ટ્રમ્પ પ્રશાસનની સખત કાર્યવાહી: વિઝા અને લેબર સર્ટિફિકેશન મામલે ભારતીય દિગ્ગજ IT કંપનીઓને ઝટકો
અમેરિકામાંથી ભારતીય અને વૈશ્વિક ટેકનોલોજી ક્ષેત્ર માટે ખૂબ જ મોટા અને ચોંકાવનારા સમાચાર સામે આવ્યા છે. યુએસ વહીવટીતંત્ર દ્વારા ગુરુવારે એક મોટું પગલું ભરતા માઇક્રોસોફ્ટ, ટાટા, ઇન્ફોસિસ અને વીપ્રો સહિત આઠ મોટી આઈટી (IT) કંપનીઓને વિદેશી કર્મચારીઓ માટે ગ્રીન કાર્ડ અરજી કરવાના પ્રોગ્રામમાંથી સસ્પેન્ડ કરી દેવામાં આવી છે. આ કાર્યવાહી પાછળ અમેરિકાનો એવો તર્ક છે કે આ પ્રકારની પ્રેક્ટિસના કારણે સ્થાનિક અમેરિકી નાગરિકો જોબ માર્કેટમાંથી બહાર થઈ રહ્યા છે. ટ્રમ્પ પ્રશાસનના આ સખત નિર્ણય બાદ ભારતીય આઈટી દિગ્ગજો – ઇન્ફોસિસ અને વીપ્રોના અમેરિકન ડિપોઝિટરી રિસીટ્સ (ADRs) માં લગભગ 3 ટકા સુધીનો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.
H-1B વિઝા પ્રોગ્રામ અને લેબર સર્ટિફિકેશન સામે કડક કાર્યવાહી
આ ઘટાડો અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના પ્રશાસન દ્વારા આ કંપનીઓને ‘પરમાનન્ટ લેબર સર્ટિફિકેશન પ્રોગ્રામ’ (Permanent Labor Certification Program) માંથી સસ્પેન્ડ કર્યા પછી આવ્યો છે. આ વિશેષ પ્રોગ્રામ હેઠળ કંપનીઓ H-1B વિઝા પર કામ કરતા કર્મચારીઓ માટે કાયમી નિવાસ એટલે કે ગ્રીન કાર્ડ માટે અરજી કરી શકતી હોય છે.
આ લિસ્ટમાં ઇન્ફોસિસ અને વીપ્રો સિવાય ટાટા (TCS) અને એચસીએલ ટેક (HCL Tech) જેવી અન્ય ઘરેલું ટેક કંપનીઓ તેમજ ભારતમાં વ્યાપક પાયે કામકાજ ધરાવતી અમેરિકી દિગ્ગજ કંપનીઓ – જેમ કે કોગ્નિઝન્ટ, કેપજેમિની, માઇક્રોસોફ્ટ અને એડોબ પણ સામેલ છે. યુએસ એન્ટી-ફ્રોડ ટાસ્ક ફોર્સ હેઠળ આ કાર્યવાહીની જાહેરાત વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ જે.ડી. વન્સ, લેબર સેક્રેટરી કીથ સોન્ડરલિંગ અને એટર્ની જનરલ ટૉડ બ્લેન્ચ દ્વારા સંયુક્તપણે કરવામાં આવી હતી.
ADR (એડીઆર) શું છે અને તે કેવી રીતે કામ કરે છે?
ભારતીય આઈટી કંપનીઓ માટે અમેરિકન ડિપોઝિટરી રિસીટ (ADR) એ એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ નાણાકીય સાધન છે. આના માધ્યમથી ભારતીય કંપનીઓના શેરોમાં સીધા જ અમેરિકી શેર બજારમાં રોકાણ કરી શકાય છે. જો ભારતની કોઈ આઈટી કંપની અમેરિકાના રોકાણકારો પાસેથી નાણાં એકત્ર કરવા માંગતી હોય, તો તે યુએસ માર્કેટમાં ADR જારી કરે છે.
અમેરિકી રોકાણકારો ડૉલરમાં આ ADR ની ખરીદી અને વેચાણ કરે છે. દરેક ADR કંપનીના એક અથવા વધુ સામાન્ય શેરોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. ભારતીય આઈટી ક્ષેત્ર માટે ADR એટલા માટે મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે તેનાથી વિદેશી રોકાણ આકર્ષવામાં મદદ મળે છે, આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે કંપનીની ઓળખ મજબૂત બને છે, અને શેરની કિંમતમાં થતા વધઘટ સીધા વૈશ્વિક બજાર સાથે જોડાયેલા રહે છે.
અમેરિકી બજાર પર ભારતીય આઈટી સેક્ટરની નિર્ભરતા
મળતી માહિતી મુજબ, ભારતનું આશરે 300 અબજ ડૉલરનું વિશાળ આઈટી સેક્ટર તેની કુલ કમાણીનો અંદાજે 57 ટકા હિસ્સો એકલા અમેરિકામાંથી મેળવે છે. આ સેક્ટર લાંબા સમયથી યુએસ વર્ક વિઝા પ્રોગ્રામ અને સોફ્ટવેર તથા બિઝનેસ સર્વિસિસની આઉટસોર્સિંગ પ્રક્રિયાથી ભારે ફાયદો મેળવતું રહ્યું છે.
જો કે, તાજેતરના વર્ષોમાં ટેક કંપનીઓએ સ્થાનિક સ્તરે જ કર્મચારીઓની ભરતી કરીને અને ‘નિયરશોરીંગ’ (આસપાસના દેશોમાં કામ આઉટસોર્સ કરવું) નીતિ અપનાવીને H-1B વિઝા પરની પોતાની નિર્ભરતા ઘટાડવાના પ્રયાસો કર્યા છે. અગાઉના વર્ષોની સરખામણીમાં H-1B વિઝાની મંજૂરીઓમાં પણ ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો, અને ગત વર્ષે સપ્ટેમ્બરમાં અમેરિકાએ નવા અરજદારો માટે H-1B વિઝા ફી વધારીને વાર્ષિક 1,00,000 ડૉલર કરી દીધી હતી.
“અમેરિકી કર્મચારીઓની નોકરીઓ છીનવાઈ ગઈ”
લેબર સેક્રેટરી કીથ સોન્ડરલિંગે આ મામલે આકરા પ્રહાર કરતા જણાવ્યું હતું કે, “વર્ષ 2009 થી માત્ર આ કંપનીઓએ જ અંદાજે 30 લાખ વિદેશી કર્મચારીઓની માંગણી કરી છે. તેમને 2,30,000 થી વધુ H-1B વિઝા મંજૂરીઓ અને 1,00,000 કરતા વધારે પરમાનન્ટ લેબર સર્ટિફિકેશન પ્રાપ્ત થયા છે.”
તેમણે ઉમેર્યું કે આનો સીધો અર્થ એ થાય છે કે લાખો નોકરીઓ અમેરિકી નાગરિકો પાસેથી છીનવીને વિદેશી કામદારોને આપવામાં આવી છે. નોંધનીય છે કે દર વર્ષે મંજૂર થતી તમામ H-1B અરજીઓમાંથી 70 ટકાથી વધુ અરજીઓ ભારતીય પ્રોફેશનલ્સની હોય છે, જેના કારણે યુએસ સરકારના આ કડક પગલાંથી આગામી સમયમાં ભારતીય આઈટી કંપનીઓની રણનીતિ પર મોટી અસર પડવાની પૂરી સંભાવના છે.
