભારતની ઓલિમ્પિક્સ દાવેદારી માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
આ પ્રસ્તાવિત સ્પોર્ટ્સ એન્ક્લેવમાં વિવિધ રમતો માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરની સુવિધાઓ ઊભી કરવાની યોજના છે. અગાઉના માસ્ટર પ્લાન અનુસાર અહીં ફૂટબોલ, બાસ્કેટબોલ, ટેનિસ, વોલીબોલ, સ્વિમિંગ અને મલ્ટીપર્પઝ ઇન્ડોર સ્પોર્ટ્સ જેવી રમતો માટે અલગ-અલગ સુવિધાઓ વિકસાવવાની યોજના રજૂ કરવામાં આવી હતી. આ સમગ્ર વિસ્તાર અમદાવાદને ભવિષ્યમાં ભારતના મોટા સ્પોર્ટ્સ હબ તરીકે સ્થાપિત કરવામાં મદદ કરી શકે છે.
અમદાવાદમાં પહેલેથી જ વિશાળ નરેન્દ્ર મોદી ક્રિકેટ સ્ટેડિયમ જેવી વિશ્વસ્તરીય રમતગમતની સુવિધા છે. જો તેની સાથે અન્ય ઓલિમ્પિક રમતો માટે જરૂરી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પણ વિકસાવવામાં આવે તો શહેરની આંતરરાષ્ટ્રીય રમતગમતની ઓળખ વધુ મજબૂત બની શકે છે.
માત્ર સ્ટેડિયમ પૂરતા નથી, IOCની નજર સમગ્ર વ્યવસ્થા પર
ઓલિમ્પિક્સનું આયોજન કરવું એટલે માત્ર સ્ટેડિયમ બનાવવું નહીં. હજારો ખેલાડીઓ, કોચ, અધિકારીઓ, મીડિયા પ્રતિનિધિઓ અને લાખો દર્શકો માટે સમગ્ર શહેરની વ્યવસ્થા તૈયાર કરવી પડે છે.
આથી ભારતની દાવેદારીમાં પરિવહન વ્યવસ્થા પણ ખૂબ મહત્વની રહેશે. અમદાવાદ અને ગાંધીનગર વચ્ચે મેટ્રો કનેક્ટિવિટી, રેલવે, રોડ નેટવર્ક અને એરપોર્ટ જેવી સુવિધાઓને વધુ મજબૂત કરવાની જરૂર પડશે. અમદાવાદનો મલ્ટીમોડલ ટ્રાન્સપોર્ટ હબ પણ ભવિષ્યની યોજનાઓમાં મહત્વનો બની શકે છે. અગાઉના આયોજનમાં અમદાવાદ-ગાંધીનગર વિસ્તારના વિવિધ સ્થળોને રમતગમતના વેન્યુ સાથે જોડવાની વાત કરવામાં આવી હતી.
ઓલિમ્પિક્સ માટે ખેલાડીઓનું ગામ એટલે કે Olympic Village પણ એક મોટો મુદ્દો રહેશે. અહીં માત્ર રહેવાની વ્યવસ્થા જ નહીં પરંતુ ટ્રેનિંગ, મેડિકલ સુવિધા, મનોરંજન, સુરક્ષા અને પરિવહન જેવી અનેક બાબતોનું આયોજન કરવું પડે છે.
ભારતે IOC સામે પોતાની નવી વિઝન રજૂ કરવાની તૈયારી કરી
ભારત હવે પોતાની 2036 ઓલિમ્પિક્સ અને પેરાલિમ્પિક્સની દાવેદારીને “Rising Together” નામના વિઝન સાથે આગળ ધપાવી રહ્યું છે. રમતગમત મંત્રી મનસુખ માંડવિયા અને ભારતીય ઓલિમ્પિક એસોસિએશનની અધ્યક્ષ પી.ટી. ઉષાએ આ દિશામાં ભારતની દાવેદારીની વાત કરી છે.
ભારત પોતાની પ્રથમ ઔપચારિક પ્રોજેક્ટ પ્રેઝન્ટેશન IOCની Future Host Commission સમક્ષ ઓક્ટોબર 2026ના અંતમાં રજૂ કરવાની તૈયારીમાં છે. ત્યારબાદ પસંદગીની પ્રક્રિયા વધુ આગળ વધશે.
ભારત માટે આ પ્રેઝન્ટેશન અત્યંત મહત્વનું રહેશે, કારણ કે અહીં માત્ર “અમારે ઓલિમ્પિક્સ યોજવી છે” એટલું કહેવું પૂરતું નહીં રહે. ભારતે IOCને સમજાવવું પડશે કે અમદાવાદ અને સમગ્ર દેશ આટલી મોટી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પર્ધાનું આયોજન કેવી રીતે કરશે અને ઓલિમ્પિક્સ બાદ તૈયાર થતું ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સામાન્ય લોકો માટે કેવી રીતે ઉપયોગી બનશે.
કતારથી લઈને જર્મની સુધી મજબૂત દાવેદારો
ભારત સામે રહેલા અન્ય દેશોને પણ અવગણી શકાય તેમ નથી.
જર્મનીનો ઓલિમ્પિક્સ સાથે લાંબો ઇતિહાસ છે અને મ્યુનિકને તેની દાવેદારી સાથે જોડવામાં આવ્યું છે. દક્ષિણ કોરિયા અગાઉ 1988માં સિઓલ સમર ઓલિમ્પિક્સનું આયોજન કરી ચૂક્યું છે અને શિયાળુ ઓલિમ્પિક્સનો અનુભવ પણ ધરાવે છે. એટલે આ બંને દેશો પાસે મોટા આંતરરાષ્ટ્રીય રમતોત્સવના આયોજનનો અનુભવ છે.
કતારની દાવેદારી પણ ખાસ ચર્ચામાં છે. દેશે 2022માં FIFA વર્લ્ડ કપનું સફળ આયોજન કર્યું હતું. તેથી મોટા આંતરરાષ્ટ્રીય રમતોત્સવ માટે જરૂરી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને આયોજન ક્ષમતાના મુદ્દે કતાર પોતાની મજબૂત સ્થિતિ રજૂ કરી શકે છે.
તુર્કી પણ નવી દાવેદાર નથી. ઈસ્તાંબુલ અગાઉ અનેક વખત ઓલિમ્પિક્સ માટે પ્રયાસ કરી ચૂક્યું છે. બીજી તરફ દક્ષિણ આફ્રિકા માટે આ દાવેદારી ઐતિહાસિક બની શકે છે, કારણ કે જો તે સફળ થાય તો આફ્રિકા ખંડમાં પ્રથમ વખત સમર ઓલિમ્પિક્સ યોજાશે.
હંગેરી પણ આ રેસમાં છે અને તેની દાવેદારીમાં બુડાપેસ્ટનું નામ મહત્વનું છે. એટલે ભારત સામેની સ્પર્ધા સરળ નહીં હોય.
ભારત માટે સૌથી મોટો પડકાર શું છે?
ભારત પાસે વિશાળ વસ્તી, યુવા જનસંખ્યા, ઝડપથી વિકસતું ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને રમતગમતમાં વધી રહેલું રોકાણ જેવી ઘણી બાબતો તેની તરફેણમાં છે. પરંતુ બીજી બાજુ કેટલીક બાબતો પર IOCની કડક નજર રહી શકે છે.
ભારતમાં મોટા આંતરરાષ્ટ્રીય રમતોત્સવોના આયોજનનો અનુભવ છે, પરંતુ ઓલિમ્પિક્સનું કદ સંપૂર્ણપણે અલગ છે. એકસાથે અનેક રમતો, હજારો ખેલાડીઓ, આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયા, સુરક્ષા અને લોજિસ્ટિક્સનું સંચાલન એક મોટો પડકાર હશે.
ભારતીય ઓલિમ્પિક એસોસિએશનની ગવર્નન્સ સંબંધિત સમસ્યાઓ અને ડોપિંગ અંગેના પ્રશ્નો પણ અગાઉ ચર્ચામાં રહ્યા છે. ભારતે આ ક્ષેત્રોમાં સુધારા કરવા માટે પગલાં લેવાની શરૂઆત કરી છે. IOC સમક્ષ ભારતે બતાવવું પડશે કે રમતગમતના વહીવટમાં પારદર્શિતા અને વ્યાવસાયિકતા માટે પણ દેશ ગંભીર છે.
ઓલિમ્પિક્સ મળ્યા તો અમદાવાદને શું ફાયદો થઈ શકે?
જો ભારતને 2036ની યજમાની મળે તો અમદાવાદ માટે તેનો પ્રભાવ માત્ર બે-ત્રણ અઠવાડિયાની રમતોત્સવની મર્યાદામાં નહીં રહે. શહેરમાં વિકસાવવામાં આવતું રમતગમતનું ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર આગામી દાયકાઓ સુધી ઉપયોગી થઈ શકે છે.
નવી સ્પોર્ટ્સ એકેડેમી, ઇન્ડોર સ્ટેડિયમ, સ્વિમિંગ સુવિધાઓ, ટેનિસ અને અન્ય રમતોના કેન્દ્રો ઉભા થાય તો સ્થાનિક ખેલાડીઓને પણ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરની સુવિધાઓ મળી શકે. ગુજરાતના યુવાનો માટે રમતગમતને કારકિર્દી તરીકે પસંદ કરવાની તકો વધી શકે છે.
આ ઉપરાંત હોટેલ, પ્રવાસન, પરિવહન, રેસ્ટોરાં, ઇવેન્ટ મેનેજમેન્ટ અને નાના-મોટા વ્યવસાયોને પણ ફાયદો થઈ શકે છે. વિશ્વના વિવિધ દેશોમાંથી લોકો અમદાવાદ અને ગુજરાતમાં આવે તો રાજ્યની સાંસ્કૃતિક અને ઐતિહાસિક ઓળખને પણ વૈશ્વિક સ્તરે વધુ ઓળખ મળી શકે.
ઓલિમ્પિક્સ માત્ર રમત નથી, દેશની પ્રતિષ્ઠાનો પણ પ્રશ્ન
ઓલિમ્પિક્સની યજમાની કોઈપણ દેશ માટે પ્રતિષ્ઠાનો વિષય હોય છે. ભારત માટે તો તેનો અર્થ વધુ મોટો છે. ભારત છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં વૈશ્વિક રમતગમતના નકશા પર પોતાની સ્થિતિ મજબૂત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.
ટોક્યો અને પેરિસ ઓલિમ્પિક્સમાં ભારતીય ખેલાડીઓના પ્રદર્શનથી દેશમાં રમતગમત પ્રત્યે રસ વધ્યો છે. એથ્લેટિક્સ, શૂટિંગ, બેડમિન્ટન, હોકી, કુસ્તી અને અન્ય રમતોમાં ભારતીય ખેલાડીઓની હાજરી વધી છે. જો 2036માં ભારતમાં ઓલિમ્પિક્સ યોજાય તો દેશની નવી પેઢી પર તેનો લાંબા ગાળાનો પ્રભાવ પડી શકે છે.
ભારતીય ઓલિમ્પિક એસોસિએશનના CEO રઘુરામ ઐયરે પણ દાવેદારીને ભારતને વૈશ્વિક સ્પોર્ટિંગ પાવર બનાવવાના મોટા લક્ષ્ય સાથે જોડીને રજૂ કરી છે.
હવે 2029 સુધી ચાલશે પસંદગીની પ્રક્રિયા
2036 ઓલિમ્પિક્સની યજમાનીનો નિર્ણય તરત થવાનો નથી. હાલના તબક્કા બાદ દાવેદારોની યોજનાઓની ચકાસણી થશે. IOCની પ્રક્રિયામાં આગામી તબક્કાઓ દરમિયાન ઉમેદવાર શહેરો અને દેશોની ટેકનિકલ ક્ષમતા, નાણાકીય મોડલ, ખેલાડીઓ માટેની સુવિધા અને લાંબા ગાળાની અસરનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવશે.
વર્તમાન સમયપત્રક મુજબ પસંદગીની પ્રક્રિયા આગળ વધ્યા બાદ 2028માં પસંદગીના ઉમેદવારો સાથે વધુ કેન્દ્રિત ચર્ચા થવાની છે અને અંતિમ યજમાનની પસંદગી 2029માં IOC સેશન દરમિયાન થવાની અપેક્ષા છે.
એટલે અમદાવાદ માટે હજુ લાંબી રાહ છે. પરંતુ ભારતની દાવેદારી હવે માત્ર એક વિચાર કે રાજકીય જાહેરાત રહી નથી. તે સત્તાવાર આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રક્રિયામાં પ્રવેશી ચૂકી છે.
અમદાવાદના સપનાની સામે હવે વિશ્વની નજર
2036માં ઓલિમ્પિક્સ અમદાવાદમાં યોજાશે કે નહીં તેનો જવાબ આજે કોઈ પાસે નથી. ભારતની સામે છ મજબૂત દાવેદારો છે અને દરેક દેશ પોતાની વિશેષતાઓ સાથે મેદાનમાં ઉતર્યો છે.
પરંતુ ભારત માટે આ દાવેદારી પોતે જ એક મોટું પગલું છે. જો ભારત પોતાની રમતગમતની સુવિધાઓ, વહીવટી વ્યવસ્થા, નાણાકીય ક્ષમતા અને લાંબા ગાળાના વિકાસનું મજબૂત મોડલ IOC સમક્ષ રજૂ કરી શકે, તો અમદાવાદની દાવેદારીને નવી ઊંચાઈ મળી શકે છે.
આગામી થોડાં વર્ષોમાં સ્ટેડિયમ કરતાં પણ વધુ મહત્વનું રહેશે કે ભારત IOCને કેટલો વિશ્વાસ અપાવે છે. કારણ કે ઓલિમ્પિક્સનું આયોજન માત્ર ભવ્ય ઈમારતો કે મોટા બજેટથી થતું નથી; તેના માટે વ્યવસ્થાપન, પારદર્શિતા, ખેલાડીઓ પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતા અને લાંબા ગાળાની દૃષ્ટિ જરૂરી છે.
જો 2029માં IOCનો નિર્ણય ભારતના પક્ષમાં આવે તો અમદાવાદના નામ સાથે ભારતીય રમતગમતના ઇતિહાસનું એક નવું પાનું લખાઈ શકે છે. હાલમાં એટલું ચોક્કસ છે કે 2036ની ઓલિમ્પિક્સની રેસમાં ભારત સત્તાવાર રીતે મેદાનમાં છે અને અમદાવાદની નજર હવે વિશ્વના સૌથી મોટા રમતોત્સવ તરફ છે.
